A N N A L E S ACADEMIAE RHENO-TRAJECTINAE* Ann. cioiccccxxxvciaiacccxxxvi. A N N A L E S ACADEMIAE RHENO-TRA1ECTINAE , Ann. CI3IOCCC1XIY CI3DCCCXUTI. ADRIANO CATHARINO HOLTIUS, RECTOR E ACADEMIAE MACNIFICO, HERMANNO JOHANNE ROYAARDS, SENATUS ORAPIIIAR10. TRAIECTI AD RHEXUM, APUD IOANNEM ALTIIEER, ACADKMIAE TYPOGRAPHUM. HOC ANXAL1UM FOLVMINE CONTINJENTUR: Nomina Professorum et Lectorum in Aca- demia Rheno-Traiectina. J. I. Quaestiones , ad certamen literarium a* cioi3cccxxxr. propositae. $, II. t Series lectionum habendarum. . II f. Series disputationum , publics et privatim defensarum. J. IV. Solemnia. $. V* ADRIANI GATHARINI HOLTIUS, Oratio* Responsiones ad quaestiones propositas : FREDERICI PHILIPPI THEOPHILI VAN EN- SCHUT , ad quaestionem Medicam. FRANCISCI ARNOLDI IOHANNIS PABST, ad quaestionem Chemicarn. IANI AAFCONIS GRATAMA, ad quaestio- nem Theologicam. A N N A L E S ACADEMIAE RHENO-TRAIECTINAE , . Ann. CIDIDCCCXXXV CWIDCCCXXXVI. -- r J. I. Inde a die xxvi. m. Martii A. cioiocccxxxv , usque ad diem xxvi. m. Martii A.CKHOCCCXXXVI, in Academia Rheno-Traiectina docuerunt IURISPRUDENTIAM. 1 HERMANNUS ARNTZENIUS, IANUS RICHARDUS DE BRUEYS. ADRJANUS CATHARINUS HOLTIUS, h. t. Acad. Rector y IAKUS ACKERSDYCK, Prof. Extraord. JOANNES MlCHABLIS FRANCISCUS BlRK- BAUM. (inde a racnsc Oct. 1835.) VI MEDICINAM. IANUS BLEUL^ND , propter aetatem sep- tuagenarium honorifice rude donatus , NICOLAUS CORNELIUS DE FREMERY, BERNARDUS FRANCISCUS SUERMAN, IANUS ISAACUS WOLTERBEEK, IACOBUS LUDOVICUS CONRADUS SCHROEDER VAN DER KoLK. PH1LOSOPHIAM THEORETICAM ET LITERAS HUMANIORES. PHILIPPUS GUILIELMUS VAN HEUSDE, ANTONIUS VAN GOUDOEVER, IACOBUS CORNELIUS SWYGHUISEN GROENE- WOUD , LUDOVICUS GERARDUS VISSCHER, MATHESIS ET PH1LOSOPHIAM NATVRALEM. NICOLAUS CORNELIUS DE FREMERY, GERARDUS MOLL, IOHANNES FRIDERICUS LUDOVICUS SCHRODER, IANUS KOPS, THEODORUS GERARDUS VAN LIDTH DE JEUDE , VI! PETRUS IOANNES ISAACUS DE FREMERY, Pro/. Extraord. RlCHARDUS VAN PlEES , CORNELIUS ADR i ANUS BERGSMA , Prof. Ex- traord. THEOLOGIAM. IODOCUS HERINGA, E.F. GABRIEL VAN OORDT, honorifice et ex voto sue* dimissuS) HERMANNUS BOUMAN , HERMANNUS IOHANNES ROYAARDS , h. t. Senatus Acad. Graphiarius. LE CTORES. SAMUEL NYHOFP , Linguae Graecae , GSRARDUS DoRNSfiiFFEN, Literarutn Hu- jnaniorum , CAROLUS THOMPSON, Literarum Anglica- rum, IUSTUS HENRICUS KOCH , Linguae Germa- nicae , GEORGIUS CAROLUS VERENET, Literarum Gallicarum. MAGISTER ACADEMICUS. LAMBERTUS DE FRANCE , ArtisGladiatoriae. vai $.11. Ad certamen literarium , singularum disci- plinarum studiosis in Acaclemiis et Athenaeis patriis, propositae sunt hae quaestiones: qUAESTIO IURIDICA. Nauticum foenus Franciae proprium , Central a la grossc, et Hollandicum, quod Bodemeria apud nostros homines appella- tur, quid dijferunt? Commixtio utrius- que , aive confusio, in lege , qua utimur, qualis sit enucleate demonstretur. qUAESTIO MEDICA. Accurate exponantur signa, cum pat ho- lohica , turn chemica , quibus veneficium arsenicale, in Joro , certo probari pos$it. Quae vero ex chemia petuntur signa, ip- $ius auctoris experimentis etiam illustrari cup it Jacultas. IX QUAESTIO LITER ARIA. Descriptio^ ex ipsis fontibus ducta, con- ditionis politicae , qua ? regnanle C a r o- to V, septemdecim provinciae Belgicae fae runt. qUAESTIO CHEMICA. Quaeritur accurala expositio pri/icipii Kreozoti, qua ejus parandi ratio, pro- prietates et usus (medico excepto) indi- centur, et auctor ; s etiam, si fieri possit, experimerttis illustrentur. qUAJSSTIO MATHEMATICO-PJfYSICA. Exponatur theoria mathematico-physica speculorum causticoi urn. QUAESTIO THEOLOGICA. Socratis de rebus divinis doctrina quarn Mcmorabilibus Soci'aticis consignavit Xcnophon, accurate exponatur , illius- que cum praestanlia laudetur , turn de/ec- tus notentur. . 111. Lectionum in Academia Rheno-Traiectina , inde a die vni Septembris A.CIOIOCCCXXXV, usque ad ferias aestivas A. CTOIOCCCXXXVI, a Professoribus et Lectoribus habendarum, formula : In FACULTATE 1URIDICA, docebunt Pandectas, Westenbergio duce, die- bus martis, mercurii, iovis et veneris , horaX, H.ARNTZENIUS, qui, propter aetatem ho- norifice rude donatus, inservire perget com- modis commilitonum , quibus suam operam et consilia in hac aliisque doctrinae partibus offert. lus Belgicum , ad ductum linearum lur. Civ. Holland. , descriptarum a Cl. N. Smal- lenburg, I. R. DE BRUEYS, diebus lunae, martis , mercurii , iovis et veneris , hora I. Encyclopaediam iuris I. R. DE BRUEYS , diebus lunae, hora X, mercurii et veneris, hora XL JElejnenta Oeconomiae politicae I. R. DE BRUEYS 9 diebus lunae , martis et iovis ? ho- ra XI. XI Imttitutiones lusliniatu A. C. HOLT1US , diebus lunac, martis, mercurii, iovis ct vcne- ris, hora IX. Historiam luris Romani privati ad Can- stantinum, secundum sua Lineamenta, (quac prostant apud AcademiaeTypographum) A. C. HOLTIUS , diebus lunae ct veneris , liora 1 , die saturni, hora X. Historiam gentium recentiorum politi- cam I. ACKERSDYCK, diebus lunae, mcr- curii et veneris, hora XII. Rerumpublicarum^ inprimis patriae , /zo- titiam I. ACKERSDYCK, diebus martis, io- vis et saturni, hora XII. I us naturae I.F.M. BIRNBAUM, diebus martis, mercurii ct veneris, hora X. I us publicum et gentium I. F. M. BIRN- BAUM, diebus mercurii et veneris, hora XI, et martis, hora JX. lus Criminate universum et Belgicum I.F.M. BIRNBAUM, diebus mercurii, iovis et veneris , hora IX. Disputandi exercitationibus , alternis heb- domadibus, praeerunt Profcssores in facilitate iuridica. XII In FACULTATE MEDICA, docebunt Anatomiam 1. L. C. SCHROEDER DER KOLK, quater per dierum hebdomadem, hora IV. Physiologiam I. L. C. SCHROEDER VAN DER KOLK, diebus lunae, martis et iovis, hora VIII. matutina , die mercurii hora IX. Anatomiam Pathologicam , bis per dierum hebdomadem, I. L. C. SCHROEDER VAN DER KOLK, hora auditoribus commoda. Dissectionibus cadaver uin Anatomicis , opportune anni lempore instituendis , prae- erit quotidic I, L. C. SCHROEDER VAN DER KOLK. Pathologiam exponet B. F. SUERMAN, ter per dierum hebdomadem , hora IX. Doctrinam de cognoscendis et curandis hominum morbis 1. 1. WOLTERBEEK, qua- ter, hora XII. Therapiam generalem et apparatum me dicaminum, exponet 1. 1. WOLTERBEEK, quater, hora I. Phar madam , vernaculo sermone , N. C. DEFREMERY, diebus lunae et martis, hora II. Examen aegrotantium et Semeioticam , 1. 1. WOLTERBEEK , in Nosocomio acade- mico, hora X. XIII Institutionibus Llinicis morborum inter- nor um vacabit 1. 1. WOLTERBEEK, singu- lis dicbus, in Nosocomio academico. Praxin chirurgicam tradct B. F. SUER- MAN, quatcr per dicrum hebdomadem, ho- ra VIII Operationes chirurglcas dcmonstrabit B. F. SUERMAN , tempore hyemali , qua- ter per dicrum hebdomadem , hoia V. Institutionibus in arte chirurgica, quo- vis die , vacabit B. F. SUERMAN. Theoriam artis obstetriciae 1. I. \VOL~ TEPiBEEK, die martis, iovis et veneris, ho- ra IX. Institutionibus obstetriciis , in . primis practices , in Nosocomio habendis vacabit I.I. WOLTERBEEK. Politiam medicam tradet N. C. DE FRE- MI-1RY, diebus mercurii et saturni , hora VIII. Disputandi exercitationibus , alternis heb- domadibus, Professores in Facultate Medica praccrunt. 1. BLEULAND , licet propter aetatera ho- norifice rude donatus , comrailitonibus , qui ex- plicationcm accuratiorcm speciniinum Anato- niicoruni et Pathologicorum , in Musco prae- scnlimn , dcsiderabunt , sua officia , quantum valelndo permit! ct, offert. XIV F.S. ALEXANDER, Profr. honorarius, institutionibus clinicis in Nosocomio militari, dicbus et hora deinccps iridicandis , vacabit. In FACULTATE PHILOSOPHIAE THEO- RETICAE ET LITERARUM HU~ MANIORUM, docebunt Logicam atque Anthropologiam L F. L. SCHRODER, die lunae atque saturni, ho- ra IX. Doctrinam Metaphysicam , in primis locum de veritate cognitionis humanae , I. F.L.SCHRODER, diebus iovis et veneris, hora II. Literas Latinas A. VAN GOUDOEVER , diebus martis, iovis, veneris et saturni, ho- ra XI. interpretando cum Ciceronis libros de Officiis , turn Selecta Tibulli et Horatii carmina. Antiquitalem Romanam A. TAN GOUD- OEVER , diebus martis, raercurii, iovis et veneris, hora X. .Exercitationes Paedagogicas moderabitur A. VAN GOUDOEVER, die mercurii hora I. ct die saturni hora XII. Exercitationibus Orator Us praeerit A. VAN GOUDOEVER, alternis dierum hcbdornadi- bus , die saturni , hora I. XV Literas Graecas tradet PH. G. VAN HEUS- DE , interpretandft Demosthenis oratione de corona , adiunctis Quaestionibus Demosthe- neis , die lunae, hora XI, ct diebus martis, iovis et vencris, hora I. Literas Hebraicas I. C. SWYGHUISEN GROENE WOUD , cum interpretanda Gram- matica, turn eius y ut et Syntaxeos usu in Icgendis quibusdam V. F. capitibus historicis monstrando, diebus lunae, raartis, iovis ct veneris, hora II. Literas , cum dramaeas , turn Arabicas , I. C. SWYGHUISEN GROENEWOUD, die- bus mercurii , hoi a VIII. et veneris , hora I. Antlquitatem Hebraicam, I. C. SWYG- HUISEN GROENEWOUD, diebus lunae, martis, iovis et veneris, hora VIII. Caeterum provectiorum commilitonum de- sideiiis, diebus iovis, hora I. quoad poterit, satis f'aciet libentissime , I. C. SWYGHUISEN GBOENEWOUD. Histvriam Gentium, praesertim Graeco- rum et Rnmanorum, PH. G. VAN HEUSDE , diebus lunae, martis , iovis et veneris, hora XII. Historiarn literariani recentiorum gen- tium , Pu.G. VAN HEUSDE, diebus mercu- i ii , hora XI. et XII. Literas Bef.gicas et Uterantm Belgica XVI rum Historian L, G. VISSCHER , diebus lunac, martis, mercurii et veneris, hora X. Praecepta Sty II bene Belg. tradet L. G. VISSCHER, diebus martis, mercurii et ve- neris, hora VIII. Historian Patriae L. G. VISSCHER , die- bus lunae et martis, hora XL iovis et saturni, hora X. Poetarum principum Belg. selecta loca L. G. VISSCHER, diebus iovis et veneris, hora IV. Antiquitatem Germanic am exponere per- get L.G. VISSCHER, diebus raartis et mer- curii , hora IV. Disputandi exercitationibus sermone ver- naculo habendis, praeerit, alternis hebdoma- dibus, die lunae, hora IV. L. G. VISSCHER. Disputandi exercitationibus praeerunt, al- ternis hebdomadibus, die saturni hora I. al- ternatira Pn. G. TAN HEUSDE et A. VAN GOUDOEVER. In FACULTATE MATHESEOS ET PHILOSOPHIAE NATURALIS, docebunt Elementa Matheseos, L F. L. SCHRO- DER, diebus martis, mercurii, iovis et vene- ris, liora IX. Xvn Stereometriam , Trigonometriam sphae~ ricam, adhibitam ad Astronomiam sphae- ricam et Geographiam mathematicam I. F. L.SCHRODER, die vencris atque saturni, hora VIII. Collocutionibus de ratione docendi disci* plinas Mathematicas vacabit I. F. L. SCHRO- DER, hora postea indicanda. Geometriarn analyticam R. VANREES* diebus lunae, raartis, iovis et vencris , hora X. Mechanicam analyticam R. VANREES* diebus lunae , martis , iovis et vcneris , hora IX. Physices mathematicae capita selecta R. YAN REES , diebus mercurii et saturni , hora IX. Physicamexperirnentalem G. MOIX , die- bus lunae, martis, iovis et veneris, hora I. Astronomiae primas notitiaa G. MOLL$ diebus lunae, raartis, iovis et veneris, ho- ra IX. vel alia, auditoribus magis commoda. Astronomiam theoreticam et practicant G.MOLL, iisdem diebus, hora III. Elementa Hydrotechniae, ad praesentern conditionem Patriae adplicata , si sufficiens* numerus auditorum adsit, bclgico sermone, exponet G. MOLL , hora deinccps indicanda* Chemiam generalem et applicatam N. C< DE FREMERY, diebus lunae, martis, mer- curii et iovis, hora XII. * * XVIII Elementa Chemiae regniorganici, prae- sertim animalis , P. J. I. DE FREMERY, die- bus veneris et saturni , hora IX. Chemiam, artibus adhibitam^ P.J. I. BE FREMEPtY, die martis, hora pomeridiana Vl-VIIi. lis, qui instituendis operationibus chemicis operam dare cupiunt, praeerit P. J. I. DE FREMERY, diebus et hods, auditoribus commodis. Botanicam historiam plantarum medici- nalium et oeconomicarum C, A. BERGSMA, diebus lunae et veneris , hora IX. Anatomiam plantarum C. A. BERGSMA , diebus et horis, auditoribus commodis. Excursionibus botanicis singulis hebdo- madibus praeerit C. A. BERGSMA. Botanicam et Physiologiam plantarum I. KOPS , diebus lunae , martis , mercurii et iovis, hora X. Historiam naturalem Mammalium , A- vium , Rvptilium et Piscium exponet TH. G. VAN LIDTHoE JEUDE , diebus lunae et mar- tis, hora XI. Caeterorum autem anima- lium t vertebris carentium , historiam , du- ce V. Cl. I. van der Ho even, die mercurii, eadem hora. Anatomiam cojnparatam tradere perget xtf TH.G. VANLIDTHDEJEUDE, die saturni, hora I. Mineralogiam et Geologiam N. C. DB FREMERY, dicbus iovis et veneris, hora XL Oeconomiam ruralem I. KOPS, dicbus ve- neris et saturni, hora I., vel alia, auditoribus magis commoda , in Museo regio instrumento- rum ruralium. Disputandi exercitationibus , die saturni , hor& I, alternatim praeerunt Professores in Facultate Matheseos et Philosophiae Naturalis , singuli in partibus, sibi demandatis. In FACULTATE THEOLOGICA. Encyclopaediam theologicairij duce eel* Clarissc epitome , breviter exponet H. 600- MAN , diebus iovis et veneris , hor^ IX. Theologiae naturalis historiam recentio* rent tradet H. ROUMAN , diebus lunae et mar* tis , hora X. Hist or lain ecclesiasticam tradet H. L ROYAARDS, maxime/a/a Societatis Chris^ tianae ac Hierarchiae, ante Reformationeiri, et Historiam dogmatum a Grcgorio I. ad Lu- therum usque , diebus lunac et martis , hora XI* et diemercurii, hora H. ** 2 XX Historiam ' cccleslae Belgicae expiicabit 11. 1. ROYAARDS, die lunae hora II. et die: iovis hora I. ftepertitorio de Historia ecclesiae et dog- matism , cum futuris Theologiae Candidatis in- stituendo, vacabit H. I. ROYAARDS, die marlis, hora II altcrnis hebdoniadibus. Disquisitioriibus de Hist. Eccl. Christ. , probation! academicae praeviis, vacabit H.I. ROYAARDS, die iovis, hora II. Hermeneuticae sacrae partem priorem cx- ponet H. BOUMAN, dicbus iovis et veneris, hora X. lereniiae vaticinia quaedam explicabit H. BOUMAN , diebus mercurii , hora IX. Paulli Epistolam ad Romanes iriterpreta- bitur H. BOUMAN, diebus lunae et martis, hora IX. Theologian*, dogmaticam docebit I. HE- RINGA, E. F. diebus lunae, martis, iovis et veneris, hora XII. Collocutionibus de Theologia populari vacabit I.HERINGA, E.F. die iovis, horis vespertinis a VII. ad IX. Disquisitionibus , cum provectioribus insti- tucridis, probation! ecclcsiasticae praeviis, va- cabit I. HER I NGA, E. F. die mercurii, ho- ra XII. XXI Ethicam Christianam, cxponcndis officiis Christianis, docebit H.I. ROYAARDS, die- bus lunae, martis ct mercurii, hora I. Repetitorio dc Ethica Christiana, cum futuris s. Ministcrii Candidatis instituendo, va- cabit II. 1. ROYAARDS , die martis, hora II. alternis hebdomadibus. Praeccpta homiletica tradct I. HEPiIN- GA, E. F. dicbus lunae ct iovis, hora VIII, Exercitationes oratorios sac r as modcra- bitur I.HERINGA,E.F. die mcrcurii, ho- ra X. Officia doctorum ft antistitum In Eccle- sia Christiana exponct I. HER1NGA, E..F. dicbus martis ct vcneris, hora VIII. Puerorum , doctrinaeChristianae initiis eru- diendorum , exercitationcm instituct I. IIERIN- GA, E.F. die vcneris, hora XI. Commilitonibus , orationes habentibus sa- crasj praesides aderunt I.HER1NGA, E F. die martis, hora I. H. BOUMAN, die lu- nae, hora I. et H. I. ROYAARDS, die ve- neris, hora I. Publicis disputandi excrcitationibus pra6- erunt alternatim , die mcrcurii , hora I. I. HE- RINGA, E.F., II. BOUMAN et H.I. ROY- AARDS. Cctcrum I. !IE1\INGA, E.F. inScatum la- XXII boris academic! initium, auxiliante Deo, tit sperat , facturus , nondum statuere potest , quas habiturus sit lectioncs, ubi septuagesi- mus aetatis annus brevi effluxerit. G. VAN OORDT , etsi suo rogatu honori- fice a Rege diraissus est, libentissime tamen sua officia et consilia, quoad eius fieri possit, offert commilitonibus. Orationes sacras ha- bentibus praeses aderit, diebus et horis, et sibi et commilitonibus opportunis. G. DORN SEIFFEN, Lit. Human. Lec~ tor, diebus lunae et iovis, hora V., Gram- ?naticam Graecam exponet; iisdem diebus hora VI., aut alia, auditoribus magis com-* inoda, de Rhythmica rat zone, taminGrae- corum , quam Latinorurn poetarum car- minibus, aget. I. H. KOCH, Linguae Germanicaegram- maticam et historiam literariani interpre- tabitur, hora auditoribus commodl Literas francicas tradet G. C. VERE-* NET, diebus lunae et iovis, hora V. Literas Anglicas tradet C. THOMPSON, diebus lunae et iovis, hora IV, XXIII L. DB FRANCE , Academicus gladiatoriae artis Magister i quotidic aptum et elegantem gladii usum docebit. Jttibliotheca Academica^ diebus lunae, mart is, iovis et veneris, ab hora I. in /// diebus mercurii et saturni ab hora I. inly ; et feriarum tempore singulis diebus iovis, ab hora /. in II. unicuique patebit. Mu- seum quoque zoologicum y tam huius Aca- demiae , quam privatum in aedibus Pro- fessoris HistoriaeNaturalis, cuique roganti pate bit. . iv. Summos honorcs in singulis Facultatibus, hoc anno Acadcmico, inde a die xxvi Mar- tii A. CTOIOCCCXXXV, ad diem xxvi Mar- tii A. oioiocccxxxn, hoc ordine conse- cuti sunt: Anno cioiocccxxxv. Die i m. Aprilis, RUDOLPHUS ANNAEUS oevELij TOT NYENHUIS, Davenlrien- vw, privatim defensa Disputatione luridica de Antichresi, luris hodicrni ac Romani Doc- tor creatus est. Die ix m. Apr His , PETRUS IACOBUS Cos- TERUS, Edamensis , publice dcfensa Diatribe Literaria in Euripideae Philosophiae locum , qui est de amore , creatus est Phil, theoreti- qae Magistcr et Literarum humaniorum Doctor magna cum laude. -Die x m. Aprilis y PETRUS BYNEN, epa- go f^aalre , defensa privatim Dissertatione Medica de Funiculo urnbilicali, Medicinal Doctor creatus est cum laude. Die xr 772. Aprilis, HENRICUS PEPFEJS- HAUSER, Arnhemia-Gelrus, defensa priva- tim Dissertatione Medica de Sabinae usu in Osteocopis, Medicinae Doctor creatus est cum laude. Die v m. Mail, PETRUS VAN DER .BEN, Enchusanus, defensa privatim Disqui 3itione Literaria de Comitiis curiatis apud Romanes, Phil, theoreticae Magister et Lite- rarum humaniorum Doctor creatus est magna cum laude. Die xxix m. Maii , ABRAHAMUS TER VEER , e pago Maarssen , defensa privatira Dissertatione luridica de Novation* , luris Ro- -i et hodicrni Doctor creatus est cum laude. XXV Die ii m. Iiirtii, GUILIELMUS TAETS VAN AMERONGEN, e pago PTinterburne- Batavus) dcfcnsa privatim Dispulatione lu- ridica de actions Paidiana^ maxime e prin- dp Us luris f rancid ^ Juris Romani ac hodier- ni Doctor crcatus est cum laude. Die x m. lunii^ PETRUS LOTH OWNEN, Rheno-TraiectinuS) delensa publice Disscr- tatione Mcdica de Creosoto dusque usu me- dico , Medicinac Doctor creatus cst magna cum laude. Die xix m. lunii, JOHANNES GERARDUS BOSCH VAN DRAKESTEIN, Rhe no- Traiec Li- nus , defensa publice Dissertatione luridica de mutuis sociorum iuribus et obligationibus , luris Romani ac hodierni crcatus est Doctor magna cum laude. Die xxn m. lunii, IOHANNES CORNELIUS MOLLERUS, Haganusj dctensa privatim Dis- putationc luridica de Tutore subrogato , luris Romarii ac hodierni Doctor creatus cst. Die xxiii m. lunii , GUILIELMUS GE- RARDUS ALEWYN, Amstelodamensis , de- tcnsa privatim Disputatione luridica de No- XXVI vatione , luris Romani ac Hodierni Doctor crcatus est cum laude. Die xxni m.Iunii, GUILIELMUS AUGUS- TUS FELIX QUARIN WILLEMIER, Harle- men&is, Chirurgus railitaris 2. ordinis, defen- sa privatim Disputatione Medica de Otorrhoea , Medicin'ac Doctor creatus est cum laude. Die xxtv 772. lunilj PETRUS CAROLUS WALL AN r> , Rheno-Traiectinus , defenso privatim Specimine luridico de Us, qui ob certam rationem ernere prohibentur , luris Romani ac Hodierni Doctor creatus est cum laude. Die xxix m. lunii, JOHANNES GUILIEL- MUS VANLoENEN, Hardero vicenus , defen- sa privatim Dissertatione Obstetrico-Medica de Spontaneis foetuum evolutionibus , Medi- cinae Doctor creatus est magna cum laude. Die xxx m. lunii, idem ille Obstetriciae Doctor creatus est magna cum laude. Die ii 77z. Octobris, DAVID ADRIANUS Bis DOM, Roterodamensis , defensa privatim Dissertatione luridica de Rei debitae oblatio* XXVII ne ac conxigmttione , tanquam modo to lien- dae obligationis, luris Romani ac llodicrni Doctor creatus cst cum laude. Die xix m. Octobris , HENRICUS ELMUS EVERTS, Arnhernia-Gelrus , defensa privatiiuDisscrtatione Medica de Enterolilhia- si, Medicinae Doctor creatus cst cum laude. Eodem die, IULIUS EDUARDUS PESTERS, Rheno-Tralectinus, defenso privatim Speci- minc luridico de Modo, quo obligatio tolli~ tur rei interitu, luris Romani ac Hodicrni Doctor creatus est. Die xxiv m. Octobris , GERRIT HAM- MING, Arnhemia-Gelrus , privalim defensa Dissertatione Historico-Literaria de Agatho- cle Siculo, Phil, iheorcticae Magistcr et Lite- rarum humaniorum Doctor creatus est magna cum laude. Die xxviu m.Novembris, PETRUS HAR- TING, R oterodamensis , deiensa privatim Dis- sertatione Medico-practica , sistens Observa- tiones Choreae sancti viti et febris puer- peralis , Medicinae Doctor creatus cst magna cum laude. XXVIII Die xi m. Novembris, GEORGIUS CORNE- LIUS BUDE GRAVENHORST , Curacaoensis , privatim defensa Dissertatione Medica de Te- leangiecstasia eiusque curandi ratione , Me- dicinae Doctor creatus est cum laude. Die xv m. Decembris , IACOBUS ABRA- MUS PoEijy Nordvicensis , defensa privatim Dissertatione Pharmaceutico-Medica de Cupri eiusque praeparatorum vi in corpus ho- minum et animalium , Medicinae Doctor creatus est cum laude. Die xviii m. Decembris , GERARDUS lo- HANNES VERLOREN, Rheno-Traiectinus, de- fenso privatim Specimine luridico de Modo, quo he redes et legatarii^ turn inter se, turn ratiojie creditorum , tenentur de debitis he- reditariis, luris Romani ac hodierni Doctor creatus est. Die xix m. Decembris , ALEXANDER CA- ROLUS GUI:LIEI.MUS SuERMAK, Rheno-Tra- iectinus , defenso publice Specimine Historico- Medico de Cholerae asiaticae itinere per Belgium Septentrionale , Medicinae Doctor creatus est rnagna cum laude. XXIX Anno cioiacccxxxvi. Die vi m.Februarii, GUILIELMUS IANUS D'ABLAING VAN GIESSENBURG , defenso pri- vatim Specirnine de lure civili miUtis, Ju- ris Romani ad hodicrni Doctor creatus cst cum laude. Die x m. Februarii, THEODORUS Gui- LTELMUS VAN ZuYLEN VAN NYEVELT, C pago Barnevelt , defenso privatim Specimine de lure succedendi liber orum naturalium , luris Romani ac hodierni Doctor creatus est cum laude. Die i TO. Martiiy PETRUS CocKBURiT PRINCE, ex insula Curacao, defenso priva- tira Specimine luridico, sistens titulum Cod. Civ. de Mandato, luris Romani ac hodierni Doctor creatus est magna cum laude. Die xxi in. Martii, CAROI^US VAN DER GOES , Renaldoburgo-Batavus , defenso pri- vatira Specimine de Hereditate vacante , luris Romani ac bodierni Doctor creatus est. Eodem die, DIDERICUS BENTINCK VAN SCHOOKHETEN, Transisalanus , defenso pri XXX vatim Speciniine de lureiurando, quod index ex officio dejert probanti, luris Romani ac Hodierni Doctor creatus est cum laude. Die xxii m. Martii, MARTINUS FREDE- RICUS ONNEN, Dordracenus, defenso pri- vatim Specimine de Evolutione organorum vitae animalis fundament alium eorundem- que jnomento ) Medicinae Doctor creatus est magna cum laude. Eodern die, IUXI.ANUS FRANCISCUS IACO- BUS BIIUINING-S , Surinamensis , defenso pri- vatira Specimine luridico, sistente Observatio- nes ad Art, i og 8 Codicis Civilis , luris Ro- mani ac Hodierni Doctor creatus est. v $. v. Anno cioiocccxxxr. Die in m. Augusti. Rrorector, absente Piectore, se Senatum convocasse significat, ut obitum ei nunciaret \iri Clar. CORN. ADR. VANNSCHUT, in cla- ris Patriae ICtis celebrandi, quique per Ion- gum annorum spatium in Academia Hardero- vicena , Gioningana et Rheno-Traieclina iuris XXXI disciplinam ita docuit, ut ex eius schola plu- res prodicrint, qui Patriae et iuris disciplinae sunt ornamento. Die m m. Decejnbris. IVciert ad Sena- turn Rector decretum Regis d.d. ivOctobris, quo Yir Clar. C. A. BERGSMA, Professor in Facultate Matheseos et Phil. nat. , Academiae nostrae adscriptus , vocatur Professor ordina- rius in ilia Academiae nostrae facilitate. Porro communicat cum Senatoribus Rector decretum Regis, d.d. xix Septembris, quo certior lit Senatus, Museum Anatomicum spe- ciminum, e cera confectorura , quod suos in usus paraverat Vir expertissimus , PETRUS KONING, Academiae Prosector dexterrimus, Academiae nostrae esse concessum , opibus benevole erogatis ex aerario Provinciae, et Urbis, ut et publico. Anno cioiocccxxxvi. Die xxv m. Februarii. Decrevit Senatus societatem inire cum unio- nc Academiarum Europaearum, quae permu- tare solent sccum invicem scripta Academica , cuius sedes liabctur MarburgiCattorum. (Deut- XXXII seller und auslandischer Tauschverein, zu Marburg.) Die xxiv m. Martii. In Scnatum venerunt Academiae Curatores Viri Amplisshm , quorum Praeses V. Cl. IAC. LUD. CONR. SCHROEDER VAN DER Koi^R , designate in proximum annum Rectori Mag- nifico, novos hosce honores gratulatus est, ab eoque solenne iusiurandum exegit. Idem Rectori munere suo iamiam abituro, ADR. CATH. HOT.TIO, Viro Gar. pro fide et cura, qua in provincia sua \ersatus erat, gratias egit. Gratulationi continue humaniter res- pondit novus Academiae Rector. Porro certiorfactusestSenatus, in conventu Curatorum, Rectoris, Assessorum et Graphia- rii lectos esse in annum subsequentem Asses- sores quatuor, A. vANGouDOEVER, H. Bou- MAN , I. R. DE BRUEYS, I. F. L. SCHRODER ; Actuarii autem munus demandatum esse ADR. CATH. Hoi/no , Viro Clar. His peractis, Curatores, uriiverso comitante Senatu, in cathedram deduxerunt ADRTANUM CATHARIJSUM HOLTIUM, V. C. qui habita Oratione : da liberalitale jnaioruin nostr&~ xxxnr rum , quae Academiis instituendis augen- disque cognita est , Acaderniae fata cnarra- vit et praemia tribuit luvcnibtis, in ccrtamine literario victoribus, FREDERTCO PHILTPPO THEOPHILO VAN ENSCHUT, Med. Cand. in Academia Rheno-Traiectina ; PETRO IACOBO VERMEULEN, Litt.hum. in Academia Rhcno- Traicctina studioso; FRANCISCO ARNOLDO IOHANNI PABST, Med. in hac Academia stu- dioso (propter adversam valetudinem abscnti) ; IANO AAFKO GRATAMA, Theol. Stud, in Academia Groningana ; ut et honorificum testimonium HENRICO IANO BROERS , Med. in Academia Rheno-Traiectino studioso. Recitatis tandem quaestionibus , in proxi- mum annum Academicum a singulis Ordinibus proposilis, munere se suo abdicavit, datumquc sibi successorem, V. Clar. IACOBUU LUDOVI- CUM CONRADUM SCHROEDER VANDER KoT.K Academiae Rectorem proclamavit. ADR. CATIL HOLTIUM ORATIO D K UBERALITATE MAJORU.VI NOSTRORUM, QUAE ACADEMIIS INSTITUENDIS AUGENDISQUE COGNITA EST. HABIT! DIE XXIV. M. MART ii A. MDCCGXXXVL CUM ACAJDEMIAE RGGDNDAB MUIffS IUTU TKADEREI. Nos hie omnes rcges sumus^ in quos nemo mortalium irnperium habet. Quod alias cxpertus sum pro rostris aca- dcmicis vcrba f'acturus, ut in disquirendo argumento dubius hacrcrcm , id hoc tcrapore mihi non cvenissc, ingenue fateor. Nam toto hoc anno magistratus mci , satis negotioso, vix alius senno ad aures nieas vcnit, aliaque cogitatio animurn subiit, quam quae aca- demiae nunc hujus , nunc alterius cujus- piam , aut instituta aut fata referret. Fa- ciebant hoc ipsius anni quern concludimus nota et numerus. Est enim ducentcsimus, ut noslis , altcra affercns acadcrniae Rheno- Trajectinae saecularia. Quae tametsi hodic non celcbramus , sed cclebranda indicimus , tamen ejus festi splendor mature tanquam c longinquo pracparandus crat, eaque pracpara- tio ipsa plena crat ac pracgnans memoria et recordalionc practcriti tcmporis. Igihir in 4 ADR. CAT1J. HOLTIUS hanc cogitationcm incumbens , cumque alio- rum inentes, quibiiscum de rebus cominuni- bus agendum erat, non alitcr occupatas vi- derein , ultro intcllexi dc alio loco niihi dicen- dum non esse quam academico. Reputanti vero vaiiaiu fortunam, qua hujusmodi institu- ta cum apud nos lura apud extcros fuerunt, et causas anquirenti, quae alia eorum laeta, alia minus IVuctuosa reddere potuerint: ex his una mihi in primis digna visa est quae ob oculos ponerelur, eaquc quasi sua spoil- te argumentimi ailerebat , quo me apud vos hodicrna dicendi necessitate liberarem. Ni- mirum coniinuo cognovi illustriore.s , quot- quot habentur, academias, cynctas filias esse renascentis aut rccuperatae libcrtatis ; in ipsis autcm aliquid liberals quasi animae loco fuis- se, quo cessante aut languerent, aut sponte conciderent. Hujusmodi porro liberal! anima \ixisse et valuisse din videntur academiae nos- traeBatavae, eaque liberalitas majorum n o s t r o r u in , quae acaderniis i n s t i- tuendis augendisque cognita est, aut omnia ine fallunt, aut oporluna rest est in qua explicanda , hac die futurae laetitiae praenun- cia, defungentis Rectoris pracludal oratio. Id R A T I 0. 5 rkur mihi oplavi , pro huruc brcvilate mcaequc facultatis inodo, exsequendum, non quidem ncscius quanta dc re ct a pud quos dicturus csscni , sod in vcslra voluulalc , qui niihi du- cluiri hcnc cupitis, nicdiocritati ineae sperans aliquid pracsidii iuturum. Prius lamen quarn oration! vela pandcrc liccat, duo vclut scopuli c/itandi sunt, qui ex divorsa vcrhi, de (juo agitur, potcstate cxsisterc videntur. Priinuui apu-i Vetcrcs li- 1> c r a 1 i t a s inaxiinc donationibus et lar^ieada pucuaia concludilur; ea vero quam inajores nobis sj)ectandain rcliquerunt nuillo lalius pa- id, cum libcrtatc, omnibusque rebus quibus beue bcatcquc vivitur, imperticndis, cenu're- tur. At apud Uccentiorcs alia jam irivaltfit iactiosa (jnacdam liberalitas, a rioslris mon- bus non minus alicna , ctijus vis lota in re pnblica largicnda vcrsatur, proplcr quam i;> . sum nomen in infamiam vcriit. Utramquc i^i- tur libcralitatcin hinccxpungimus : antiquam ul niinis angustam; novam vcro tancjuani spu- riaiu , incivilcm , inniiicm. Institulac sunt ad imam omncs acadcmiac ac* Iscroica populi actale , qua se hie polcnJi ilispaniurum rc^p in JibcrUtcm 6 ADR. CATH. HOLTIUS vindicavit. Quod bellum ut gloriae plenum tamcn cum omnium virium hurnanarum cori- tcntione, omniumquc rcrum dispendio gestum est. Inslituta est Leidcnsis acaderaia Hispa- no castrametante in meditullio iiollandiae. Se- cutae sunt aliac in cunctis propc regionibus , accisis adhuc opibus , cum vix rcspirandi spatium intervenisset. Generosis sane, et iu- turac magnitudinis Batavae praesagis animis! Namque in tanta necessitate academias con- dere , quid aliud est quam futuram utilitatem praesenti, sapienliae fructura pecuniac , liu- raanitatem opibus anteponere ? At eorum li- beralem spem confirmavit cvenlus. Omnes iilae academiae quandoque doctorum discen- iiumque proventu ita floruerunt, ut Europae oculos adverterent. Nee minim est tarn generoso aniino nos- tros homines eo tcmpore fuisse , quos histo- ria omni aevo velut libcrtalis rubro signasse videtur. Tune vero pro jure et pro religionc arma ceperant , quibus rebus ademptis nee civilein vitam esse , nee coelcstem sperari pos- se, judicabant. Placere igitur debuit iilis in- stitulum cum renata libeiiate orturn , suaque ipsum nalura liberum , qualc est Universitas j R A T I 0. 7 placere debuit academia , (quo nomine magis apud nos appellatur) in qua rcligioncs ct ju- ra, res divinac ct humanac, ct cum his artcs liberates , Graccorum Romanorumque huma- nitas , Jibera ratione traderentur. Neque proindc scholam instituerunt , sed academiam, nequc Collegia sed Universitatem , neque Uni- vcrsitatcm Juris , ut olim Bononiae , ant Theo- logiac , ut Parisiis praccipue fuerat , sed in qua omncs disciplinae quae turn erant, om- nes arles ingenuae pariter docerentur et aequalitcr. Talcrn suam primam Universita- tem esse voluerunt , eamque ipsi ipsa institutio- nislege appellarunt liber a in ct pub li cam. Hacc duo vei-ba , Auditores , institutionis quam dixi naturara et vim totam complectun- tur, eoruinque interpretatione tota absolvitur loci q.ucin exorsus sum explicatio. Eadem vero me admonent , ut vobiscum in memo- riam redeam conditionis , qua turn ia Europa acadciniae fuerunt , cum primuni ejusmodi institutum conditum cst in Hollandia. Haec enim rccordatio ad ma jorum consilia perspi- cienda , ipsa(juc integro judicio aestimanda , nos spontc aclducerc debct. 9 ADR. CATH, HOLTIUS Initio quidem, id est saeculo duodecimo, cum Bononiensis schola^ itemque Parisina, iu Universitatis inodum inolescerent , utraque libcra et crat ct dicebatur; ncc minus reli- quae quae procedcntc temporc ad altcrutrius cxemplum conformatae sunt. Namque illnd ipsuni Romen Uni vcrsitas corpus signifi- cat legum el magistratuum jus habcns , quod autonomiara Veteres appellabant , in qua libcrtatis vim illos niaximc posuisse, vul- gatuin est. Ea igitur libertate utraque ilia quam nominavi Universitas utebatur, sed dispari modo. Bononiensis enim democra- tica erat , quum ct leges fierent , et magis- tratus , veltiti rectores , crearentur suffragio populi, seu potius plebis, scholastic! : nam doctores suffragium non habebant ; quin et professores , sive magistri regentes , ut diu appellabantur , ab ipsis scholaribus plerum- que optabantur. Parisina vero Universitas erat aristocratica , omni potestate penes doctores et rnagistros constitute. Itaque haec Magis- trorum raaxime, ilia Scholarium Uni- versitas dici solebat. Ceterum Parisina , quae vel sic inagna libertate, ct vcro licentia, utc- batur , primae suae constitutionis form am re- O K A T 1 O. 9 tincre nun poluit. Ut omuia in ilio populo ad dominalum piona sunt, sivc dcspotismum , ct futura diu vidcntur, ilia UniversUas, sex- todecimo sacculo cxcunlc , quamvis cxtrinsc- cus noincn suum ct jus rclincrct , tola des- potica jam cvascrat. Invalucrat enim in ca ingciis iiuincrus Collegiorum , adeoquc prae- valucrat , ut per id tempus jpsa Univcrsitas tota in Coliegiis esse diceretur. In his au- tcm libcrtas non erat , sed nionachismus. Scholarcs , ijui olim per vias et compitalia vagari, cum militibus digladiari, ct plcbcm Parisinam puisare soliti fucrant , mine Col- let^ii clauslris inclusi ipsi virgis caedebanlur a Dominicanis ant Jesuilis profcssoribus. Et hacc scrvilis disciplina Lovanii , cujus Uni- versitas Parisinam imilabatur , sacculo deci- mo-scptimo insigni adhuc duccSjatur ct cxi- mio privllegio. Nostri vcro homines, qui proptcr vicinifalcni aliasquc causas Lova- nium , et Parisios , pluresquc Franciae acade- micas civitalcs freqnentare solcbarit, Parisi- nae quid cm Univcrsitatis forma m adsciverunt, sed antiqnam ct incorruptam ; collegialcm il- lam , servilcm , Jcsniticam rcpndiarunt. CoU legium ununi laaltim institucrunt , instantisne- 10 ADR. CATH. HOLTIUS cessitatis causu , Theologicum , (cui postea alte- rum minus accessii) ut ex ejus Statutis vi- detur , humaniter ac libcralitcr. Universitatis autem constitutio placuit quidem aristocrati- ca , at haec rursus non e servili imitatione , imo pro temporis ratione ct libertatis studio prudenter tcmperata. Non Cancellarium ali- quern praeposuerunt , Pontificiae dorainationis opus, in multis Reform ati nominis Uni- \ersitatibus rctcntum , sed Curatores : nomen planum , ct mite , et Batavae indoli accom- modatum. Quod institutum dici non potest quam et ad servandas, et ad'amplificandas , nostras academias , fuerit ornni tempoi'c bcnc- ficum. Primus Curator Leidensis academiae crat Janus Douza, vir genere nobilis et ho- noribus, patriae autem amorc et Musarum nulli secundus. Hujusque excmplum velut nor- ma fuit, ad quam in posterum Curatores per- petuo crearentur. Creabantur quidem a sum- in o imperante , id est ab Ordinibus Hollandiae : attamen minime crant in manu Ordinum. Li- bertatis eorum , qua non modo professorum importunitatcml modcrari , juvenum licentiam cornpesccre, cleri Ho.liandici arrogantiam in ordinem coserc, sed etiam ipsis Ordinibus, O R A T 10. 11 cum id ex re Universitalis csse vidcietur, rcsistere , sustinuerunt : cxirnia quacquc cxstant in Lcidcnsis acadcmiac annalibus tcstimonia. Unum hujnsmodi , quod rarac in prirais li- bertatis est , patientibus Vobis , affciam. Haud scio cnim an simile sive apud nos, sive apud cxtcros, rcpcrtum sit nulluni. Vocavcrant Leidairi Curatores , ut novam acadcmiain nolis nominibus ornarcnt sollici- ti, Hugonem Doncllum. Hie vir, nrinime quidem comparandus acmulo suo summo (]u- jacio , clarus tamcn erat Duareni discipulus , jam pcrspicuitatis et clegantiae laude, pos- teaque nova ratione qua jus civile in artcm rcdegit, commendatus. Hunc igitur in prelio aliquamdiu habuerunt , magnaque coluerunt observantia. Vcrum cum primum Leicestren- si factioni se mancipare , et in rerapublicam conjurarc instiluerat, non citius cognitum est hoc quam Donellus loco remotus est. Nimi- rum Batavam juvcntutem a factioso homine jura doccri plus quarn inutile videbatur. Ve- rum admircmur in Curatoribus animi con- stantiam. Hi nequcDonelliprecibus, neque se- natus academici dcprccatione , neque Ordinum aucloritatc, ncquc Leistrcnsis Comitis poles- 11 ADR. CATIL HOLT1US tate , 'ut in iniegrum ilium restitucrent indu- ci potuerunt. Ordinibus curatoriain esse il- Lira re in , scque sui ofTjcii ncmini rationes debere, responderunt. Generosac qiiidem li- bertatis responsum , seel libcrtatis non magis quain juris: perlinet cnim hoc ad naturam Uiii- vcrsitatis , dc qua paulo ante coiniucmoravimus. Neque id exeuiplum durioris ac bellicosae libertatis esse putemus, ab hunianiari et inol- liori tempore alien urn. Quibus animis Cura- tores illi Leistrensi et Ordinibus obstitcraut, iisdctn successores corum obscquiori aetate restiterunt Principi Guiliclino Tertio, Hie bo- na mente , ut credibile est , Curaloribus caa- didatos cornmendare , quos profcssores face- rent : bis tamca repulsam tulit. Nee Prinei- pis gratia , nee populi invidia , a pud illos tantum valuerunt, quantum officii ratio et utilitas publica. Sine dubio iilos viros , prae- ter suam virtutcm , movit quoque cxemplura majorum , et antiquae intcgritatis meinoria. Quod si quis putct objiciendum, imperium illud curatoriuin tain firm u in in superiorcs , ob earn ipsam rerri grave esse debuisse inferio- ribus : qi?od historia confirmare videtur : id non plane dencgabimus. Professoribus err- 1\ A T I 0. U te, non ctiaru scholaribus, nonnunquam gra- vius fuit , praescrtiru Dorclracenis et Cartesia- nis temporibus. Kernel! sunt anno saccuii XVII. undcvigcsimo Barlcus ct Vossius. tte- iiiotus cst anno suxto et quitiquagesiino post Abrahainus lieidamis ; alii alias. Attamen non est quod conccdamus illani severitatcni injustam semper fuisse aut inutilcm. Barlcus et Vossius rcmoti sunt a moderamine Collcgii T heologici , quod publicac rcligionis gratia conditum erat , non ejus doctrinae quaia illi clan viri profitei i coeperant , lege publica damnalac atque proscriptae. Hcidanus quo- que ea aperuerat de rebus divinis, propter quae acadcmia polerat fieri infrequens; prae- terea libcrc sciibcndo GUI atorcs laescrat. Hoc fortasse cos movcre non debuit ; illud vero: Curatoribus cnim nihil debuit antiquius essc acadcmia. Profcssores autcm qui Heidani tern- pore se in Ordinum , non in Curatorum manu cssc contendebant , lios meminisse oportuit primum quid in more majorum csset , turn Uni~ versitatis se professores esse, non roipublicac. Vcrum, ill primae academiae constitutio- nem porro spectcmus, mirabilc est, id quod 14 ADR. CATH. HOLTIUS in Ic gibus aliarum Universitatium utramque paginam facit , disciplinam , a Statutis Leiden- sis Univcrsitatis antiquis et novis prope totum abesse. Nempe de vestitu , incessu , cantu Stu- diosorum , de larvis et phaleris , de equis et canibus , de domicilio et cibo , de aere alieno , de stupris et partu alendo, aliisque non lauda- bilibus rebus , propriae leges nullae apud nos inveniuntur. Si qua res gravior incideret repentinis Ordinum edictis increpabatur; ce- terura Studiosos jurejurando obligare, delicta jurisdiction! pcrmittere , satagebant Cognos- citur autem ista paucitate , et quasi parcirao- nia , legum , religio quae majoribus nostris fuit, illibatatn servare libertatem acadeniicam. In reliquis praeter Curatorum imperium , de quo diximus , quod tarn potens erat, mul- toque amplius quam apud nos habetur, erat academiae constitutio vix alia quam qua nunc nostrae academiae reguntur. Addiderunt ta- men majores jurisdictioriem , tarn civilem quam criminalem , et immunitatcm a vectigalibus et muneribus . cum aliis privilegiis , quae ci- ves academici ex Friderici lege ct jure commu- ni habere solent. Quae quidem nunc magni non habenhir, sed tamen declarant Leidensis o n A T i o. is academiae iimdatorcs noluisse , ut lionorc , dig- nitate , jure , libertatc suum novuni institutum ulli extero cedcrct. Adliuc libertatem in forma et conslitutione spectavimus; alia illustrior libcrtas acadcmica est in doccndo discendoquc posita, quam nunc con- sideremus. Ilia cnirn considcranda tantum erat altci ius causa , ct quod Univcrsitatis , sicut cu- jusque civitatis, institute, non quidem ipsa liber- tasconsistit, sed tanicn libertatis sensus potest cognosci ; haec vero altcra , quasi interna liber- tas, uti praestabilior , ita per sc acstimabilis cst, cum sine ea academia nulla sit, scd aut Indus pucrorum , scholave vulgaris duntaxat , aut Collegium , aut Seminarium 5 aut aliud quodvis nomen , quo scholastica instituta no- minari consuerunt. Liccat igitur et hujus ima- ginem evocare, quam majores nostri tarn be- ne intellexerunt ; eoque magis id cupio , quod his temporibus denuo ad ccnsuram vocari, et vero a nonnullis tanquam publice damnosa notari coepit. Diffcrt igitur acadcmica institutio a vulgari in piimis libertate. Discunt qui volunt,quae 16 ADR, OATH. HOLTIUS volunt , a quibus volunl. Doccnt autent qua qtiisquc mavult ratione. Tempus qui- dcm sludioruru constitulum est , et cxamina- tio- vcl prohatio quacdam, vcrum hacc ah iis tantum esiguntur qui ad officia puhlica adhiberi cupiunt, aut acadcmicis honoribus ornari ; qui nihil aliud agtint quam ut cru- diantur, ab bis nihil tale exigitur, ct libertas eoruHi'est infinita. Porro qui studiorura cau- sa in academia sunt suo more vivimt, tain libcri quam reliqui civcs, into multo libcrio- res , neque familia gravati nequc officio. Ni- mirtun ut liberi ac soluti studiis incumbant, nnlla alia cura disfricti. Hinc tarn jucunda memoria est viris ac senibus vitae academi- cae. Hinc illud quod Ludovicus Capellenius praedicabat , cum Leidensem academia rn inau- guraret: extra academiam non est vita, ait, ,, vitam nescit, qui studenlium vitara nescit. Sunt enim rcvcra Universitatcs terrarum orbis compendium .... ibi habitant Gra- tiaedecentcs junctaeNymphis, " et reliqua, fortasse oratorum more araplificala.. Intelligi- tur tainen quam anliquus sit illc academicae dulcedinis gustus , antiquior utiquc quam in patria noslra ipsa academiarum primordia. R A T I O. 17 Fateor cquidcrn libcrtatcm , quam dixi, non esse unam omnibus; novi adeo academias , in quibus omnia tarn diligentcr doscripta sunt statutis ct Icgibus publicis , ut exulante liber- tate, praetor noinen nihil retinuisse videantur, quo eas a vulgari quaquc schola discernas. Ve- rum aliae adhuc libertate iVuuntur , aut ple- na , aut plus minusve tcmpcrata. Apud ma- jores autem vix minus amplus erat ille fructus quarn in primo ortu Univcrsilatium Bononiae ct Patavii fuerat. Docebat quisque ea ad quac doccnda inaxime vocatus erat, nee tamcn aliis quac praetcrca utilia duceret, al>stinere co- gcbatur, ne iis quidem quac a collega aliquo docercntur. Itaque studiosi quern vcllent maxi- me audiebant; ncc tcmpus lum statutum erat, nee modus; examen autem levc erat et clam sumcbatur, cum bcnigna sollicitudine ut fa- mae candidati parcerctur. Haec sunt in Sla- tutis Lcidensibus, necjuc aliter in aliis patriac acadcmiis obscrvatum esse per longurn tempus, pleri(jue nostrum meminerunt. In primis vero memorabile est, quod turn ad audiendum frequcnlandumve nemo cogebatur. Nempe quod in pueris scljolasticum cst, ncccssariuni tamen , id 'in inaturis adolcsccntibus servile 2 18 ADR. CATH. HOLTIUS ducebatur : doceri invitos. Hoc igitur ma jo- res nostri ut libertati contrarium aversaban- tur , ac nescio an ab hac libertate audiendi , sequcndique qua suum quemque fert inge- nitun , splendor et gloria academiarum in Ba- tavia magna ex parte ducenda sint. Sine li- bertate enim quo tandem modo poterit ille divinus quasi impetus existere, ille lv$ov debatur. Illae enim res perpetuae sunt , et omnium utililates complectuntur. Exquisita autcm, et minime omnium reticenda liberal!- tas ea erat, qua saepe viri docti cum in libris cdendis, turn in percgrinalionibus suscipicndis , publica pccunia juvabantur. Hoc Lcidae Go- lius maxime expertusest, illud Schaafius. Gelrica Pontani historia , in academia Hardc- roviccna scripta, publico sumtu cdita est. Pe- regrinari item majorcs nostri vii-is doctis, ct vcro sludiosis adolescentibus , tain ncccssarium iudicabant , ut ctiani in Theologis earn rcm 3 34 ADR. CATH. HOLT1US publica lege et commendarent , et juvandam ducerent. Quo patct illud cclebratum institu- tum , quo fiunc Havniensis academia multas alias antecellcrc dicitur , cuique Dania optimos quosque suae scholac professorcs debuit , i t i- ncraria stipendia^ quac vocantur, utut nomine, non tamen re , a patriae nostrac insti- tutis afuisse. Patct adeo cum hanc dotem turn alias , quibus peregrinae Universitates nostras aut superant , aut superare dicuntur , ad unam orancs hie terrarum saltern aliquando fuisse, fuisse autem turn maxime, cum apud alios nondum invenirentur. Quod tamen nee ad ginvidiam . aliorum velim, neque ambitiose die- turn habeatur. Currit fortunae rota, et sunt sua cuique tempora. Publica autcm liberali- tas , de qua dicimus , quac apud majores eni- tuit , Principis nostri augustissimi auspiciis renata, rcspiravit aliqtiantulum his tempori- busj privata vero, quac olim crat summa, iam multis annis nulla fuit aut prope nulla. Mortui sunt in hac civitatc cives locuplc- tissimi , orbi senes et vetuiae , ne sextula qui- dera .acadcrniae rclicta. Attamen hoc non ip- sis, nee avaritiae angusiiaevc animdrum tri- buamus; imputanduin cst juris publici incon- O 1\ A T 1 0. 35 stantiae, qua collegiorum, corporum, Univcr- sitatium jura , inccrta facta , in oblivioncm , ct in contcraptum vcncrunt. DC sacculi pervcr- silatc dicerc nolo , quod ccclcsiis ct Universi- tatibus spoliandis, quam donandis augcndisquc mavult 1 i b c r a 1 c appcllari. Eo enim furore alii nunc populi praccipitcs aguntur; in Bata- vis hominibus tantmii non defcrbuit. Sed apagc islius seditiosae libcralilatis ! Gaudcamus po- tius avaras voces , quac hoc anno rursus aca- demiis nostris nacnias cecinerunt, inancs dc- nuo cecidissc, publico, acque ac privato civi- um, concentu dcstitutas. Gaudeamus , Audi- tores, vita ct salute huius academiae, cuius duccntcsimi natalcs perendie illucebunt. Gau- dcamus, intcrca, dum laetitiae nostrae fcstum praeparatur. Est cnim ca inaior profccto quam unius diei terminus , maior omnino quam baec hicmalis tempestas capiat. Proptcrea igitur dccrctum est ab hoc Scnatu amplissimo, auc- toritatc illustrium Curatorum, ut solemnia aca- demiae Piheno-Trajectinae saecularia altera non hoc tcmpore, inter procellas aequinoc- tiales, agercntur; sed tempore aestati proxi- mo , quo solis luce , ct feriarum advcnlu , in civibus acadcmicis solct hilarilas cxcitari , quum 3* 36 ADR. CATH. HOLTIUS praetcr Bacchum et Cerercm Flora quoque et Pomona sua munera largiuntur. Agenlur porro non die, sed diebus, oratore dicente, non quern anni sors ferat, sed eo quern tota aca- demia habebit dicendo exercitatissimum. Erit hie princcps senatus nostri , cujus et volunta- tem erga academiam , in hoc gravi mandato suscipiendo cognitam , et diligentiam non an- nis retardatam, in omnibus explendis officii inuniis, quae satis laudari non possunt , meum non est onerare laudibus. De festi pompa , et solennibus , de hominum frequentia , et appa- ratus magnificentia non praedico: erunt haec omni opinione splendidiora. Vos interim res vestras componite , animos praeparate ! Fes- tum vobis indicimus, quale ncc ipsi nee filii vestri spectaveritis , nepotes autem et prone- potes iterum non spectabunt. (Musica audit ur.) Officium annuum superest fata academiae rcferendi , et dispensandi studiorum praemia, publicae liberalitatis testimonia. Haec nihil liabent quod gratum non fiat, ilia vcro, ut R A T I 0. 37 sors mortalium fcrt, tristia lactis admixta. Sedcnt frequentes, qui hie sedenmt anno proximo, tarn Curatores quarn Profcssorcs. Vivunt et valcnt, nosque gratias agcrc jubcnt Deo Optimo Maximo. Lugendam tamcn ha- buit ex Curatoribus 111. Lyndenus filiam dulcissiraani , deflcta nondum morte dilectae conjugis. Uxorc carissima, vitae suae socia et parte majori , cum non dicendo animi do- lore, caret collcga noster Thcodorus G e- rardusvanLidthdeJeudc. Naturae por- ro concessit , postridie Kalendas Sextiles , G o r- nelius Adrian us yan Ensehut, colle- ga ipse, et per quatuordeeim annos in hac Academia Jurisprudentiae professor ordina- rius. Huic, causariam missionem bonis con- ditionibus vix consccuto, Libitina manus inje- cit. Natus erat Euschutius noster Arcnaci anno 1778, vigesimo Januario , ibique , in wrbano Gymnasio, academiae eruditus, Har- derovici porro per sexennium in bonas artcs ac Jurisprudentiae studia incubuit, praccepto- ribus usus, in hac Kempero el Gratama, in Historia cgregio Rhperio. Quibus studiis per- actis , Specimine de Imputations pal am defenso, Doctoris laurel in utroque jure 38 ADR. CATH. HOLTIUS coratus cst. Mox ab academia ad forum traductus cam dc sc jam spem fecerat civi- bus suis, ut a Curia Gelriae judcx paganus designaretur , et paulo post in patria sua in Decurionum Ordinem legeretur. Per id tcm- pus Poenae capitalis ApoLoglam Jacob! vcrnacule reddidit , praefatione auctam et ad* notatione , qui libcllus Harderovici anno al- tero hujus saeculi prodiit. Proxime , ut fit , uxorcm duxit domuin , quae filiis filiabusque cum auxit pluribus. Bicnnio post, ad annum usque 1106. juridicundo pracfuit in utraque Yelavia ct in limitc Yelavico , donee cum Harderovicena academia Jurisprudence Na- turalis professorem sibi optaret; quam artern instanti turn die natali palam laudavit , dicendo de ut Hit ate disciplihae Juris Naturalis iwstra in primis aetate , quae oratio ex- stat. Ex ejus scliola plurimi honoribus con- spicui viri prodierunt, quorum nomina non recensebimus. Dum vero ita i!3e reipublicae prodesse stu- debat, venit Napoleo qui Europac, et pa- triac nostrae, et Enschutii rebus intercede- ret. Ilarcleroviceria academia sublata in pa- triam et ad forum redire debuit, qui tamen O, R A T i O. 39 casus ei magis profuisse quam nocuissc vulc- tur; profuit cnim ad pcritiam, (amain, pccu- niani. Cclcruai Napolconern cum sua moles obruissct , instauratis apud DOS academiis , Enschutius vetus professor, cum aliis novis, Groninganae additus est , ubi inauguralcm turn orationem non habuit, sed libcllum scripsit de pastu pecoris arcendo ab agris publi- cis. Anno vigcsimo secundo saeculi quod agi- mus Rhoerii successor hie Trajectiinauguralem habuit orationem , de humanae indolis cogni- tions juris criniinalis subsidio. Aliam habuit academiae Rector fatali anno trigesi- mo de natura imperil constitutioncdis ; quae utraque oratio in Annalibus nostris ha- betur. Quartam orationem Enschutius non ha- buit, nequc alia ejus scripta commemorantur. Non tamen desidiosus fait, sed potius inde- icsso labore, nocturnaque studiorum assidui- tate, a paucis acquatus. Declarant hoc dis- scrtationes academicae, quae non facile tan to numero in patria nostra uno moderatore pro- ciicrunt, quanto Enschu tio moderantc quot- annis scriptac defeusaeque sunt. Inter qu,-:s 40 ADR. CATH. HOLTIUS nonnulla de gravioribus juris locis accuratio- ris doctrinae speciraina. Tantum impiger En- s c h u t i u s in schola poterat ; at simul , quod prope fidem supcrct, foro operara dabat et consultationibus. JNimirum corpore valido erat, vigilias facile tolerante, et potentissimis animi facultatibus. Scribendi dicendique ce- lerrimus, Conjungcbat practerea cum judicii subtilitatc doctrinae copiam , non modo phi- losophicae illius, quae lus Naturale appella- tur; sed reipublicae, juris civilis, criminalis , forensis , patrii , Francici 9 cumulabat peri- tiam. Magna igitur jactura esse coepit aca- demiae nostrae, cum Enschutius languore correptus ei in dies rnagis prodesse posse de- sineret. Verum , ut pracfatus sum , non de- sunt gaudia, quibus luctus noster minuatur. Enschutii loco suffectum succedere vidi- snus hoc anno Joannem Michaelcm Franciscum Birnbaum, per viginti pro- pe annos in acadeinia Lovaniensi , Pihenana , Friburgensi, easin primis juris partes pro fessum quibus iiie praecsse solebat; ita vero profes- sum, ut non modo academicis dissertationi- bus institutionis suae ubertatem, sed etiam suis ipse scrip tis accuratam doctrinam et egre- R A T I 0. 41 giam pcritiam , cum nostris hominibus , turn exteris, comprobarct. Itaque gaudcmus te, clarissime B i r n b a u m I collcga et socio , tarn pulcram spcni facientc academiae nostrae, tibiquc omnia laeta hie ct prospcra , cum uxo- rc tua libcrisquc tuis, optamus. Ego vcro te- cum inultis jam annis amicitiac vinculo ct studiorum conjunctus , post Bclgicam , qua di- vulsi sumus, calamitatem, niliil inihi tarn lactuni contigisscprofitcor, quam tuum anno superior! rcdditum mihi collegium. Officium hoc me admonet, quod libenter facio, tibi ut gratuler, vcnerabilis Collcga Kops! slipcndia academica nunc cmerito. Post gravissimos laborcs, quos longo tempo- ris decursu in republica, ecclesia, academia, urbanos et rusticos, exantlasti, quietem nac- tus es, et cum dignitate liberale otium. Gau- demus tua felicitate, nobisque parem opta- mus. Valetudinem autem non scnio affcctam, qua tot difficilia tain facile sustinuisti, facun- diam, qua tc bonis lateribus graviter et ornate et civiliter dicentem, tarn grate nuper audivi- mus, in primis vcro animi hilaritatem propter quam te amamus, diuturnas tibi faciat Dcus! Nee minus grato officio tc saluto, CJ. 42 ADR. CATH; HOLT1US Bergs ma, Kopsio successor date, qui hoc anno perpetuo jure noster esse coepisti. E coimnuni nos naufragio enatavimus , sed uvida jam suspendimus potent! Vestimenta niaris Deo. Quam igitur stationem uterque nunc tran- quillam et securam, obtinemus, ut ejus com- modis diu fruamur ad decus et ernolumen- lum acadeniiae, id nobis optamus voto mu- tuo. De Professoribus diximus. Academici ju- venes se commendarunt , quod fecerant , nu- mero , moribus , studiis. Censa sunt hoc anno aliquanto pauciora capita quam superio- il , vcrum adscripta sunt quatuor ultra cente- simum. Perruptae disciplinae academicae ne- que rumor ad nos veait, neque querela, ne- que accusatio. lino omnia decora atque de- center. Novitioruiii vexatio darnnosa quidein, sed partiaria , et tempore emoritura. Stu- diorum quaedam cgregia prodierunt specimi- na , neque scholas ullas damnatas fuisse hoc anno, audivinius. Itaque laeia quoque ab hac parte omnia dicamus , ni mors interfuisset. R A T 1 0. 43 Amisit acadcmia immatura tali accrbitatc or- natissimos adolcscciitcs numero septeni : Isaacum Adrianum Marinum Ledc- boer. Petrum Paulum Gouclie. Marcus Francken. Gcorgium Broers. Marinum van Grootvcld. Hugonem Antoriiura Lopez Suasso Diaz da Fonscca. Carolura Henri cum Fcrdinaiidum Botticher. Haec funera nos hoc anno contristarunt. Pa- rcntibus et amicis mortuorum , quidquid in rebus divinis atque humanis solatii est, id totum apprecamur. (Musica lugubris.) Hoc igitur humanae conditionis est, ut a laetis ad tristia, a tristibus ad laeta vicissim camus. De instrumcnto academiac rclaturo grata mihi commeinoranda sunt, in primis dona duo, altcrum publicum, alteruiri priva- tum, quae nobis hoc anno obtigerunt. Pri- 44 ADR. CATH. HOLTIUS mum cnim Koningianum anatomicum ct zootomicum apparalum, ab heredibus emtum publice, inajori tamen ex parte cum pro- vincial! turn urbana pecunia , academiae ilia turn esse , cognovimus. Constant il- iac res cerata effigie , ingeniosissime ficta, qua corporis human! , aliorumque animalium, viscera sollerti manu expressa sunt; eaque liberalitas crga K o n i n g i i , meritissmi viri , heredes eo niagis laudanda est nobis, quo cum academiae utilitatc atque ornamento conjuncta est. In primis vero laudanda est qua parte urbana el provincialis est. Nam uti urbs Trajectina majorem sunitus partem suscepit, ita provinciae nulla pecuniosa utilitas ab academia redit. Nos tamen contendere nolumus, sed utrique donalori pariter gratias iigere, novtim exemplum bono oinini duccntes. Altera liberalitas qua locupletati sumus Biblio- thecac profuit, estque ca tota privata. Con- cinnari cocpit in Francia hoc tempore pictu- ris splendid urn et pretiosum opus , geographiae antiquae et novae, item naturalis historiae, studio utilissimum , Ribaudii, Iter in Ae- gyptum, Nubiam, et regiones circumja- centes. Hoc igitnr dono dedit academiae O R A T I O. 45 nostrac princcps Curator cxccllcntissimus Ca- pe lien ius: cujus uiunificentiam palam com- racmorandam , et in Annalibus Acaderaiae perscribendam esse arbitramur; eamque grati laudamus non modo propter operis pretium, utut grande , sed propter cxempluni maxime, quod a tali auctore profectum non poterit non quandoque alios nobiliores cives nostros , ut eodem modo voluntatem suam er^a acadcmiam declarent , cxcitare. Ncc tamen haec sola li- beralitas Bibliothccam nostrarn ditavit. Opera physici ct mathematici argument! debet dona- tori Cl. Mollio; gratificati sunt etiara ultro libros modesti cives, bibliopolae Altherius et Van der Monden. Publica autem pe- cunia bibliothccae concessa ad continuanda quae haberemus opera suflecit, ad nova com- paranda non item. Qua proinde effectum est saltern, ne illud communis utilitatis institutum detrimcntum caperet. Reliqua , quae propriae sunt utilitatis, sarta tecta itidcm servari po- tuerunt. Plane mincralogicum Museum hoc anno fuit auctum pluribus egregiis specimini- bus corporum mincralium et fossilium, in Borussiae Rhenanac ilia parte, cui praccst Collegium minerarum suprcinum, quod 46 ADR. CATH. HOLTIUS Bonnac sedem habet, eoque jubente collecto- riini ; cuius Collegii humanitate factum est, ut viris doctis Mineralogiam et Geologiam profi- tentibus , qui conventui novissirno Germanorum Physicorum ct Medicorum , mcnse Septembri, interesscnt, huiusmodi specimina, raagna cum liberalitate , distribuercntur. Eo fere statu habentur, Auditores, opes nostrae acadeiiiicae : nihil decedit 3 accedit vero quotannis aliquid. Quodsi hoc nomine annus meus fuerit superior! aliquanto fructuosior, huius uberiatem fortasse longe superabit an- nus veniens. De qua tamen spe praestat si- lere duni se res aperiat. Urget quoque hora, ut officii parte , de qua dic.ere coepi defun- gar. Accipite igitur iudicia de certamine litera- rio, quae vobis cl. aeademiae Graphiarius, .nicae subsidcntis vocis levandae gratia , reci- tabit. O R A T I O. 47 JUDICIUM ORDINIS JURECONSULTOBUM. Acccpit ad quaestioncm propositam : cc Nautlc-umfoenus Franciae proprium , (( contrat a la grosse, et Holland^ un Medeciti etc. lam doctrina et diligentia in colligendo, quae de hoc argumento conscripta sunt, sa- tis laudabili , quam experimentis propriis in- stitutis , se egregie conimendavit , ita ut seor- sira spectata praemio aureo digna judicari posset ; auctor vero plura prolixius conges- sit, quae non ad argumentum pertinent, hoc ipsum vero, neglecto ordine proposito, dis- positione minus perspicua ac facili tractavit. Altera vero Commentalio, cui Symbolum: Nur wenn Acscutap die Genichte sorgsam geprufft hat etc. non tantum cgrcgia doctrinac copia , sed in. R A T I 0. 49 primis argument! expositione perspicue dis- tincte et ordinatim proposita, atquc experi- mentis propriis, adeo excelluit, ut compara- tione instituta hanc ultimam praemio aurco esse ornandam uno ore dcclaraverit Facultas. Auctorem tamcn prioris Commentationis ho- norifico testimonio, quam laudem egregic meruit, esse condecorandum censuit Facul- tas. Fractis ergo sigillis schcdulae alteri Com- mentation! annexae patuit ejus auctorem esse ornatissimum : Fredericum Philippum Theophi- lum van Enschut, Medicinae Candidatum in Acadcmia Rheno-Trajectina. qui mox vocatus se auctorem esse hujus Com- mentationis abunde probavit. Invitato autein publice prioris Comentatio- nis auctore , ut nomen suum tempestive in- dicant , se auctorera declaravit , et dcinceps examine instituto probavit: Henricus Janus Rrocrs, Medicinae in Academia Rheuo-'l'rjijectina studiosus. 50 ADR. CATH. HOLTIUS Accede igitur, praestantissime van En- schut, qui severiorum disciplinarum studiis paternum iam videris sequi exempluin. Non potuisti meliori pietatis genere parentis memo- riam colere, quam, quod facere coepisti, familiare nomen tua quoque augendo gloria , praesertim argument*) tractando cum paternis studiis adeo conjuncto. Capis hodie primum eius pietatis fructum ; sitque tibi hoc praemi- um artis salutiferae , cum tua et aliena utilitate feliciter exercendae , augurium ! Nee tua parva laus est, licet secunda, Broers ornatissime! Praemio quidem cares , sed praemio dignus iudicatus es, ut magis id tibi Fortuna invidisse talem adversarium obji- ciens, quam viri docti abjudicasse videantur. Habes igitur laudem , habes laudem victoriae proximam, habes eius publicum testimonium. Habes denique, quod omnibus nummis ante- ponendum videtur, et omnibus laudationibus , quod per universam tibi vitam proderit, con- scientiam bene acti temporis academici. O R A T I 0. 51 JUDICIUM ORDINIS LITERATORUM, Quae nobis tradita cst ad quaestioncm : ^Descriptio^ ex ipsis fontlbus clucta, con- ditionis politicae , qua^ regnant'e CaroloT^.. Septemdecimprovinciae Belgicae fuerunt ," disputatio , npn ita nobis satisfccit , yt prae- mio ornanda viderctur. Disidcrabatur in ibn- tibus exquircndis usurpandisque critica sevcri- tas, turn etiam in rebus explicandis Latinita- tis commendatio. Vcrumtamen , cum in gra- vissimo tractando argumcnto auctor nobis in- dustriam ac progrcssus probasset , dignam ejus commentationem iudicavimus , cujus pu- blice fieret honorifica mentio. Aperta schedula patuit , scriptorera esse : Pctrum Jacobum Vcrnieulen, Litt. hum. in Acad. Traj. studiosum. Non igitur tuae tc conditionis poeniteat, ornatissirac Vermeulen, quod praeraii ho- nore excidisti. Nam si in inagnis rebus vo- luisse magnum est, sane quam inajus est fe- cisse, imo fecissc probabiliter etsi non optimc. Nee tibi iusta laus dcest , principibus placuis- se viris ; placuisti saltern industria tua et pro- gressibus. Proficiat igitur tibi ilia laudatio ct ad solatium et ad perseverantiam. 52 ADR. CATH. HOLTIUS. JUDICIUM ORDINIS MATH. ET PHYSIC. Ad quaestionem matheinatico-physicam : Exponatur theoria mathematico-phy- sica speculorum causticorum ," duas ac- cepit facultas responsioncs , prima inscripta: The science of optics is one of the most elegant , and the most important branches of natural and mechanical philosophy ," altera : Es ist aber einmal unser Loos , allemal auf unbegreifliches zu stos~ sen 9 so bald wir uns bemiihen alles verstehen zu wollenS* Auctores harum duarum disputationum di- ligenter collegerunt formulas analyticas , quae rei propositae indagandae inserviunt , atque in iis exponendis laudabile ostenderunt stu- dium , quamvis istarum formularum vim et rationem non semper satis intellexisse videan- tur. At vero non pauca , quae recentiori tern- pore a mathematicis et physicis , nostratibus ctiam , hac de re explanata sunt omiserunt ; adco, ut ex hisce responsionibus nequaquam pcrspici possit, quousque nostro tempore O R A T I 0. 53 progressa sit hujus rei cognitio mathcnialic* et physica. Dolet igitur facultas , quod ta- les non sint hae commcntationes ut pracmio ornari qucant. Ad quaestionem chcmicani : ,, Quaeritur accurata expositio principii Kreozoti , qua ejus parandl ratio , pro- prietates et usus {medico excepto) indi- 3 , centur , et auctoris etiam, si fieri possit, experimentis illustrentur." Una tantum facultati oblata est rcsponsio , cui symbolum erat Boerhaavii dictum : ,, Hoc aurum monitum siispicite chemi- am exquisito labore , nova suscitare > quae prius in rerum natura non erant." In hac commentationc propositum argu- mentum ab auctore recentiorcs chemicos , im- primis Reichenbachium, sccuto , pro- babiliter fuit expositum , et nonnullis etiam experimentis , Kreozoti usum praesertim spec- tantibus , auctum. Docuit ipsa commentn- tio, magnam in tractando difllcili argumento adhibuisse diligentiam auctorera , illumque scholis cheinicis magno cum fructu interfuis- se, quapropter facultas illurn pracmio dignuin judicavit. 54 ADR. CATH. HOLTIUS Apcrta schedulanomen inventum est: Francisci Arnold! Johannis Pabst, Medicinae ia hac Academia studioai , qui se auctorem esse hujus responsionis facul- tati , examine institute abunde probavit. Cui propter valetudinem praemium praesenti praeberi non potuit. JUDICIUM ORDLNIS THEO.LOGORUM. Ordo Theologorum quatuor accepit Disqui- sitiones ad propositam superior! anno Quaes- tionem : Socratis de rebus divinis doctrina , quam Wlemorabilibus Socraticis consig- navit Xenophon accurate exponatur , )? iiliusque cum praestantla laudetur , turn ,, defectus notentur:" quarum nulla est sua laude defraudanda. Sin- gulae enim industriae et progressuum speci- mina produnt. Priraae quidem, insignitae verbis: 6 sog K. r. A. Disquisitionis auctor mag- nam adhibuit industriara et sedulitatem, in cunctis exponendis, quae ad hancce causam R A T I O. 55 pertinerc viderentur; notitiam saepc prae- buit copiosam, at hie illic minus accura- tarn, variorum systcmatum philosophorum ; neque contemncndam doctrinae copiam. Quo majore cum dolore , Ordo in laudatissimo ce- teroquin juvene judicii acumen et Latinitatis peritiam desideravit. Adco cnim ncglccta ct barbara usus cst lingua , ut cas , quas volue- rat ipsi laudes tribuerc, non posset Ordo. Oppositis laudibus conspicua fuit secunda Disquisitio , cui syrabolum : e%6pos yap pot xewof x. r. A. Quodsi enim unius Latinita- tis, quae eximia cst dkenda, fuisset ratio ha- benda , ceteris cunctis praeferenda esset haec- ce Disputatio. Neque vero huic orationis praestantiae pares sunt censendae ceterae Dis- quisitionis dotes. Dispositione laborat minus justa. Subinde levius in argumento vcrsatur auctor, certe non ita illud, qua late patet, disquisitione sua complexus est, ut prioris Disputationis , et quartae , quam laudabimus , auctores. Tertia Disputatio, cui lemma inscriptum: TO, yap avpz ret K. T. A. secundae vitiis, qui- bus laborat, aequiparanda vidctur, laudibus non item. Desideratur enim lucidus ordo'> 56 ADR. CATH. HOLTIUS et judicii subtilitas; disquisitionis argumen- turn ostendit inagis , quain explicat , auctoi ? licet in tractanda posteriori parte rectius fue- rit versatus ; neque Latinitatis bonitate magno- pere sese commendat. Harum igitur nulli praemium tribuere po- tuit Ordo ; aliter vero res se habuit in di- judicanda quarta Dissertatione , Symbolo Cle- mentino inscripta : eTaiSuyoyei K. T. A. Universe quidera accuratius et distinctius versatus fuit auctor in argumento satis difficili explicando, et latinitate, licet secundae Dis- sertationi impar, probandus. Etiamsi igitur non orania laudatissimi juvenis de Socratica philosophia judicia Theologis probanda vide- bantur, vel sic tamen praemio dignum cum censuerunt. Aperta schedula nomen exiit : Jani Aasko Gratamae, Theol. stud, in Acad. Groningaua. qui , instituta probatione 5 auctorem sese pro- bavit. Tibi gratulor, Grataina, quod paterno avi- toque rioinini , jurisprudentiae studiis claro , theologiae laudem addcre coepisti; theologiae O R A T I O. 57 vero antiquae et litcratac : quac studia tua , si gentilitia vestigia porro presseris , clecus te facient quandoque et praesidium ccclesiae, idque tibi publice, hoc honoris pignore tra- dito , vovemus. (Muslca.) Hie fuit exitus hoc anno, Auditores, in aca- demia nostra literatae concertationis. Duo praemia civibus nostris cesserunt; duo nostri cives publica laude digni iudicati sunt; una tantum palma cessit Groninganae acaderaiac alumno. Yestrum erit, juvenes Trajectini, id repensare quandoque ; interea vero et hie vos laudis et victoriae stadium invitat: accipite novas quaestiones, in annum proximum prae- niiorum materiam. QUAESTIO MEDICA. Quaeritur i quanarn in re differant acti- ones nervoruni) quas per sic dictum reflex- um fieri Recentiores docuerunt , ab ac- tionibus involunlariis stimuli applicatione directs provocatis , et quaeuam inprimis phaenomena illis explicari possint. 58 ADR. CATH. HOLTIUS (iUAESTIO LITERAMIA. Ex antiquae Politicae principiis , cli- que ex ipsa civitatum antiquaruni histo- ria , effatum explicetur J^eterum^ quod apud Ciceronem est pro Cluentio C. 53 : le- gum oranes servi suraus, ut liberi esse possi- mus. QUAESTIO MATHEMATICA. Exponantur praecipua incrementa , quae post Lagrangii opus: Traite de la re- solution des equations etc. accepit theoria solutiotds aequationum numericarum. QUAESTIO ZOOLOGICA. Quaeritur insectorujn lepidopterorum , quae in opere Crameri: les papillons exo- tiques des trois parties du monde etc. ej usque suplemento descripta et delineata sunt , catalog us ) continens enumerationem sys- tematicam specierum , in sua genera re- dactarum , secundam methodum eel. L a- treille, in posteriore edltione Cuvierii operis: Le regne animal etc. expositajn. O II A T 1 0. 59 QUAESTIO THEOLOGICA. Schismatis in Dioecesi Rheno-Trajectina 457) historia ita enarretur , ut simul ejus vis exponatur cum in Ecclesi- siam et Hierarchiam Belgicam, turn in praeparandam Sacrorum in patria nostra emendationem. QUAESTIO IURIDICA. Succincte exponatur, quale Caroli V. aetate in diversis Belgii regionibus ei sub- jectis jus summi imperil , quibusque fini- bus Summi Imperantis potestas circum- scripta fuerit. Tandem , Auditores , postquam aliis publice gratulatus sura , venit horae momentum , quo mihimet ipse gratuler , iam liberandus hono- rifico quidem , sed gravi et negotioso munere. Decedens igitur magistratu academico, ex decreto augustissimi Pnncipis, successorem meum , qui anno proximo Trajectinae acade- miae regundae praesit, renuncio: V. Cl. Jacobum Ludovicum Conradum Schroeder van der Kolk, Med. Doct. et Prof. Ord. 60 ADR. CATH. HOLTIUS ORATIO. eumque ex praedicta regia auctoritate Recto- rem dico , proclamo. Tibi, vir magnifice, et fasces trado, et sigillum majus, et vacuam sedem occupandam. Cedat tibi nova potestas tarn laeta fausta- que quam mihi fuit, quamque hie annus boni ominis , laetitia et splendore insignis , augurari et tibi videtur, et te rectore Academiae nostrae Ultrajectinae ! D I X 1. ADNOTATIO. Pag. 5. ad verba: apud Veteres. Cf. Cicero de Off. II. 18. L. 1. D. de donatt. \. 8. Initio quidem e. r. Communis Univer- sitatiura historia adhuc desideratur. Meinersianae enim id nomen propter indiligentiam negatur. Antiquiora autem scripta Middendorpii et Conringii exilia sant. Francisci Junii tractatum de academiis frustra requi- sivi. Savignius quidem, quern in his rebus strictim secutus sum, de origine et conditione qua medio aevo fuerunt, testimonia, accuratissime , ut solet, exami- navit, eleganterque composuit , sed, ut operis ratio postulabat, non ultra progresses, et jurisprudentiam maxirae spectavit. Idem vero .propriae cuj usque his- toriae auctores indicat. Vid. F. C. von Savigny. Geschichte des Rdmischen Rechts im Mittelalter , Vol. III. pag. 152. seq. Ed. II. Heidelberg. 1834. Ibid, optabantur. Vid. Savigny. 1. c. n g . 88. pag. 240. seq. Meiners. Geschichte der Entstehung und Enttcickelung der hoheu Schuleu unsers Erd- theils. Vol. I. pag. C2. ex Artistarum Statutis Pata- vinis, quac UniversitJis e Bononiensi oriunda in primis democratic^, ct vero ochlocratica fuisse dici potest, 62 ADNOTATIO. verba hacc memorabilia refert : nullum utilius ac melius a majoribus nostris comparatum est (insti- ,, tutum) , quam ut scholarium judicio et suffragiis ,, singuli doctores ad suas facultates potissimum eli- ,, gantur. Nam et scholares ipsi, qui assidue libera- ,, Hum artium studiis incumbunt, melius quam ceteri de eisdem facultatibus sen tire et judicare pos- ,, sunt. . . . Itaque . . . doctores omnes singulis an- nis per scholares ballotentur, et scholarium ballo- ,, tationi subjaceant. " Anno 1571 Juris studiosi Parisini simile jus frustra petebant. Sav. p. 361. Pag. 8. dici solebat. Idem pag. 174 et 347. Ibid. In his autem libertas non erat, e. r. Idem pag. 351. seq. Pag. 357. flagellandi morem an- tiquiorem esse docet: verum quam fuerit frequens in collegiis ex historia flagellantium pervagatum est. Cf. passim Der Flagellantismus und die Jesuitenbeichte. nach dem Italienischen des Giovani Frusta. Leips. 1834. Pag. 9. Lovanii. Vid. Vernulaeus. Academia Lovaniensis. Libri III. Lovanii 1628. p. 63 et 65. In primis Artistae eo gaudebant : vid. id. p. 114. Ibid. Parisinam imitabatur. Id studio factum esse, non constat, sed constitutionis similitudo ex his quae Savignius de Parisina tradit, a pag. 346, collate Vernulaei Capite V. satis redire videtur. Col- legia Lovanii institui coeperunt anno 1442, et cito pullularunt. Eodem modo nostri Parisinae Universi- tatis formam adscivisse dicuntur, quam praeter Lo- vanium maxime frcquentabant : imitati enim sunt Lo- A D N T A T 1 0. 63 vaniengem; quod palam significabant in Leidensis academiae inauguratione epigrammata Douziana, ve- luti hoc: ,, Sal vius Julianiis ad Jnstitiam : Lovanium fructu nos tantum accepit et usu: Hie etiam nexu me juvat esse t mini. Responsum Justitiae: Nee fractu Grudii nos accepere nee usu, NamqUe Papam , non me , nunc locus ille colit. " Fraeterea prima nostrae academiae ornamenta Lova- niensis alumni erant, .veluti Justus Lipsius et Rem- bertus Dodonaeus, item Tiara, Beyma, Drusius. Re- giminis autem similitudo si Rectoris , Senatus , Facul- tatinm jura requiris , etiamnunc in nostra noyissima Icge videtur. Fuit adeo communis opinio adhuc se- culo decimo- octavo. Vid. Fabricii Oratio in na- talem centesimum et quinquagcsimum academiae Sa- tai-ae. Leidae 1725- Adnot. pag. 2. Pag. 11. Hugonem Donellum. Quae Donellum praecipitarunt exponit Reidanus Anna]. Lib. VI. L. B. 1633. pag. 124. Falsas literas vulgasse dicebatur. item Principi maledixisse et Ordinibus. Wagenaer. Hist. Patriae. Vol. VIII. LibroXXX. ad annum 1587, citatis Hollandiae actis : Resol Roll. Quae praeterea de eo recipiendo acta sunt Siegenbeekius ex actis Curat. emit. Siegenbeek. Geschiedenis der Leid- sche Hooyeschool. Leiden. 1829. II. Voll. Vol. 1. p. 51. Ibid, aemulo suo summo Cujacio. Aemula- lionis causam ostendit G u n d 1 i n g , in vita Donelli : 64 ADNOTATIO. Anhang zu denen Gundlingianis. Halle 1737. pag. 275: ,, wenn .Caiacius ein besehlepter glossenmacher oder elender leges-tidier gewesen ware, was gilts, es ,, wiirden die beyden heYren-collegen , Duarenus ,, und Donellus nicht das geringste wieder des- ,, sen promotion gesaget haben. Aber es ware der- selbige ein tapferer und fleissiger jurist ; welcher auch andern mannern das gegen-gewicht halten ,, kunnte. Er hatte fast alle Griechische und Latei- ,, nische scribenten gelesen," e. r. Legenda est in primis elegantissima Hospitalii epistola cum Donelli response, quae in Donelli operibus posthumis exstat, e bibliotheca Scipionis Gentilis , Hanov. 1604. 8vo. Qualis autem fuerit eadcra ilia aeraulatio a parte Donelli vide apud Spangenberg. Jacob Cujas und seine Zeitgenossen. Leipzig 1822. pag. 181. i Pag. 12. Principi Guilielmo tertio. Annol674, Vicario : an regi etiam restitissent , quaestio sit. Nar- ratur res apud Siegenbeekium, pag. 198. Pag. 13. Barleus et Vossius. Apud eundem cum aliqua invidia , pag. 111. Notanda autem sunt in ea re tempora. Venerunt Leidam quaesitores nono Julio ; damnata autem et interdicta erant Remonstrantium placita lege publica Generalium Ordinum ejusdem men- sis die secundo: Groot Placaetboek. Vol. I. pag. 167. Non igitur retineri poterant , nee magis suspectus quam reus. Ibid. Heidanus quoque. Idem , pag. 230 , ut et Y p e y en D e r m o u t. Geschiedenis der Nederland- sche Hervormde KerL Breda 1819. Vol. II. p. 508, ADNOTATIO. G5 et Add. II. p. 333. Utrique curatores onerant; hi tamen Heidanum non alia sperasse , eique exilium re- missura esse , fatentdr. Quacrendum ante omnia vide- tur,an curatoribus suceenseri possit , quod Acadcmiam suam Cartcsianam Coorrjanamve haberi noluerunt. Cf. Mosheim. Hist. eccl. T. IX. vers. Belg. p. 235. Pag. 14. Ncmpc devestitu,e. r. Conf. Akademische Gesetze fttr die Groszherz. Badischen hohcn Schulen zu Heidelberg und Freiburg. Carlsruhe. d8dO. p. 37 et 38 , n. 4. seqq. Item Gesetze ftir die Studierenden auf der Georg-Augusts-Universitdt zu Gottiiujcn. Gott. J8J8. Cap. V. et VI. Ibid. Jurisdictionera. Academicae jurisdictionis causam nemo melius egit, nemoquc rem allius repe- tivit, quam princeps Sueciae historicus Geyer. Nytt ett och annat i anledning of Frdgan om academiska Jurisdictionen. Upsala. d823. Ibid. Ex Frederic! lege. Auth. Habita. C. Ne fi- lius pio patre. (IV. 13). Pag. 16. Ludovicus Capellenius praedicabat. Oratio haec inauguralis praemissa est Meursii Athen. Batav. ed. 4. I. B. 1625. Pag. 19. SuramumCujacium. Vid. Spangcnbcrg, op. 1. pag. 201. Dictandi usum pro re nata probat F. A. Wolf, ilber Erziehung , Schule , Universitat. Aus Wolfs litcrarischem Nachlassc , zusammengcsetzt Wilhelm Kdrie. Qucdlinburg. 1835. pag. 368. 66 A D N T A T I 0. Pag. 19. Vetiti sunt. Savigny, pag. 298. Dfr Bononia vide eundem , pag. 252 , et universe pag. 554 , ubi quaedem pcrnotabilia leguntur, veluti de forma* dialectica, quam nuper academiae institution! inferri v.oluit Theremin, uber die deutschen Universita- ten. Berlin. 1836. Ibid, in annalibus ejus. Siegenbeekianis , quo nomine liber nominandus videtur : pag. 163 : ,, uif ,, het geheugen , althans sonder gebruik van een schrif- ,, telijk opstel. 1 ' Pag. 20. Est lectissimaj uvenum corona. Ver- ba sunt cximii viri Savignii : non enim melioribus ea mi- hi dici posse videbantur. Leguntur in opere temporario Historisch-politische Zcitschrift von LeopoldRanke, JahrganglSSZ. I. p. 570, sub rubrica : WesenundWerth der deutschen V nicer sitatcn. Denostra rationesic judicat: Ein weit geringer Grad von Beschrankung jener ,, Freiheit besteht darin , da#z nur dem Schiller eine ,, ansehnliche Zahl bestimmter Vorlesungen vorgeschrie- j, ben wird,die er irgend einmal gehort haben musz , ,, wobei ihm die Wahl des Lehrers , und die Folge ,, und Zusimmenstellung der Yorlesungen vollig iiber- r , lassen bleibt. Obgleich dabei der groszte Theil je- ,, n^r Freiheit unangetastet bleibt, so hat sich den- ,, noch aueh diese Einrichtung in der Erfahrung als ,, fruchtlos, ja naehtheilig ervviesen. Zum Grunde ,, liegt dabei die an sich lobensvverthe Absicht, die ,, Studierenden durch den Besuch mannigfaltiger Vorlesungen zu einer recht i'reien, vollstandigen j, Ausbildung zu fiihren ; wo aber diese Absicht zwangsweise und in Wiederspruch mit der eigcnerti A 1) A T A T I 0. 67 ,, Neigung , durchgesetzt werden soil, da icird nichtt ,, ben-irk t ah das unedle Spiel, wodnrch zum Scheiu ,, Zeuynisse xusammengebracht werden , urn der for- ,, mellen Vorschrift zu gniigen. So wenig kan geis- ,, tige Mittheilung gedeihen, wenn ihr irgend ein ,, ausserer Zwang angclegt wird." De natura et libertate acaderaicae doctrinao vere quoque mihi videtar scripsisso Wolfius; in cnjus schedis h.ice inventa sunt: t ,, Vobis praeterea ipsis, quando ad haec auditoria confluitis, non propositum est discere snb magistris , sicut antea faciebatis dorai et in scholis, scd ex perpetuis recilationibus nostris proprio iudicio tantum excipere , quantum cuique in- geniura seu fa$ultas sua permiserit. Acceditis enim imbiili literis , quibus tanquam fundamentis nitantur hae altiores , earaque aetatera et judicandi maturita- tem adepti, cujus etiahi publica tcstiraonia affertis, ut jam in latiorcm orbem disciplinarum introducami- ni, jam pcriculum faciatis virium remotis custodibus exercendarum , ne inexpertam morum indolem et cru~ da rudimenta studiorum in tirmalam aetatem et in munera mox Vobis mnndanda importetis. Quam iji- sam ob causam, prudenti majorum consilio, haec Vobis liberior vivcndi ratio concessa est , ut ostendere minore reipublicae periculo possitis, quali quisque fortunae et loco posthac idoneus habendus sit. Nec- duin antiqua conditio studendi subversa est ad libidi- nem novorum sapientum, qui, ne aliquot perditi pcrcant, omnem coetum adolescentium pucrili disci- jilina' coerccri wallent, acaderaias autem civium suo- rmu , a parentibns aut paedagogis male neglectorum , resumerc educationcm , et ipsas deniquo in paedago- 68 ADNOTATIO. gia et raagnos ludos converti." F. A. Wolf. 1. c. pag. 287. Pag. 22. Qui paucis hisce annis. Van Heusde. Brieven over den aard en de strekking van hooger onderwijs. Utrecht. 1829. quo tempore oranes de re- formandis academiis cum dedecore et invidia publice interrogabamur. A meridie ilia terapestas orta erat. Malta praeterea tune scripta consultaque sunt quae mine, utilia cum inutilibus, jacent tinearum pabu- lum. Ibid. Exstiterant in Italia olim e. r. Videatur Savigny, volumine eodem passim. Nationum descrip- tio, hodie in plerisque academiis proscripta , adhuc observatur Upsaliae, temporis decursu ad praesentem utilitatem conformata. Pag. 24 Exstant Epistola Principis e. r. Arau- siaci epistola ad Hollandiae Ordines scripta Medioburgii 22Septemb. 1574. Latine exstat apud Fabricium, 1. c. Lex institutionis regio nomine promulgata, sexto Januario , a Siegenbeekio addita est Yolumini alte- ro. In ea lege dicitur ordinari et institui ecne vrije openbare Schoolc ende^Universiteyt. Cf. supra pag. 4. Ibid. Longa sit commemoratio. Vid. J.G. Te- water. Oratio de rebus academiac Lagd Batav. sae- culo octavo et decitno prosperis et adversis. L. B. d803. pag. 58. Quae sequuntur a Siegenbeekio relata sunt passim. Pag. 25. Leidarn venit Claudius Salmasius. Salmasii vitam, epistolarum Syllogae praepositara, scrip- ADNOTATIO. 69 sit Antonius Clemcntius Ziericzeus. L. B. 1665, in qua haec fusius narrantur. Pag. 26. C a r t e s i u in j u s t o h o n o r e. Opera ejus nuper edidit Victor Cousin. Oeuvres de Des- cartes. Paris. J824. Acccssit porro Cartesius und seine Gegner , von C. F. Hock. Wien. 1835. Ibid. Ruhnkenii. In Epistola ad liitterum ita loquitur. Opusc. L. B. 1823. II. p. 868. Ibid. Wyttenbachii. Vita W. auctore Mali- ne. Gandae. 1823. pag. 92. Laudandum est etiam Heinecciorum j udicium , pa tris et filii : quorum hie praeter alia quae patrem Franequerae devincirent , ,, libertatis praedicat, qua Belgae fruuntur, dulcedi- ,, nera, usuramque amplioris honestiorisque otii;" ille ad Franequeranos scripsit , scire se nullibi quara in Belgicis academiis largius et honestius otium Musis amicissiraum concedi." Heineccius vocatus est ad tres Belgicas academias: ad unara venit, ad alte- ras duas venire prohibebatur. Cf. Meraoria J. G. H e i- neccii cum Recitatiouibus e'ditn. Vrimoet. Athcn. Fris. pag. 802. Siegenb. 1. pag. 268. seqq. Pag. 27. S o 1 e t e t i a m e. r. De qua utilitate prolixe philosopliatur Michaelis. Raisonnement fiber die protestantischen Unicersitaten in Deutschland. Frano- furt. 1773. T. III. . 83. seqq. De incomraodis agit, p. 86. Vid. quoque T. II. . 50. Ibid. Nee nimis paucos nee multos. Initio undecira : vid. Statuta Principis Araus. apud S i e g e n- 70 A D N T A T I 0. beekium, Tom. II. p. 302. Anno 1631 numerus a duodecim ad quindecira constitutus est; postea tamen plures pluresque accesserunt. Viginti-quatuor suffi- cere censet Wolfius, 1. c. p. 295: qui nunc nos- ter est numerus. Pag. 29. E r g a Boerbavium. Vid. Memorie tot het Rapport van den Secretaris van Royen, als hebbende ingevolge de Rcsolutie van H. H. Curatoren en Burgemeesteren van den 22 April 1735 gelast ge- weest d'Heer Boerhaven te spreken over de capa- citeit van die geenen , welke hem zouden kunnen suc- cederen , apud Siegenbeek. T. II. p. 391. Pag. 31. Recuperanda. Lectiones hujusmodi jam liberae dici consuerunt , quae taraen juxta ceteras non liberas (Ztvangscollegia , Cours obliges) difficilius sus- tinentur. Premuntur enim praejudicata minoris utili- tatis opinione. Ibid. Jus publicum Germaniae. Leidac in pri- misea institutione floruit uterque Vitriarius. Siegen- beek. I. p. 235 et 268. Post alterum Wei si us. Id. p. 275. Paulo plura refert T e W a t e r. p. 222. Trajecti id docuerunt Vitriarius minor, Abraham. Wieling. Petrus Wesseling. Vrimoet. pag. 792. An Trotzius et Tydemannus pater, non comperio. Videtur illud flumen Germanicum eo- rum tempore jam exaruisse. Ibid. Eximiis Professoribus c'omparandis. Mature , non tamen initio. Joannes Drusius ne- gavit postea, se Leidae vivere potuisse : nee pauci me- ADNOTATIO. 71 liori lege Franequeram traducebantur. Vriemoet. pag. 55 et passim. Enimvero Lipsius jam duplum ha- buit. Scaligero stipendium maximum tribuebatur, quod turn erat floreri. holl. mille ducent, et ampliua octingenti annui. Scipioni Gcntili oblata mille quin- genti et donms. Plura hujusmodi vide passim apud Siegenbeekium. Saepissime quoque remunerandi aut excitandi gratia fiebant liberalitates , cum repenti- nae turn perpetuae. Pag. 33. Utilium librorum copiae. Vossiana bibliotheca emtaerat triginta millibus , ex quibus tamen dodrante soluto , secuta est lis cum publico detri- mento duodecim millium ; cuj us litis causas tradit S i e- genbeek. T. I. pag. 24. Ibid. Scbaafius. Ad edendum suum opus Aramcum. Sicgenb. I. p. 237. Jam Ottoni Heurnio me- dico librorum edendorum gratia annua trecenta data fuerant. Id. p. 148. Ibid. G e 1 r i c a" Pontani bistoria. Notat d e Wind. Bibliotheek der Nederlandsche Geschiedschrij- vers. Middclburg J832. in Pontano. Ibid. Ut etiam in Theologis. Quod in Statutis Collegii Theologici videtur, anni 1631. Part. II. Cap. 8 : ofte ook om te peregrineren , ende andere Lan- ,, den , Unitersiteiten, ende Kerken tc bcsoecken" Pag. 34. CuiqueDaniaoptimosquosque. Ve- luti Sneedorffium etOehlenschlager. Vid. Snee- dorfii vita , auctore Subra. praemissa viri scriptis : 72 ADNOTA.TIO. Frederik Sneedorffs samlede Skrifter. Kiobenh. J744. Oehlenschlagers Levnet^fortalt af ham selv. An- den Deel. Kiobenh. 483%. Cap. II. Saepe tamen publice dantur extra ordinem, veluti Raskio, ut Orientem peragraret. Vid. Samlede Afhandlinger af R. K. Rask. Med Sidrag til Forfatterens Levnet af N. M. Peter- sen. Kiobenh. ^834. Part. I. p. 33. Pag. 34. Quae olira erat sumraa. Vid. passim Siegenb. In primis laudandi sunt Warnerus, Perizonius, Papenbroekius. Pag. 36. Erit is princeps senatus nostri. 1. Heringa: quern tamen, ut pepigerat, cumvale- tudine prohiberetur , excepit Cl. Heusdius. FREDER. PHIL. THEOP1L VAN ENSCHUT, , JIEDICINAR CARD. Ill ACADEHIA IUIEHO-TBAJECTIHA, COMMENTATIO , QUA RESPOHDETUR AD QUAESTIONEM MEDICAM A NOBILISSIMA FACUITATE MEDICA ACADEMUB RHENO-TRAJECTINAE pnoi'osir AM : Accurate exponantur signa , cum pathologica , turn chemica^ quibus veneficium arsenicale, in foro , certo probari possit. Quae vero ex chemia petuntur signa , ipsius auctoi-is eocpe- rimentis etiam illustrari cupit facultas" rlUEHIO OniSATA i>. XXVI. MARTII A. MDCCCXXXVI. Nur wenn Atstulap die Gewichte sorgsam gepriijt hat , vermag Themis mit rechter Waage Schuld und Un- schuld abzuwegen ; und wie die f linger Aesculaps schon manehsu Vtrbrecher der in der tiefsten Ferborgenheit durck Gift mordete , der Nemesis iibergdben , so haben sie auch oft den schuldlos jfngeklagten gerechtfertigt und gerettet , indem sie die Binde liipften welche die 9 Augen der Themis bedeckt.' ' (H e n k e , Abhandlungen a f d* Geb. der gerichtl, Med. B. Ill, p, 79.) PRAEFATIO. Ars medica non tantum ad vitam cum sanitate tuendam et morbos sanandos salutaria suppeditac consilia atque auxilia, verum tanta ei est dignitas atque efficacia ut et let*, viam monstret et funda* menta exhibeat , quibus , quod justitia poscit, decer- nere possint et exsequi , in caussa ubi de hominis vitaetmorte, felicitate et fama agitur. Nemo enim nescit, inter varias, quibus humanum genus ad vi- tae exitum ducitur vias et illam occurrere, quae per venena, aut sponte hausta, aut errore sumpta, aut maligne propinata, sanitatem et vitam in per- niciem praecipitat. Talis si incidat casus, vel in al- terius vitam et sanitatem delictum fuerit commissum , Medicorum judicium , et de veneficio instituto sen- tentiam exquirere solent jurisperiti. Facile tamen quis perspiciat, quam magni sit momenti in illo negotio non leviter versari, sed omnes ingenii ju- di- 4 PRAEFATfo. diciique vires et artis praesidia intendere, ut cerra ac vera proferatur sententia. Quae cum ita sint, valde quam placuit mihi, quam Medicorum ordo proposuit quaesdo.: Accurate exponantur signa , cum pathologica , turn chemica , quibus veneficium arsenicale , in foro , certo probari possit. Quae vero ex chemia ,,petuntur signa ipsius auctoris experimentis etiam ,,illustrari cupit Facultas." Cum itaque bene perspicerem , quantum mihi emolument! allaturus esset labor praecipuis fontibus impensus , e quibus, ad probandum veneficium omnium frequentissimum liauriuntur argumenta, tempus mihi superstes majore cum fructu consumi arbitratus sum, opus illud tentando, quam ut inani- bus indulgerem voluptatibus. Ordinem , ut ex rei natura nascitur et quaestio indicat , quam proxiine sequi conatus sum , cum primo partem patbologicain exposuerim , chemicam deinde, atque hiijus signa, experimentis instituds , ipse indagaverirf), Quod cum facerem alia inveni confirmata , minus recte indicata alia. Doleo tamen tempus mihi defuisse, ut accuratius investigarem reagenda ad indicandum acidum arsenicum laudata ^ num PRAEFATIO. 5 num et varia reactionis iqdicia pro variis principiis organicis et morganicis adinixtis essent di versa , num minus , sique differrent , quaenam inde deduci possent, quoad illorum reagentium efficacitatem. Quoad signa pathologica , quae durante vita obser- vantur, monere mihi liceat, me plerumque quid singulare singulis inesset observationibus , quantum potui, breviter indicasse, cum in diversis veneficii arsenicalis exemplis symptomata valde sint diversa , et alia interdura in aliis adsint, in aliis alia dificc- ant ; quo fit ut delineatio sympiomatum tantum generalis accurata dici non possit, neque igitur in- servire ad probandum veneficium , quacimque de- mum ratione et modo illud fuerit institutum. Ubi tamen, turn propter observationum multitudinem , turn vel imprimis propter symptomatum similitudi- nem , haec succincte exponi posse , absque ipstus argument! damno, mihi visa sunt, jure a modo dicta agendi ratione me discessisse spero , ne imme- rito augerem opusculi molem. Defuit mihi occasio ut ulterius indagarem vim arsenici, qua cadaverum eo defunctorum putredinem arcere valet , quae res , imprimis quoad Medicmam forensem , ulteriore examine adhuc omnino indigere videtur. Cae- 6 PRAEFATIO. Caeternm huic commentationi muita deesse et sentio et scio ; atque metus me corripuit haud le- vis , cum tantum opus essem suscepturus, ne tanto oneri ferendo deficercnt humeri viriumque mearum tails foret tenuitas 9 qualis pro omni quaestionis gravitate, solutionem efferre non posset. Neque metum ilium fuisse incongruum credo, feci tamen quod potui non quod volui. Quidnam au- tem praestiterim , Viri Clarissimi, vestro judicio lubens equidem committo. CONSPECTUS. PARS PRIMA. SIGNA PATHOLOGICA VENEFICII ARSENICALIS. CAPUT I. IN VITA OBSBRVANDA. , i. In prima specie , Arscnico ventriculo ingesto. 3. De diverso temporis spatio , quo symptomata ingruunU 3. De diverso mortis tempore. 4. De diverso veneficii decursu. 5* In secunda specie, Arsenico ventriculo ingesto. C. Veneficium complicatum. 7. In tertia specie, Arseuico ventriculo ingesto. 8. Continuatio. 9. Continuatio* 10. Arsenico pulmonibus attracto. 11. Arsenico capiti extus admoto , uaribus hausto. la. Arsenico reliqui corporis cud applicato. i3. Arsenico vagiuae iutroducto , ano iugesto. CAPUT II. POST MORTEM IN CADAYERE RKPERIVNDA. $. 1 4. In singuHs organis. 16. In cadavere universe spectato. PARS ALTERA. SIGNA CHEMICA VENEFICII ARSENICALIS. CAPUT I. DE ARSENICO EJUSQUE FROTOXYDO. . i. Introductio. 2. De Arsenico. 3. DC cjus protoxydo. CAPUT II. DE DEUTOXYDO ARSENICI. A. Substantiis organicis dcstituto. . 4. Proprietates Chemicac. 5. Forma solida. . 6. Me* 8 CONSPECTUS. . 6. Metalli restitutio. 7. Forma liquida. Hydrogenium sulphuratum. 8. Sulphas cupro-ammoniacale. 9. Nitras Argenti ammoniacale. 10. Nitras Argenti, 11. Chameleon mineralc. 12. Aqua Caicis. i5. Sulphas protoxydi et deutoxydi Ferri. i> i4. Chromas Potassae. i5. Mercurius sublimatas corrosiius. 1 6. Solutio amyli iodata. 17. Metalli restitutio. B. Substantiis organicis , speciatim ventriculo ej usque contentis , commixto. Methodus Rosi. Roloffii. Bcrzelii. Christisoni. 20 Sartorii et Mpnheimii. Orfilae. Cooperi. Philipsii. Parisii. IS-/ 10 * C 2. r 3. 9't 40, 5. I 9- 100. Rappij. CAPUT III. DE ARSENIITE CUPRI ET POTASSAE. DE ACIDO ARSfiNICICO ET ARSENIATE POTASSAE. 1 DE SULPHURETIS ARSENICI. ai, De arseniite Cupri. 22. De arseniite Potasjwe. a3. De acido arsenicico et arseniate Potassae. 1. Witras Argenti. 2. IMitras oxyduli Hydrargyri* 3. Sulphas dentoxydi Ferri. 4. Acetas Cobalti. 5. Acetas Wiccoli. 6. Acetas Uranii. 7. Acetas Plumbi. 8. Acetas Zinci. g. Sulphas Cuprit 10. Hydrogenium sulphurs turn. 2i, De Sulphuretis Arsenici. PARS PARS PRIMA. SIGNA PATHOLOGIC A. CAP. I. IN VITA OBSERVANDA. . I- Corporis humani vivi partibus, paucis tantum exceptis , facultatem esse propriam], qua stinuilos suo quodam modo percipiunt , sed et perceptis vim vi opponunt , ac repulsionem veluti illius , quod quietis suae statum turbat , tentant , verbo : cor- pus nostrum ad stimulos ipsi admotos in actum duci vitalem , natura saepe succumbente deinceps , omni- bus est cognitum. Neque vel aliter potest, quin omnium corporum viventium organismo innimicis- simus fere Arsenici stimulus , varias provocet in homine vitae reagentis indicia, plenaria ejus abo- litione frequenter terminata. Quod omnium fre- quemissime accidit , si in partem vinculo arctissi- mo omnibus junctam, ventriculum puta, introdu- catur, ct primariam suam vehementissimamque in ilium et intestina exserat actionem. Peri- io COMMENT AT I O Pertinent igitur hue, illae veneficii arsenicalis historiae , quibus symptomata tamquam primarium, eorum fontem habent, vehementem membranarum mucosarum tracttis intestinortim aliarumque par- tium, irritationem , cum insigni magis virium pro- stratione , qnam manifesta et immediata systematis nervei laesione ; quamvis certum sit , vinculum , quo omnia corporis humani systemata ad unum quasi junguntur, unius non sinere laesionem sine alterius quadam affectione morbosa. Quodsi ergo quis Arsenicum ingesserit, testante experientia, plerumque subito , nausea insigni (i), hor- (i) Nonuulli de ycneficio arsenicaii scriptores tamquam primum ejus signum commemorant saporem austerum. (O.r- fila, Toxicologia generate , 3me Edit. Tom. I. p. 3g6. . Moll, JJserb. dsr geregtelijke Geneeskunde , B. III. $.y86 p. i45.) Plerumque vero , ilium desiderari , non tan turn ex eo colligitur, qnod vulgo, ne veneni alicujus subesset sus- picio, aliis substantiis naixttim hoc adhiberi solet ; verum et observationes hujus veneficii quam plurimae , de illo nul lum exhibent indicium, nisi hue pertineat casus a doct Kloe kh of observatus , quo foemiua querebatur, de sapore insuayi cibo inhaererite ( Varhand. van, de Maatsch* der We- fenschappen te Haarlem , VIII. Deel iste St. p. 3gg.) , vel doct. Borges observatio, qua de sapore i'isuavi et quasi piperino foemiuam fuisse conquestam testatur (Uebar eine Vergift. durch Arsenil: / in Rust, Mag. f. d. gesammte Heilk. Bd-V. p. 66.) Monet Christison, opinioni me- moratae ansam dedisse faucium inflammationem celerrimam, feryt-utem illam sensationem provocantem. (Ejus Abhandl* ueber die Gifts % aus dein Englischen. i83i. p. a44. Conf. hujus Commentat. Pars II, $. 4. M E D I C A. ii horrore et anxietatc pectus stringente corripitur. Atrox accedit in rcgione hypogastrica dolor, ustio- nem internam simulans atque pressione magnopere atictus. Fauci urn siccitas ct ardor haec comitan- tur , eorumque constrictio spasmodica , quae ingens provocant potuum desiderium, rarius deficiens et tali ratione interdum auctum, ut simplici liquido- rum adspcctu suffbcationis metus oriatur, vomi- tusque convulsivus producatur. Interim ructus observantnr et continua vomendi conamina , cum voce rauca et impedita interdum loquela. Vomitus tandem oritur saepius repetitus , quo materia ejici- tnr ex flavo-viridescens, foetida, interdum et nigra, baud raro sanguine niixta; praesertim si, vita non- dum extincta , ultra diem protrahatur morbus. Alvus est constipata et aegri tenesmis dolorificis illisque saepius rcvertentibus ad ejus solutionem incitantur; vel et profusa oritur diarrhoea, cum ano saepe ex- coriato validum provocante dolorem. Abdominis cruciatus vehementia aucti iugruunt, atque, igni intus cornburenti utcunque comparand! , majorem occupant abdominis partero , imprimis si valida ad- sit diarrhoea , aut tenesmi observentur vehementes. Venter interdum prominet, saepe vero, carinae in- star, ad vertebras retro tractum apparet. Neque raro observantur signa, quae notabilem indicant pulmonum et ductuum aeriferorum laesionem. Res- piratio cnim est brevis et accelcrata , atque dolore pcctoris obtuso pulmones veluti constringuntur. An- 12 COMMENT ATIO Anxietas accedit ingens et oculi splendentes, ru- bore profundo interdum tincti, ex orbitis suis pro- trudi videntur. Urina interdum dolorifica et parca, vel et copiosa e corpore eliminatur ; imo baud desunt hujus veneficii exempla, quibus genitalium aderat tumor et, dolor in vesicae regione apud viros ; vel ardens vaginae sensatio labiorumque ex- coriatio in foeminis. Haec cum per quoddam tem- poris spatium fuerit perpessus aeger, motibus convulsivis levioribus , quandoque dirissimis , con- vellitur , primo truncum , postea totum corpus af- ficientibus. Surarum et brachiorum accedunt spas- mi in veneficio Arsenicali praeprirais validi. Vires continuo magis decrescuiit , donee prorsus tandem deficiant. Pulsus enim intermittens tactu fit dim"- cilis et tremulus , indicio vacillantis cordis actionis. Lingua tremit ; labia colore livido tincta spumant , facies decomponitur et tristem edit miser clamorem. Sensus extern! deficere incipiunt , imminuitur au- ditus visusque acies , atque dilatatur pupilla ad lu- cem insensilis. Delirat subinde , stupor interdum adest; silent vomendi conamina et sudor spissus et foetidas in capite et pectore prorumpit , comitatus hand raro extremitatum livore profundo eorumque frigore marmoreo. Alvus foetidissima inconsciis aegris solvitur, aphtisque albicantibus , nigrum ce- lerime contrahentibus colorem , os obtegitur, dum sanguinis frequenter oriuntur effusiones subcutaneae, tamquam totidem signa , quae summam indicant vi- M E D I C A. 13 virium prostrationem , ac perfectam humorum dis- solutionem. Quibus placida plerumque sequitur, intra imius aut trium dierum spatium , mors, prae- gressis interdum convulsionibus (i). Haec signa vulgarem denotant veneficii nostri de- cursum. At vero , veluti in aliis morbis , ita et in veneficio arsenicali , neque signa neque effecta ea- dem omnino in omnibus sunt exspectanda , sed varia ratione diversa, ut desint quandoque ex iis nonnulla , conspiciantur et non numquam alia, de quibus nullam adhuc injecimus mentionem. Priraa igitur quae observatur diverskas spectat tempus, quod venenum inter ingestum et quae pro- ximo sequantur symptomata intercedit. Quamvis enim statuitur , et jure statui potest, Arsenicum vulgo intra dimidiam horae partem efFecta sua ciere , fated tamen oportet , longe brevius non tantum , sed minimum baud raro sufficere temporis intervallum, ut, intensitate licet diversa et numero , appareant , aegrisque percipiantur. Cujus rei tamen et con- tra- . (i) Hahnemann, Ueber d. Arsenilcvergiftung u, s. tv. p. 49 5a. $.99 107. Suerman, Diss. de Arseni- ci in corf ore humano effectibus etc. Traj. 1809. p. 20 . 26. Metzger, System der Gerichtl. Armey wiss. , edit. Griincr und Remer 1820. ^. 312. Orfiia , 1* c. p. 3o6. , i58. (4) Rust, I. c. M E D I C A. 15 fuisse correptum, apud Edwards legitur (i); atque valida memorat symptomata doct. Bernt intra quindecim minuta ab ingestione solutionis Arseniatis Potassae insecuta (2). Egregius Wep- ferus protulit Cysati cujusdam historiam 9 qua hujus filius quarta modo horae parte elapsa ab Arsenico forma pulveris ingesto, vomitu, pallore aliisque signis afFectus fuisse invenitur (3); cum Christi son, vigesimo ab ingestione minuto vene- iicii symptomata invasisse observaverit (4). Quibus addi potest celeberrimi Morgagni observatio, viri cujusdam, qui vix semihora post coenulam, ex pane conciso in jure cocto et pulvere Arsenic! ad- sperso , improviso vomitu correptus est (5). Haec sufficere videntur ut pateat , aliquaudo intra temporis spatium semihora multo brevius , prima provocari symptomata. Dantur observations quam plurimae, quibus illud temporis intervallum accu- rate hand definitur, quaeque tantum, subito, brevi, vel statim post veneni assumtionem , symptomata fuisse exorta indicant, quarum mentionem me inji- cere itaque non potuisse quisque intelliget. Se- (1) Land. Medic* and Phys* Journ. XL1X. 117. Conf. Christison 1. c. (2) JSeitrage zur gerichtl. Arzneilc. IV. 221. Cf. Chris* ti son ibid. (3) Historic. Cicutae aquaticae , Cap. XXI. hist. II. p. 353. L. B. i 7 33. (4) L 1. p. 3oi. (5) Be sedibus et causis morborum etc. Epist. 5g. arl* 6. 16 COMMENTATIO Sequentibus contrarium aliquando accidere proba* re mihi liceat. Observation doer. Devergie constat , post ter- tiam demtim horam in veneficio , Sulphured ope peracto, apparulsse symptomata(i). Idem a deglu- titione spatium , omnique signo destitutum i} vidit doct. Mac Au ley, licet veneni porrecti quantitas VII drachmis non fuisset minor (a). Cl. Berndt virum observavit , qui oxidum Arsenic! nigrum pro pane solutum ex errore assumserat. Aliquoties , post quoddam tempus , nausea corripiebatur , dein- de non revertente ; quo factum est ut lectum , tempore vespertino petere posset ab omni morbo liber, gravissimis tamen media nocte accedentibus phaenomenis (3). Egregius Ettmullerus a por- recto cum potu veneno , quinque horis elapsis , infantem vomitu fuisse correptum annotavit (4). Neque citius invaserunt symptomata in casti memo- rabili , quern vidit doct. Gerard, magna Arsenici albi quantitate a virospirituosisdeditoassumpta(5). Puella, quae hora 10 vespertina liquorem suspec- turn (l) Dictionn. de Med, et de Chirurg.pratiq. Art. Arsenic. III. 54o. Cf. Christison, Nachtrage zur erst en Auf- lage u, s, w. p. 97. Weimar i85i et i833. (?.) Christison, ibid. (3) Hufeiand, Journ. fur die practische Heilkunde , Bd. 77. SU V. p, ii. C4) MisceH. Curios. Cenlur. Ill et IV. obserr. 126. p. 283. (5) Orfila 1. c. p. 588. M E D I C A. 17 turn ingesserat, proximc demijm sequentis diei tern- pore matutino, nocivas experta fuit Arsenic! cffcc- tus (i) ; et tandem hie adduci forsitan posset, doctissiiDiim Tonnelier observasse puellam , quae jusculo Arsenico albo intoxicato , hora undecima pomeridiana fuerat usa, eo tamen singular! effectu, ut nullum ante tempus vespertinum apparuerit signum , nisi frequens coloris mutatio et inquietu- dinis indicia ; sed addendum , illam doloris sui sensum omni studio celasse (2). Haec de diverso , quo symptomata ingruunt tern- pore, sufllciant. S- 3- Quemadmodum symptomata in veneficii casibus, quos hue usque retulimus, diverso tempore incipiunt, ita et diverso temporis intervallo morte plerumque terminari solent , quae inrra unius et trium dierum spatium vulgo miseriis finem imponit. Si vita ad tertium diem protrahatur , aequalem saepius non indicant symptomata vehementiam , quamquam ta- men, post remissiones saepe notabiles, intentione majore redeunt vitamque tolltint. Ab alrera parte longe citius in quibusdam casibus vita extinguitur, quam- (1 ) Edinb, medic, and surgic* Journ. X XV II. Cf. Chris- t i a o u , ibid* (2) Orfila 1. c. p. 38o. seq. ENS. ' B i8 C O M M E N T A T I O quamvis casus illi non pertineant ad illam obser- vationum seriem , de quibus deinceps videndi erit occasio. Quas ad hanc classem reduci debent histo- rias , mine relaturi sumus. Doct. P y 1 intra 10 horas vitam sublatam vidit Ci). In casu a Metzgero memorato (2) , inque alio, quern observavit doct. Wildberg, hora sexta raorssequebatur(3). Hohnbaum bis, intra quin- que horarum spatiura , mortem secutam vidit (4). Horam, a deglutito veneno , quartam indicant We p- ferus (5) et Male (6). Doct. Johnston alium hora tertia et dimidia obiisse refert (7). Celerriman denique annotavit mortem provocatam doct, Pyl, in alia liujus veneficii historia , qua intra breve trium horarum intervallum vita fuerat sublata (8}. Haec de mortis invasione aliquando celerrima in casibus , qui ut jam diximus , inflammatione mem- t>ranarum mucosarum validissima ab aliis distin- guendi sunt , dicta sunto. Saepius enim eundem celerrimum decursum in aliis observationibus videbi- mus , (1) Aufsatze und Beobachtungcn , I. 55. Cf. C h r i s t i s o n jlbhandlung u> $ it> p. 342. (2) De veneficio caute dijttdicando* Schlegel opusc. IV. 22. Christ! son 1. c. p. 3oy. (3) Practisches Handb. u. ?. w ibid. (4) Henke, Zsitschrift f. d. StaatsarzneiL B. II. p. 3o6. seq. - ibid. B. V. p. 4l6. (5) 1. c. Historia VII. p. 356. (6) Elements of juridic. Medic. 68. Christison ibid. (7) Essay on mineral poisons. Christison ibid, (8) I. I. V, 106* Christison. ibid. M E D I C A. 19 mus , at vero hae , cum natura sua valde sint a descriptis diversae, alium etiam occupent locum necesse erit. $. 4- Remanet tandem ut aliam eamque ultimam exhi- beamus diversitatem , quae in hujiis seriei historiis veneficii nostri quandoque obtinet. Veluti enim morbi initium difFert saepe et terminus , sic et ipsius veneficii decursus baud raro ita solet mutari, ut multa, quae alias observari solent symptomata, dcficiant. Wepferus historiam refert pueri , in quo omnia symptomata , convulsionibus et vomitu exceptis , ante mortem fuerunt observata (i). Vomitum deficcre quidem , reliqua vero irritationis signa om- nia adesse , vidit doct. Pyl (2). Morgagnius observationem edidit viri , vulgaribus symptomati- bus correpti , sine ullo tamen dolore aut tensione in cordis scrobiculo et reliqua ventriculi regione; revaluit (3). Mors tamen insecuta legitur, mo- nente illo , in foemina, intra horam a pastillorum venenatorum esu duodecimam , virium potiuslapsu, quam acrioribus praegressis doloribtis (4). Alia pros- (i) 1. c. His tor ia I. p. 34; et 34g. (>) 1- c- (3) I. c. Epist. LIX. ait. 6. (4) ibid. art. 3. B i fto t C O M M E N T A T I O prostat hujus veneficii observatio, in juvejie octo 1 annos nato , qui pressione licet instituta, nullum percipiebat dolorem per omnem decursum morbi, intra 21 horarum spatium morte terminati (i). Doer. Gardner idem fere testatur de puella, deci- mum quartum aetatis annum emensa , quae omnino vomitu , at aliquo tantura ventriculi ardore corri- peretur, sine ullo tamen dolore aut sensibilitate aucta (2)* Observationem memoratu dignissimam communicavit doct. Yelloly. luvenis, qui dimi- diam Arsenici unciae partem ingesserat, signis Gastro- Enteritidis prehendebatur 9 veluti nausea , vomitu 7 diarrhoea, linguae ardore, aliis, cum tamen neque de dolore conquestus fuerit , neque ullum illius indicium ammadverterint adstantes. Fato suo intra 21 horas functus est. Alia tamen, neque minus singularis hie obtinuit pulsus , ab eo , qui vulgo in veneficio nostro cernitur , statti , aberratio. Post horam enim , ab assumto veneno , duodecimam , ictus quadraginta tantum in minuto primo perficie- bantur ; post horam vero decimam nonam , ante mortem secundam , ad triginta pulsus decreverat ille numerus(3). Haec historia unicum exhibet, quantum equidtm scio , exemplum, singularis hujus pulsuum ano- (j), Land. med. surgic. and pharmac* repository* V.H.. Notices of lectures etc, p. 270. (a) Edinb* medic, and .surgic. Journ. XXX I L 3o5^ f. Christ! so 11 , Nachtriige p. 98. (5} Ibid. V. 389,. Christiso-n, Abhandlung p. 5og f M E D I C A. ai anomaliac. Cl. Metzgerus observarionem anno- tavit hujus veneficii, quo colica, vehemens diar- rhoea et vomitus sistebant symptomata (i). Sin- gularis cernebatur decursus in exemplo a Henke allato, quo juvenis Arsenicum, ut febrcm inter- mittentem tolleret, assumserat. Inquietudine magna afficiebatur , clamoram edens et verba confuse pro- nuncians. In somnum deinde incidit profundum, (in tinem tiefen Schlummer) accedente singultu et , quinque horis ab ingesto veneno elapsis, morte(a). Atque haec dicta sint , de signis pathologicis , quae, dtirante vita, observantur inprima serie obser- vationum , in quibus a primarum viarum inflamma- tione eademque organorum aeriferorum et uropoie- ticorum interdum affectione morbosa , primam ori- ginem dcdticunt symptomata. Patuit autem ex die- tis , haec symptomata , neque in omni veneficii casu subito ingruere , neque celerrime semper atque re- gulariter augeri eorum vehementiam ; ast ea , din interdum post venenum assumptum evolvi , lente protrahi atque post intermissiones , haud raro per- spicuas , mortem inferre , cum tandem deficiebat saepe , dum vivebat aeger , symptomatum caterva , veneno nostro plerumque excitata , veluti vomitus , diarrhoea , dolor aliaque ; licet valida adessent post mortem inflammationis praegressae indicia. S- 5- (i) Vide supra p. 18. Not. a. (a) Heukc, Ztitsckrift B. V. p. 4i6. aa COMMENTATIO S- 5- Pcrvenimus ad aliam observationum seriem hujus veneficii , qua exhibendae sunt historiae, quibus apparebit , non tantum valida deficere posse symp- tomata durante vita , sed et cadavera solitis inter- dum signis esse destituta. Hae observationes itaque , symptomatibus inflam- matoriis fere vel prorsus destitutae, aliam eamque singularem constituunt classem , summi Medicis forensibus -momenti. Vomitus in his casibus debi- lis, levior dolor, vel neuter observatur, cum vi- rium defectu subitaneo, animi deliquio atque vita intra paucas horas pleruoique terminata. Occurrit imprimis ille veneficii decursus , si magna veneni quantitas ingeratur, vel forma soluta aut in frus- tulis comminutum illud adhibeatur. Doct. Smith hujus generis memoravit historian! viri cujusdam , qui, post deglutitam integram Ar- senici unciam, vomitu, bis velter tantum repetito, correptus fuit , omneque fere vencnum rejecit. Ventriculi dolor et ardor solito erant leviores. Obiit intra octo horas, ventriculo post mortem paulu- lulum modo inflammato , acre inflato et Arsenico destitute (i). Di- (i) Neu>-Y"ork medic, and philosophic Journ and Re- view. Vol. Ill, n. i. An. 181 it in Huf eland Journ* K. XXXVI. St, 5. p. n 3. M E D I C A. 23 Diarrhoeam , cardialgiam , stranguriam , solito gradu omnia leviora, vidit Metzgerus. Convul- siones debiles et respiratio difficilis, mortem proxi- me praegrediebantur ; cum post mortem , in ven- triculo, Arscnici uncia dimidia inveniretur (i). Christison casum narrat, quo puella, i4annos nata, 90 Arsenici grana hauserat, eventu intra quin- que horas letali. Semel vel bis tantum vomuit, et praeter lassitudinem et debilitatem , qua labora- bat insignem , non nisi de aliquo dolore conquesta fuit (2). Alio individuo , post quinque horas elapsas , mors supervenit. Emeticis licet propinatis vomi- tus non producebatur (3). Aliud exemplum a doct. Missa observatum re- tulitOrfila. Vir quidam , hora octava matutina , Arsenici albi pulverisati drachmas tres assumserat, eo tamen singular! eventu , ut nullum fere, ante horam primam pomeridianam , passus fuerit sympto- ma, quod veneni deglutitionem indicare posset. Accessit vero deinceps constrictio regionis epigas- tricae dolorosa , calor urens , sitis , cum habitu depravato et pulsu accelerato. Symptomatibus il- lis gravioribus redditis , abdomen vertebras versus re- (i) Mater ialien fur die Staatsarzneik. II. g5. Cf. Chris- iison 1. c. p. 612. (a) Chriatison ibid. (3) Land. med and physic* Journ* XXXIV. Chris- tison secutus , hanc hisioriam ad candcm obscrvationum clnssem retuli , qu.imyis in cadavere rcpcrta inilii inco^j- aiU .iut. Ckristisou ibid. 24 COMMENT ATIO retrahebatur , cum pulsu parvo, contracto et inter- mittente, quibus delnceps superveniebant facies decomposita , sudores frigid! faciei et extremita- turn , cum pulsu digitum fugieiue. Hora quinta vespertina morte miserrima poenas luit (i). Haec historia , quoad symptomata , prioribus (.2, p. 1 6) fere est similis; attamen uti deinceps patebit signis pathologicis in cadavere repertis, ad illas accedit , quas hac , memoravimus. Cl. Cha ussier singularem refert observationetn viri, mediae aetatis 9 corpore robusto instructo, qui, cum magnam Arsenic! frustulorum copiam adhibu- isset, fato suo fungebatur, nullo accedente, praeter leviorem syncopen , signo (2). La Borde historian! descripsit puellae 27 aetatis annum emensae , quae per magnam diei partem in ingerendo Arsenico occupata fuerat; inseqtiente faciei habitu, qui tristitiam et inorositatis speciem prae se ferebat. Deficiebant doloris vestigia , pulsus erat aequalis , baud contractus , nausea nulla neque faucium afFectionis inflammatoriae aut spasmodicae suspicio. Potu ingesto vomebat. Facies anxieta- tem indicabat , sed de nullo querebatur dolore. Sonmolentia insigni afficiebatur et magna per qua- tuor horas erat ejus tranquillitas, accedente leviore dolore et placida niorte (3), Nc- (O Orfila 1. c. p. 387. secj. (2) Ibid. p. 397. se<|. (3) Ibid. p. 384. serj. M E D I C A. as Neque minus hue pertinct observatio doctissimi Gerard, de qua supra jam monuimus (p. 16). Tails enim erat viri illins conditio , qualis ne sus- picionem movere posset de vencno ingcsto. Quin- que horis vero elapsis , crurum frigore intense cor- ripiebatur et convulsive ilia retrahebantur, morte, post vomitum, momento citius aegrum auferente(i), Hae obscrvationes dilucide equidem probare mihi videntur , symptomata prae aliis diagnostica aliquan- do deficere, quamvis magna veneni quantitas fuerit hausta atque in ventriculo post mortem reperta ; neque itaque phaenomenorum pathologicorum expo- sitionem sufficere ad probandum, veneficium revera fuisse institutum. . 6, Retulimus praeterea ad hanc classem , quae ve- neficii nostri complicati , ut dicitur , occurrunt ex- empla. Valde enim unius substantiae actionem , alius additione mutari posse, ex medicamentorum. doctrina satis superque constat , atque Arsenici ex- emplum ulterius confirmat. Sic spiritus vini facili- tate gaudct nervos obtundendi iisque narcosin indu- cendi, si satis magna ingesta fuerit quantitas; quo fit, ut symptomata irritationis antea memorata peni- tus (i) Ibid, p, 38 9 . 26 COMMENT ATIO tus deficiant, vel pro magna saltern pane deside-. rentur, nullaque hand raro in cadaveribus conspi- ciantur fabricae laesionis indicia. Hujus generis igttur exemplum communicavit doct. Ward. Juvenis 17 annorum , crapula affec- tus , drachmas tres Arsenici ingesserat. Inseque- bantur, duobus horis elapsis, nausea et pulsus frequens absque tamen vomitu aut ventriculi dolore. Emeticum ei deinde porrectum vomitum provocavit amplum et frequentem. Pulsus pedetentim redde- batur frequendor, cum insigni virium , post octo horas, imminutione, Hora 17 ab ingestione, lassi- tude erat aucta, et post 20 horas extremitatum oriebatur frigus et spontanea ventriculi contento- rum per superiora rejectio. Hora 36, diarrhoea ex- orta, mors instabat, intra 41 horas secuta, cum aeger tantum de dolore leviore fuerat conquestus, si valida institueretur pressio. Tunica ventriculi mucosa deprehendebatur sana (!} Vir quidam liquoris alcoholici (Whisky) in- gestione, ebrius minus quam irritatus, quamdam Arsenici quantitatem assumebat ., eo tamen effectu ut neque natura, neque arte vomitus produci posset. Gastrenchyta applicabatur, qua, per horara adhibi- ta, liquor evacuabatur, manifesta exhibens Arse- nici indicia. Nullum vero oriebatur veneficii arse- nicalis symptoma , ventriculo licet vacuo , cum ante (j) Chrietison 1. c. p. M E D I C A. * 7 ante septeni horas ultimam assumsissct ciborum portionem (i). Similem fere effectual, seel morte terminatum, vidit doct. Wood. Juvenis 17 annorum, mane, noctem in commessatione peractam sequence , un- ciam Arsenici dimidiara hauserat. ! Praeter lassitudi- nem et somnolentiam , nullum intra duas horas et dtmidiam aderat aegritudinis signum. Paulo vero post vomitu spontaneo , arte deinde adjuto , affi- ciebatur, dum pulsus per nonnullarum horarum spatium paulisper tantum fuit acceleratus. Hora vero ab ingestione 18", symptomata sequebantur veneficii consensualia , per duos dies protracta, at vero , vomitu excepto , "nullum signum affectionem indicabat localem , quamvis post mortem in veil- triculo omnino perspicuam (^2). S- 7- Tcrtiam tandem varietatem constituunt observatio- nes veneficii arsenicalis, in quibus praevalent symp- tomata nervosa; quod praesertim accidit, si minor porrigatur veneni quantitas, vel magna ejus pars vomitu fuerit rejecta. Haec indicia systematis nervei laesionis praegrediuntur vulgo phaenomena in- (1) Cliristison Nachtrage , p. 2i5. (2) Edinb. mad.andfurg.Joum. XXXIII. 61. Cf.Chris- tison 1. c. p. 4i6. a8 COM MEN T A T I O indole inflammatoria ; interdum, his adhuc saevien- tibus , ilia apparent ; rarius auteni utrumque ge- nus eodem tcmpore incipit. Inter haec symptoraata in affectione systematis nervei fundata , prae ceteris frequentior cernitur paralysis, reliquis benignior, per longum tamen. interdum temporis spatium aegros tenens. Celeb, de Ha en primam hujus generis cum pu- blico communicavit observationem foeminae cujus- dam , quae quamdam Arsenic! quantitatem , eo ef- fectu hauserat , ut valida prodirent inflammationis symptomata, quae die secundo et tertio remittebant. Quarto vero die pedes invasit qui dicitur crampus, crassaque plantarum pedum epidermis tota secessit. Balneo aclhibito , cruruni ipsi sensim impeditior motus, ut ingenti cum labore tardissimeque passus quosdam ederet , verum ab ineunte Septembri , mense , a comesto veneno secundo , cruribus mo- vendis ultra non esset , manuumque ac brachiorum fere omnetn motum amitteret , humeris solis ac femoribus non nihil adhuc obsequiosis. Jamque universe de corpore , caput si cxceperis , epidermis secessit. Postmodura autem motus exiguus mus- culis manuum rediit, accedente intolerabili crurum pedumque pruritu, cum reliquarum functionum in* tegritas minime esset laesa. Mense vero quarto febris adoriebatur , cardial* gia 5 cephalalgia ct prosternebatur tantillum illud, quod stipererat motus. Snatio bimestri medicaaienta pa- M E D I C A. 29 paralysin ac pruritum doloremque nihil emendave- runt , donee tandem , balneo applicato , in eo fue- rit restituta , ut gradi inciperet , deinde ambularet , digitos nendo exerceret ac prorstis sanata, mense demum septimo, domum suam repeteret (i). Doctissimura inter nostrates Hoykaes aliam re- tulit historiam , qua foemina 63 aetatis annum emensa, solitis corripiebatur signis, ea tamen dif- ferentia, ut per longum duodecim dierum spatium, diversa cum vehementia illis excruciaretur. Die vero decimo tertio brachii dextri ejusdemque lateris cruris paralysi afficiebatur, post nonnullos dies extremitates etiam lateris oppositi occupante (aj. Stuporem et paralysin brachiorum crurumque in alia foemina, cum reliquis symptomatibus, fuisse observata monet Kloekhof (3). Ante aliquot annos doct. Murray veneficium observavit quatuor hominum, qui validis inflamma- tionis symptomatibus afliciebantur , cum singulari omnium musculorum debilitate , quae in duobus aegrotantibus paralysi erat proxima. Horum unus brachii' sinistri movendi facultatem prorsus amise- rat , nee sex adeo mensibus elapsis , cum hanc ob- servationem publici juris fecerat Murray, bra- chium inflectere poterat. Ex quo elucet , diu saepe hanc efFectionem , si Arsenico provocata fuerit , per- (i) Ratio medendi , Vol. III. . 6. p. n3. L. B. 1768. (a) Verhandl. enz. te Haarlem X deel a f sU p. 45g. ^5) Ibid. VHP decl, st. i. p. 399. 30 C M M E N T A T I O perstare , quemadmodum illud praeterea probat , quam supra memoravimus Haenii observatio, et insuper exeraplum viri cujusdam , qui, praegressis signis inflammatoriis , extremitatum resolutione cor- ripiebatur per omnem vitam reliquam , satis longam , manente(i). Alter deinde, in observatione doctis- simi Murray, debilitate insigni erat affectus , cum crurum stupore eorumque dolore, diu remanente Ca). In alio casu supra memorato, Clarissimi Berndt , deficiebat in manibus sentiendi et movendi facultas. Crura autem erant inflexa, cum pedum motu im- pedito (3). Doct. Falconer refert , se saepius observasse paralysin ab Arsenico provocari. In uno autem exemplo manus fuerunt affectae , veluti illud a plum- bo aliquando accidit ; in duobus vero aliis affectio paralytica erat generalis , et initium fecerat a sin- gulari insensilitate in digitorum apicibus (4). Tandem invenitur hisioria foeminae aetatis tri- ginta , et quod excurrit annorum 9 quae ex impro- vise assumpto Arsenico paralysi corripiebatur , ar- tus inferiores tenente , qua cum afFectione reliquam egit aetatem suam , baud mediocrem eandem (5). S- 3- (l) Nov. Act. Nat. curios. Vol. III. p. 53a. (a) Edinb. med. and surg. Journ* XVIII. 167. Cf. Christi'son Abhandl. p. 3ig. (3) Vid. supra . 2 . (4) Observations on the Palsy by W. Falconer, in Memoirs of the medic. soc of Lond. Vol. II. p. aox. (5) Not>, Act* flaf* curiost Vol. Ill, Observ. 100. M E D I C A. 31 S- Quamvis rarius quam paralysis epilepsia occur- rit, gravius tamen oeconomiae humanae infestat. Sequentia exhibebo exempla. Doct. Roget puellam observavit, quae primo veneficii die' signa exhibebat validissimae inflamma- tionis. Sequent! die interdum sensibilitatis defectu afficiebatur, cum pulsu , cujus ictus 120 in uno minuto, ad 60 sensim imminuebantur, sed intra quartam horae partem , ad eundem numerura denuo augebantur. Remittebat dolor et sanationi proxima videbatur aegrotans, remanente tamen extremitatum frigore ab adstantibus hand percepto. Majore vero vehementia , per ulteriorem hujus diei decursum re- dibant signa , oculis , a stimulo lucis , sensatione molesta affectis, atque incidente aegra in syncopen et convulsiones aliquando leviores. Somnolentia erat magna et oculos ad lucem claudebat. Tempore matutino diei tcrtii , deficiebat dolor , habitus erat naturalis et anima pristinam recuperaverat alacritatem. Decrescente die augebatur ad somnum propensio , verum ipse somnus terrificis turbabatur insomniis. Atrocia aderant die quinto symptomata. Aquam frigidissimam juxta dorsum defluentem sentire sibi videbatur puella ; vertigine laborabat et oculo- rum dolore , luce magnopere aucto. Remittebant vero deinde symptoinata. Ast die quinto de cxtre- mi- 3* COMMENTATIO mitatum dolore et titillationis in cute sensatione querebatur aegra. Accedebat die septimo , cum cetera symptomata eadem fere mansissent , subita- nea eaque plena sentiendi facultatis abolitio , con- vulsiones dirae brachii , imprimis sinistri ejusdem- que lateris cruris, cum insigni oris spumatu. Ilia per integram noctem perstabat, hae vero post duas horas silebant. Per diem morbi octavum , sopore afFecta, decubuit, cum extremitatum motu tremuloet repetito praecedentis diei convulsionum paroxismq. Omnia sequenti die niagnopere deprehendebantur emendata, sed decimo morbi die, bis epilepsia in- vadebat , qua inde ab illo tempore usque ad diem veneficii decimum nonum misere quotidie corripie- batur. Elapso hoc temporis spatio, puella sensim sanitati fuit restituta , qua adhuc perfecte fruebatur v sexto a veneficio anno (i). Haec observatio inter rarissimas referri meretur, turn propter morbi vehementiam , turn propter sin- gularem ejus decursum et felicem tandem sanationem. In alio casti , a Marechall observato, quinque homines symptomata exhibebant inflammatoria. Ho- rum vero unus , primo die, epilepsian contraxit, cu- jus paroxismus die sequenti redibat , cum motibus trunci convulsivis, unius lateris stupore et calore prurituque in manuum volis pedumqtie plantis. Al- (l) A case of recovery from the effects of Arsenic* In -Lond.Mcdico-C/nrurgic. Tran*. Vol. II. p tSy. Third Edit. M E D I C A. 33 Alter tremore brachii dextri ejusdemque lateris cruris corripiebatur, cum , durante nocte, per aliquot vices epilepsia afficeretur, postea per quindecim dies ., tempore vespertine , identidem repetita et per menses deinceps saepius recrudescente (i). Memorabilis occurrit observatio hujus veneficii, in cujus initio signa inflammationis observabantur, sequente die leviora. Simul vero grana XII Sul- phureti Potassii omni bihorio porrigebantur , eo effectu, ut quamdiu hoc medicamento utebatur ae- grotans, insigniter augcrentur symptomata. Duo puellae , veneno affectae , loquendi et deglutiendi amittebant factiltatem , atque tetano et convulsioni- bus per totum corpus corripiebantur. In tertia , caeterum eodem modo affecta, liacc desiderabantur. Hisce symptomatibus , in altera duarum antea die- tarum puellaruni , die tertio coma accedebat , per- sistente tetano et redeuntibus 'quandoqHe convul- sionibus ; quibus omnibus arte curatis , cephalalgia et faucitim ardor cruciabant aegram. Sulphureto Potassii den uo utebatur. Cephalalgia ingravesce- bat , cum delirio furibundo , quod tamen aquae fri- gidae affusionibus sedabatur. Sanitatem pedetentim recuperavit. Eadem omnia cernebantiir in reliquis duabus aegrctantibus symptomata , gradu tamen leviora (2). Sir- (1) Sdinkm medic* and surgic. Journ. XIII. 5oy. Cf. Christison 1. c. p. 3iG. (2) Ibid. XV. 553. Cf. Christ ison I. c. ].. 5i8. ENS. C ^V C O M M E N T A T I Singular! ratione in eodem interdum casu sym- ptomata varia nervosa concurrere, patet ex triplici hac veneficii historia , qua convulsiones , spasmi , delirium ferox et coma aegrotantes tenebant. At vero, cum Sulphuretum Potassii fere eadem inter- dum producere symptomata, ex observationibus ab Orfila collatis (i) pateat, sequitur certo definiri non posse, quid symptomatum Sulphureto, quid Arsenico tribuendum sit. . 9. Praeter vero signa ilia indolis nervosae , aliae interdum observatae fuerunt afFectiones , suis sym- ptomatibus instructae et post longiim baud raro temporis spatium mortem provocantes. Sic Hah n em an nus testatur, in ulteriore vene- ficii decursu capillorum oriri deluvium , cum erup- tione pustularum liquore acri impletarum , quam cutis desquamatio et sensilitas molesta , diu inde superstes, excipcret (2). A mat us Lusitarius historiam protulit pueri cujusdam, qui Arsenico sumto, paulatim tabidus ac marcidus fieret et intra annum obiret (3). Cel. Wepferus observationem exhibet , qua sequeba- tur (l) J. c. p. 177. seq. p. 181 se(f. (a) 1. c. p. 60 et 61. . ia5 et 126. (5) Cf. Swnnerli Oper. torn. IV. lib. VI, p. 6, Cap. 9, p. 266. M E D I G A. 35 tur symptomata, quae in initio observari solent, dyspepsia, quae per triennium aegrum tenebat, Alio casu emaciatio erac insignis et febris anomala , trienriio elapso, vitam tollens (i). Quamvis cnim ventriculi intestinorumque laesio* nes organicae , quae veneni assumptionem sequi so- lent , mortem subitaneam non semper inferant , ta- men fere semper, temporis decursu, nutritionis de- fectu, febrem hecticam adferunt, quae vitam tandem extinguit (2). Neque multum a dictis recedunt symptomata, quae, Arsenico minima dosi eaque repetita ingesto, sequi solent. Exemplo sit aqua Toffana (3) ; cujus efFectus H ah nemannus 'sequent! ratione delinea- vit. Vires sine ullo symptomate notabili decrescunt , cum singular! aegritudinis sensatione, virium dein- de collapsu, febricula et somni defectu. Appetitus deletur, perit mentis alacritas et facies colore livido tingitur. Hydrops et exanthema miliare nigricans, cum convulsionibus , sudore et diarrhoea colliqua- tiva finem miseriis imponunt (1) 1. c. Hist. V. p. 354. Schol. III. (2) Hahnemann, 1. c. p. 62. . 129. (3) Cf. Hoffmann, Med. rat. Syst. Tom. I. p. 198. Schol. ad. ^. 19. Nihil aliud est," sicrcfert, quim v Arscuicum crystallinum, in larga aquae copia per sirapli- cem dococtioueni solutura , addita , ncscio in quern lint-in, Cymbalaria herba. Aqua vero , vulgar! idiouiate litano , aqua della ToJJlana appeliatur. (4) 1. c. p. 63. f. i3i. C 2 3ff C O M M E N T A T I O . 10. Expositis signis , quae ex Arsenico ventriculo ingesto oriuntur ; sequitur , ut paucis videatnus de illis , quae ex ejus inspiratione ortum ducunt. Primum symptoma exhibet respiratio subito difficillima et suffocationem minitans (i). Brevi sequuntur tussis vehemens , cum dolore pectoris (2) , q s uem pneumonorrhagia interdum excipit (3). Ori- untur dolores cardialgici , nausea et vomitus con- vulsivus (4), quae comitantur abdominis cruciatus, alvus foetida, interdum cruenta et eum dolore eva- cuanda (5) ; quibus hand raro accedit sanguinis mictus , sudor frigidus , et totius corporis contrae- tio (6). Oris et faticium siccitate , sitique inex- plebili 9 singultu cordisque palpitationibus torquen- tor miseri (7), cephalalgia et vertigine afFecti, li- beraque mentis actione hand raro destituti (8). Ocu- (*) Greise-lii Metalli fodinarum praecipuarum Bo- feemiae perlustratio : in Miscell. Nat. Curios. Dec. I. anno 2. observ. 78, p. i4g. (a) Suerman, 1. c. p. 28. Huf eland, Journ. B. LXIV. St. 2. p. i4. (5) Graelin, Allge.m. Geschichte der Gifts. 1806. p. 219. (4) Huf el and, Journ. B. LXXH. St. 5. p. i35. (5) Gmel in , ibid. (6) Boerhaave,rfe morb. nerv. Tom. I. p. 244. Tom. II. p. 452. scq. L. B. 1761. Huf eland , ibid. (7) Snerman, ibid, Gmelin, ibid. (8) De Bruyn, Diss. de Arsenico* Leidae. i8i4. p. 22* et ibi Pleack , Toxicologies. , p. 3i6. Viennae 1783. M E D I C A. 37 Oculorum palpcbrae colore livcsccnte (i) et cuiis, imprimis thoracis, maculis interdum tinguntur(2). Virium accedit imbecillitas magna, paralysi inter- dum juncta (3). Neque raro mors inducra legitur, qucmadmodum , de pluribus ex Arsenico pulmoni- bus attracto in eadem domo, retulit Hoffman- nus (4). In veneficii decursu minus acuto , in initio res- piratio diflicilis, tussicula frequens et sicca obser- vantur. Dolores colici , artuum rigor spasticus , eorumque dolor (5) et tremor (6) , in temporis spa* tio magis minusve protracto sequi solent , dum asthmatc vel tussi convellitur .corpus , cujus vires lente febricula consumumur. Crura evadunt oede- matosa(7), oaili collabuntur et fiunt concavi ; donee tandem , sicut sceleta viva , pallidi sicci et adeo macilenti fiant, qui hoc veneno din fuerunt affecti, ut cutis vix ossibus liaereat(S), et haemor- rhagiis et sudore colliquativo penitus exhausti , pere- ant aegri (9), Haec vulgo in decursu magis chro- nico occurrunt et maxime cernuntur in iis , qui ex opificii genere Arsenici exhalationi diutius fuerunt ex- (i) G me 1 i" , ibid. (i) Ibid. Geschichte II. p. 220. (3) Suerman, 1. c. p. 29. (4) Opnsc. Pathol. pract. Dec. II. diss. VI. p. 4a6. (5) Hufeland, Journ. B. LXIV. St. II. p. i5. (6) Miscell. Nat. Curios, ibid. (7) Ilah ur in .ill II , 1. C. p. l4y. . 267. () Miscelt. Nat. Curios, ibid. (9) H aim em aii n , I. c. p ( 68. 3 S C O M M E N T A T I cxpositi, ut illi sunt, qui metallis effodiendis victum sibi comparant. Ilia autem , quae in priore hujus J. parte retulimus , symptomata, imprimis habentur, si major Arsenic! quantitas pulmonibus hausta fuerit , atque celeriorem efficiunt morbi de- er ursum. Effecta baud minus atrocia observantur , si vene- num cuti applicetur atque , vasculis minimis ab- sorptum , late suam difFundat actionem. Peculiaria vero producuntur quaedam phaenomeiia , Arsenico capiti applicato , cum , propter viam ad cerebrum mine breviorem , turn propter subtilissimam ce- rebri structuram. De hisce itaque signis pri- mum erit videndum. At vero casus , qui symp- tomata ilia exhibent , numero sunt pi tires quam ut speciatim enarrentur , dum ab altera parte eorum numerus non sufficit , ut 9 quemadmodum ubi de Arsenico ventriculo ingesto agebamus fecimus , ad classes quasdam reducantur , quapropter suc- cincte tantum enarrabo symptomata , eodem modo ac illud^ in veneficio , quo Arsenicum pulmonum ope fuerat attractum , fecimus. Cephalalgia imma- nis prima omnium symptomattim ingruit, imprimis si capitis epidermis exanthemate quodam aut ul- ceribus antea fuerit destructa (i). Cuds autem si (i) Acta Nat. Curios. Vol. IX, Observ. 5j. Wepfe- rus 1. c. ///*/ i3. p. 564. M E D I C A. si Integra sit , unde absorptioncm magis lento experimentis constat , et Icntius actionem suam exserit venenura. Docunicnto sint observationes doctissimi Schulzii et Orfilae. Ille quinque communicavit historias, in quarum una mors se- quebatur. In aliis duabus , die demum sexto ab insperso Arsenico, atrox oriebatur capitis dolor (i). Orfila vero de cephalalgia , quae post elapsos demum nonnullos dies aegrum aflkiebat, exetnplum praebuit (2). Sequitur deinde capitis tumor erysipelate veluti afFecti (3) , cum eruptione pustularum , imprimis in fronte et capillata capitis pane, quae in ulcera- tionem valde amplam et crusta tenaci tectam hand raro abeunt (4). Increscit continue intolerabilis capitis , faciei glandtilarumque colli tumor ; oculi scintillant protuberantque et inflammatione quando- que corripiuntur (5). Facies colorem contrahit lividum , interdum maculis viridescentibus et coe- rtileis intermixtum (6). Idiopathicis hisce sympto- matibus , consensu alia superveniunt hand minus terribilia. Fe- (l) Cf. HufeUnd, Biblioth. B. XVI. p. 96. seq. (n) 1. c. P . 3 9 3. (3) Orfila ibid. . Wepfcr us 1. c. - H ufc'land 1. I. p. 9-7, 98. S- ioo 4cta Nat. Curios. Vol. 11. Observ lo. (4) Acta Nat. Curios, ibid. - H u f e la nd 1. c. - O r*. fila I.e. (5) Orfila. ibid. (6) HufeUnd. I. c. p. 98. 40 C O M M E N T A T I O Febris exoritur , cum pulsu parvo , duro el' tenso (i)> quaeque per quatuordecim dies non numquam, diversa intensitate licet, perstat (2). Lingua interea est arida (3) , sitis ingens et de- glutitio saepe difficilis, ex inflammatione partium , quae faucium cavitatem constituunt (4). Inanes oriuntur vomendi conatus et ipse interdum vomi- tus C5); dolores exsurgunt cardialgici et colici(6), cum alvo , interdum aucta (7) , interdum vero constipata , adjuncto in mingendo hand raro do- lore (8), Catis est sicca et arida, calor internus urens, Haec comitantur vertigo et syncope Cp) et per intervalla delirium (10). Membra denique debilitate insigni et tremore afficiuntur (n) , quas niors , baud raro celerrima , excipit , prouti legitur de puella, quae pectine anrea oleo , cui Arsenicum inmixtum erat, imbuto , compta fuerat (12). Idem de duobus aliis infantibus narrat Zittmannus (13), et S c o u- (1) Wepferus. I.e. - Orfiia. 1. c. (2) Hufeland. 1. c. (5) Orfiia. 1. c. (4) Act a Nat. Curi&s, Vol. IX. Obs. 3 7 . (5) L e o n a r d o D a c a p a o , Incartezza del Medicaments -p. 82, Cf. Gmelin, 1. c. p. a4 7 . - Orfiia. I.e. (6) Orfiia. ibid. (7) Gmelin. 1. c. (8) Orfiia. I.e. (9) Orfiia. ibid.- Wepferus. I.e. (10) Orfiia. ibid. (n) Ibid. (12) Crme lin. 1. c. (iJ5) ITahuemanu , I. c, p. lij. M E D 1 C A. 41 Scoutctten, in cujus observationibus ventriculus reperiebatur inflammatione correptus (j). Mortem, intra paucas horas , miserriraam a vcneno esse alla- tam , de puero retulit Sproegelius (a). Vitam post sex dies sublatam, veneno eadem raiione ad- hibito, viditWepferusCs) ec Schulze tandem, intra 21 dies vitam terminatam fuisse, animadver- tit , dum autopsia manifesta exhibebat inflammatio - nis signa (4). Aliam veneficii rationem sistit Arsenici per nares attractio , cujus unicum invenire potui exemplum , quo vir quidam ex errore liquorem arsenicalem hoc modo hauserat. Stillaverunt nares humo- rcra acrem , subsequente vertigine. Deficiebant deinde sensus externi et intern! , et aeger stupore et coma afficiebatur. Loquendi facultas impedieba- tur; scnsim vero redibat , ita ut, infantis instar, verborum pronunciationem addiscere denuo deberet. Remanebat . vero visus acies imminuta et debilis , cum maximo memoriae damno. Supervenientibus tandem convulsionibus , per vices invadentibus , intra biennium obiit (5). Haec de signis pathologicis , Arsenico capiti ad- moto , dicta sunto. 12. (i)Froriep, Not.u.s.w. B. XXIX. p. 112. (2) Cf. Morgagui, 1. c. Epist. LV. Art. la. p. i53. (3) 1. c. (4) Hu f eland , 1. c. p. 102. seq. (5) Miscell. Nat, Curios. Dec. III. Anno 9 et 10. Ob- scry. 220. 42 C O M M E N T A T I O Observations , quae veneticii symptomata exhi- bent, si aliae cuicunque cutis region! applicatum fuerit Arsenicum , eadem iterum ratione possunt dispesci ac ilia , quae in iis historiis , quibus Ar- senicum ventriculo fuerit ingestum , occurrunt. Sequentes itaque observationes ad illas pertinent, in quibus signa inflammatoria prae ceteris erant conspi- cua. Doct. Ro u x puellam observavit , cataplasmatis arsenicalis applicatione , intra duos dies mortuam , antea colica vehementi et vomitu iterate affectam. Habitus subito cernebatur decompositus et atro- cissimis laboraverat aegra symptomatibus (i). Sequens exemplum retulit Orfila. Circumfora- neus ulceri , quod erat cruris parti inferiori , ap- plicaverat Arsenicum album. Atrocissimi superve- niebant dolores, post aliquot horas intolerabiles. Sequenti die corripiebatur vomitu, doloribus coli- cis et epistaxi. Corpus maculis rubris tegebatur, sursumque et deorsum materiam rejiciebat cruen- tam , deinde nigricantem. Animi deliquia cerne- bantur continua , et die quinto lingua erat sicca et nigra, dum ecchymoses eundem contraxerant colorem. Agilitas erat magna delirio juncta, do- lores increscebant et die decimo sexto animam effla- vit (2), Se- g (i) Elem* de Medic, operatoire* Cf. C h r i s t i s o u. 1, c p, (2) Orfila , 1. c, p, 396. M E D I C A. 43 Sequentes obscrvationes sccundam. constituunt seriem, in qua signa inflammationis fere prorsus de- ficiunt. Fabritius Hildanus refert , cum vix granum Arsenici applicatum essct ulceri tibiae, subinde accidisse animi diliquia, syncopen , febrem , delirium et inquiettidinem (i). Ex eadem causa alium, intra paucas horas, vomitu , convulsionibus , stupiditare manuum pedumque fuisse correptum , retulit Ama- tus Lusitanus (2). Cl. Pyl historiam exhibet piieri cujusdam, intra quatuor dies exstincti , cum tantum de capitis do- lore fuisset conquestus ; cadaver autem in variis partibus manifesta cxhibebat inflammationis signa (3). Celerrime aliquando vitam terminari , patet ex ob- servatione AmatiLusitani, quajuvenis,unguen- to arsenical! adhibito , mane mortuus fuisse in- ventus dicitur(4), dum Franciscus Alphanus refert, juvenem , ex eadem causa, confestim occu- buisse (5). Interdum magis distincta symptomata nervosa ob- (1) Liber de gangraena et sphacelo. Cap. V. Cf. Suer- m a n , 1. c. p. 25. (2) Curat. Medicinal. Cent. II. Curat. 65. Cf. Ephe- merid. Nat. Curios. Cent. Ill ct IV. Schol. ad Observ. 126. p. 285. (3) Aufsatze und Beobachtungcn, 1. 43. Cf. C h r i s t i i o n , 1. c. p. 327. (4) 1. c. Cf. Sennertus 1. c. (5) Annot. ad. Diemerhrockii Lib. de Pcste> Lib, VI. Hist, 29.- Cf. Suerman, 1. c. p. 56. 44 C O M M E N I A T I observantur , quae tertiam efHciunt observationum seriem. Pertinet hue casus ille , quo ex longiore Arsenic! usu externo , ad discutiendum colli tumorem , pa- ralysis oriebatur miisculorum colli et brachii illius lateris , cui Arsenicum fuerat admotum (i). Universalis magis erat affectio , ex eadem causa, in foemina provocata. Totius corporis erysipelate afficiebatur et calore per aliquot dies urente. Viri- bus lente consumtis , biennio elapso ? fato suo fungebatur, correpta antea omnium membrorum tremore. (a). Juvenem ex unguenti arsenicalis usu , in insani- am devenisse, testatur Amatus Lusitanus (3). 13- Venenum nostrum per vaginam introductum , le- thales exserere effectus, triplici exemplo probatur. Rusticus , cum diversis vicibus et variis modis conjugem interficere conatus fuisset , tandem Arse- nici et farinae mixturam, coitu peracto, digiti ope in genitalia immisit , eventu post diem lethali. Ma- trimonium deinde iniit cum ejus famula concubina, quae , consilii uxorem occidendi , antea particeps fue- (1) Christison, 1. c. p. 3a8. (2) B e 1 1 o c , Cours de Medic. .leg. p. i53. Cf. F o d e r ^ , Trait e de Med. leg. Tom. IV. p. 12 4. Paris 181 3. (3) Sennertus, I.e.- Fodere. ibid. M E D I C A. 45 fuerat. Verum vinculum nefarium , quo cum hac junctuserat, solvere , sceleste concltidit, eodemque modo venenum porrigere statuit, Septima ab in- troducto veneno hora , frigore intense et dolore urente vaginae corripitur foemina. Accedebat car- dialgia et vomitus hand remittcns, cum delirio , quod intra 28 horas mors sequebatur. Convulsio- nes non observabanttir. Labia majora post mor- tem erant rubra, vagina dilatata et laxa, cervix uteri bians et gangraena affecta. Duodenum vero inflammatione correptum (i). Alia foemina ex eadem causa succubuit, prae- grcssis genitalium tumore insigni , fluxu uterino, vomitu et diarrhoea copiosa. Vulva vaginaque gangraena erant affectae et tumor reperiebaturabdo- minis , intestinorumque inflammatio atque gan- graena (2). Per anum etiam veneficium nostrum fuisse per- acium retulit doct. La Font-Gouzi. Famula quaedam , ut heram interficeret , 24 Tartar! emetici grana , in jusculo ei propinaverat , ita tamen, ut spci non prorsus responderet eventus ; quaprop- ter, ut scopum suum attingeret , Arsenici unciam in liquore solutam , clismatibus cxhibuit , quae , propter levem quamda^i matronae aegritudinem , huic erant injicienda. Gravissima cohtinuo excita- ban- (1) Henke, Zeitschrift , B. II. p. 190. (2) Ansinux, Cliniq. Chifurg. p. io3. scq. Lii-^jc. 46 C O M M E N T A T I O bantur symptomata ipsaque subito mors, Intestina inflammatione notabili appamere correpta (i). Similem observationem retukrunt Cl. Paris et Fonblanque (a). CAP. II. POST MORTEM IN CADAVERS REPERIUNDA, . 14- Expositis , quae ante mortem observantur signis pathologicis , ad alteram hnjus partis pervenimus sectionem , qua exponenda veniunt phaenomena morbosa, quae in cadaveribus, hac ratione exstinc- torum , reperiri solent. Primum itaque in censum veniunt ilia signa, quae tractus intestinorum indicant inflammationem , quaeque omnium sunt frequentissima. Hue perti- nent rubor faucium , oesophagi , itemque membra- nae mucosae serosaeque ventricuii , ita tamen , ut postremi membrana interna, ex sanguine extrava- sato , nigro interdum cernatur colore. Deinde hue referri debent tunicae internae emollitio vel et il- lius aliarumque membranarum ulceratio et gangraena. Turn (1) Fodere, 1. c. p. 266. (2) Medic. Jurisprud. Tom, II. 222. Cf. Chris tisou, 1. c. P. 328. M E D I C A. 47 Turn cffusio lymphae coagulabilis in ventriculi supenlcie intcrna, vel sanguinis interdum , in ip- sius cavitate. Porro duodeni aliarumque tractus intestinalis partium rtibor inflammatorius et ulce- ratio, quae baud raro intestinum rectum praecipue occupat; accedente interdum structurae laesione ipsius mesenterii et omenti. Quibus tandem ad- denda sunt signa pathologica, quae in organis tho- racis et genitalibus obvia sunt. Saepius faucium et oesophagi rubor deficere videtur, saltern rarius ejus menttonem fecerunt auctores , quamvis varia symptomata extra dubium ponant , insignem harum partium , durante vita , adfuisse aiFectionem. Hoffmann us observatio- nem edidit, qua, post mortem fauces inflammatas apparuisse, monet (j); cum, recentiori tempore, doctissimi Jones et Wikeley oesophagum , eadem ratione affectum, invenerint (a}. Alio casu Mur- ray us in veneficio, quo intra octo dies mors accidebat , ilium observavit et in triplici exemplo doct. Wild berg (3); imo in duabus autopsiis, monentibus Sartorio et Monheimio pars ilia, tam a facie externa quam interna fuerat inflam- mata et nounullis in locis gangraena correpta (4). Ni- (1) Medic, ration. System. Tom. III. p. 172. Obs. 4. (a) Cf. Foderd, 1. c. p. i33. (5) Pract. Handb. fiir Physikcr , III. a 3 2 et 364. Cf. Christ! sou , I. c. p. 343. (4) Medici nisch chemischc Untersuchung einer an dreicn Personen verbbten Arscnikver^iftunQ u. tf. /. Coin uuil Aachen. 1826. p. 26, 28. 48 C O M M E N T A T I Nihil in oesophago praeter norm am se invcnisse tcstantur Kundmaniius (i) et Orfila (2). Rarius illud inflammationis praegressae signum in ventrictilo desideratur , imo pertinet inter jpjaae- nomena constantissima (3). Membrana serosa ven- triculi rarius inflammatione laeditur, quamvis con- gestionis aliquando exhibeat indicia (4)* Vasa gastrica, ventriculi fundum perreptantia , tumentia atque versus pylorum sanguinis extravasati nodum vidit Kundmannus ( 5). Veram - peritonei in- flammationem in exemplo alio memoratam legi(6); cum Sartorius et Monheim ventriculum a parte externa aeque ac interna inflammatum et gangraena invenerint correptum, in duobus cadaveribus Arsenico exstinctorum (7). Caeterum ruborem ilium intensi- tate et extensione difFerre, non est quod moneam. Aliquando in tela membranae mucosae sanguis exsudatur, qui faciem illius internam colore fusco vel nigro induit , dum lympha coagulabilis , ibi de- posita, hanc superficiem inaequalem reddit et ve- luti nodosam (8), Per- (i_) Acta Nat. Curios* Vol. V. Obs. 102. p. 55j. (2) 1. c. p. 691. seq. (5) Hahnemann, 1. c. p. 200. . 558. - Suerman, 1. c. p, 9. - Me t z ger , 1. c. . 2i3. - O r fila , I. c. p. 697 (4) Orfila, 1. c. p. 383.. Herike, I.e. B. If . p. 5i5* (5; 1. c. (6) Edinb. medic, and surg. Journ. XXVII. 453. Cf. Christisori, 1. c. p. 342. (yj 1. c. p. 26. ;8) Orfila, ibid, M E D I C A. 43 Pertinet praeterea ad signa, quae saepius ab auc- toribus memorantur , membranae illius ventriculi emollitio singularis et secessus a tunica cellulosa, quae muscular! subjacet (i). Attamen baud rare contrarium etiam obtinet. Kloekhof enim ven- triculum ad regionem pyloricam duplice gaudere crassitie observavit (2). Cl. Reiner vesicae instar, aqua ebtilliente contractae , ventriculum vi- dit, plicis obsessum et valde rugosum (3). Quor* sum et spectant observations Metzgeri (4) et doctissimi Hohnbaum(5). Verum graviores interduni occurrunt compagis organicae laesiones; dissolutio nempe membranae internae ventriculi in materiem gelatinosam , a qua mutatione reliquae etiam tunicae non semper im* munes sunt. Memorabile hujus rei exemplum protulit Christisonus (6). Frequentius ve- ro, vita satis diu durante, inflammatio abit in ulcerationem magis minusve profundam , ventrN culum interdum perforantem. Morgagnius hunc (l) Henke, 1. c. Bd. V. p. 4i4. - Verhandelingen der Maatschappij enz. te Haarlem, D. VIII* St. ! p. 3Q5. Orfila. 1. c. etc. O) I- c. (3) Metzger, 1. c. p. a5y. (4) Sclilegel, Col!. Opusc. IV. a3. Cf. Chris tisoii j I. c. (5) Henke, i. c. Bd. II. P 3iS. (6) 1. c. ENS. D 50 C O M M E N T A T I O hunc inflammationis exitum observavit in foemina, cujus venificii historiam antea retulimus (p. 19. not. 4) , atque idem ulterius hanc rem confir- mavit, allatis observationibus M. Hoffmanni, Wolff ii et Henckelii, quibus ventriculum ulceratum , erosum atque foraminibus pertusum , inventum fuisfe testatur (i). Ruischius idem faepius vidisfe confirmat (2). Inter recentiores doctissimi Jones et Wikeley tunicam ventri- culi internam invenerunt inflammatam eamque pro magna parte destructam (3). In alio casu tali ratione ventriculus foraminibus erat perforatus , ut cribri instar lumen transmitted (4). Gangraena hodie rarius observari solet, cum color niger, sanguis coagulatus et ulceratio simul obvia , causae antea fuisse videantur , ut gangrae- nam adesse opinarentur auctores. In uno tamen exemplo membranae ventriculi internae aderat gan- graenescentia eaque satis extensa (5). Tamquam manifestum inflammationis signum re- censeri meretur , exsudatio lymphae plasticae , ad formam retis magis quam membranae depositae. Doct. Bail lie has pseudomembranas in uno exem- CO i. c. Art. V. p. 221. (2) Thesaur. Anatom. Octav. K. 70. (3) Cf. F o d e r e , I. c. (4) C h r i s t i s o n , 1. c. p. 346. ($ U e n k c 1* . M E D I C A. 51 exemplo vidit , quo retis filamenta striis ventriculi inflammatis exacte erant applicata (i). Ultimum , quod post mortem occurrit , in ven- triculo signum exhibent sanguis, qui vasculis minoribus copia diversa eaque interdum magna efFunditur (a), et corpuscula albicantia, Arsenici habitum prae se ferentia , ipsumque interdum Arfe- nicum tunicae internae adhaerens , vel in ipsius ventriculi contentis suspensum. Corpuscula ilia albicantia et magno splendore praedita Arsenici si- militudinem saepissime prae se ferunt et in erro- rem facile ducunt. Ilia in duplice casu adfuisse monet Orfila(3), inveneruntque Monheim et Sartorius (4), eademque observavit Chris- tison (5). Constare videntur ex substantia sin- gulari animali , pinguedini juncta. Ventriculo per vitam valida inflammatione cor- repto , intestinorum , speciatim duodeni , tunica in- terna saepius colore rubro tingitur atque inflamma- tione interdum corripitur. Sc hi eg el variis in lo- CO Morbid Anatomy , p. 128. Cf. C h r i s t i s o n , ! c. p. 348. (a) Acta Nat. Curios. Vol. V. obs. 102. p. 35y. - O r- fila, 1. c. p. 38g. - Bern t, Beitrage u. s. w. , IV. 221. Cf. Chrittison, 1. c. p. 34g. (3) 1. c. p. 4oo-4o4. - B r t n d e , jirch, des Vcreins, 1826. Bd. XVIIi. p. 193. (4) 1. c. p. 26-29. (5) I. c, p. 35i. D 2 5* C O M M E N T A T I O locis Enteritidis invenit signa (i) et Doct. Hohn- b a u m , S a r t o r i u s et M o n h e i m intestina te- riuia per oninem eorum decursum invcnerunt inflam- mata. Ille ipsum tantum duodenum , nonnullis in locis , ; gangraena vidit afFectum (2), cum hi in variis intestinorum partibus hanc cernerent affec- tionem (3). Similem inflammationern partis duo- deni, quae -ventriculo proxima est, alii observave- runt (4), et hujus intestini colorem profunde ru- brum, in uno casu., indicat Orfila (5). Alio 'exemplo idem cernebatur color, tunica interna pulposa, crassitie aucta et a cellulari facile disjun- genda; in una vero parte ea simul cum tunica musculari deficiebat (6). Rarius intestinum colon afficitur. In casu vero mox memorato M o h n b a u m i i , intestina crassa prouti et tenuia erant inflammata, illaque singular! adeo ratione contracta , ut- tenuibus volumine essent similia. Contractio ilia in intestino colo et coeco praecipue inveniebatur et hujus processus vermi formis solito erat major et rnbescens ^7). Imo in observationibus Sartorii et Monheimii prae- (i) Henke, I. c. Bd. I. p. 3a. (a) Ibid. Bd. 11. p. 3i4, (3) S a r t o r i u s et M o n h e i m , 1. c. p. 27. 29. (4) Henke, 1. c. Ld. V. p. 4i3. (5) 1. c. p. 3ya. (6) C h r i s t i s o n , 1. c. p. 352. (7) Henke, I. c. IM. II. p. 3i4. M E D I C A. 53 praeter crassornm inilammationcm, horum ctiam an- graena hie illic cernebatur (i). Interdum prae- ceteris intestinum rectum aflfectum apparet, prouti in observatione, quam rctulit Doct. Schlegel(2). Doct. Male illud abrasum , ulceratum et magis etiam rubore insigni aflfectum quam ventriculum invenit (3). Doct. Baillie bis ejus ulcerationem animadvcr- tit (4). Frequenter in decurfu lento veneficii, anus excoriatur et ulceratione afficitur (5) , interdum gangraena correptus observatur (6). Mesenterium injectum et coloris laete rubri vi- sum fuit ; omentum inflammatione reperiebatur af- fectum ej usque vafa omnia fanguine valde reple- ta (?)> alio casu ncc gangraenescens observaba- tiir (8> In uno casu liujus veneficii , nervum sympathi- cum et plexus abdominales colore rubro imbutos fuisse, memoratum inveni (9). Se^ (O 1. c. (a) H e n k e , Bd. 1. p. 82. (3) Elements of juridie. Medic. , 76. - Cf. C h r i s t i- g o n , 1. c. (4) 1. c. p. 128. - Christison , 1. c. p. 353. (5) Ho wells, State Trials, XVIII. Cf. C h r i s t U son } ibid* (6) Bachmann, Medic. gerichtL Abhandl. , 4o. Cf, Christison, ibid. (7) H e n k e , 1. c. Bd. II. p. 3i4. (8) Ibid. Bd. 1. p. 3a. (9) Bcrudt in Hufelaud, Journ. Bd. LX.XVIL St. V. p. i5. 54 COMMENTATIO. Sequenda phaenomena interdum occtirrunt in thoracis organis. Pleurae , cordis et vasorum majo- rum superficiei internae color ruber , pulmones- que sanguine interdum obpleti, Quae signa patho- logica imprimis inveniri, ubi varia durante vita aderant peripneumoniae symptomata 9 facile intelli- gitur. Sic Cl. P y 1 pulmonum lobos gravi infiam- matione correptos , validaque sua congestione , san- guinis coagulo similes vidit (i). Pulmones fere nigricantes eorumque telam cellulosam sanguine coagulato repletam obfervavit Doct. S c h 1 e g e 1 (2) , maculisque quam plurimis nigris alio casu erant obsessi (3). Tracheam a veneficii observatoribus fuisse aper- tam non inveni. Saepius fuisse inflammatam con- firmant quaedam, quae in vita observantur sym- ptomata. Cordis cavitates sinistras maculis rubris tectas vidit Orfila, quarum nonnullae in ipsam cordis substantiam penetrabant. Ventricult autem et atrii dextri facies interna cernebatur ex rubro fus- ca, quamvis maculae in parte musculari minus pe- netrarent. Vasa majora omnino erant sana (4). In (1) Neues Magazin , I. III. 5o8. Gf. Ghristison, \, c. (2) Henke, 1. c. Bd. I. p. 62. (3) Ibid. B.I. II. p. 3i3. ^4) Orfila, 1. c. n, 3rjj. M E D I C A. 55 Jn alio vero casu horum tunica interna colore ru- bro fuit imbuta (i> Rarius in cadaveris sectionibus genitalium lae- siones memorantur, quamvis varia, quae in his or- ganis durante vita observantur signa , horum affeo tionem morbosam omnino indicent. Uno etiam casu aderat grangraena (2) alio uteri et tubarum Fallopii inflammatio (3). Verum etiam cranii cavum raro aperiri solet nee exhiberi signa, quae in cerebro forsan aliquando occurrunt. Interdum taraen ipsius cerebri et cere- belli ut et membranarum vasa, sanguine repleta fuerunt observata (4). Haec sunt, quae sistunt mutationes morbosas praecipuas in decurfu veneficii primae speciei , qua vehemens subest diversarum membranarum muco- sarum irritatio , quaque vita intra paucos dies ter- minari plerumque solet. Verum ut insignes occurrant post mortem or- ganorum laesiones, non semper opus est, ut vita tamdiu protrahatur, vel dira ilia appareant, homine vivente, signa. Ex observationibus enim constat, partim intra paucas horas vehementem aliquando existere inflammationem , partim etiam symptomata ilia (i) Hufeland, 1. t. (a) Bachmann, I.e. p. 4i. Cf. Ghristison, I.e. p. 355. (3) Pyl, 1. c. I. 5o. Cf. Christ! son, ibid. (4) II cuke, 1. c. Bd. II. p. 5iG. 56. COMMENTATIO ilia dirissima hand raro defuisse , quamvis valida tamen subesset hujus generis affectio. In observatione H o h n b a u m i i mors intra 5 ho. ras , atrocissimis phaenomenis comitata, sequebatur, atque omnis intestinorum tractus ut et raesente- rium et omentum inflammatione et nonnullis in lo- cis gangracna erant correpta (i). Similia signa pbservavit Doct. P y 1 in una aliqua historia , qua vita intra decem horas fuerat extincta , et in alia , qua hora ab ingesto veneno tertia mors fuerat pro- ducta (2); quemadmodum etiara Sartor ins et M o n h e i m vitam intra paucas horas fuisse sub- latam narrant, et ventriculum tamen intestina- que tarn a parte externa quam interna apparuisse inflammata , cum membrana ventriculi mucosa faci- le a cellular! secederet (3). Ab altera etiam parte, quamvis phaenomena durante vita indole aliquando sint leviora, gravis- simae tanieri post mortem hand raro apparent lae- siones. In juvene enim , cujus historiam apud Henke legitur, quamque supra memoravimus (. 4. p. 21), vita intra 5 horas extinguebatur , cum , quamvis omnia fere deficerent irritationis symptomata, ventriculus tamen et pars duodeni infl-ammatione essent afFecta , membranaque ventri- culi (1) 1. c. p. 3i4. (2) 1. c. I. 53. V. 107. Cf. Christ is on , 1. c. p. 34 2 . (3) 1. C. p. 19, 12, 25, 26. M E 1) 1 C A. 57 culi intima vesicularum in modum inveniretursoluta et gangraena hie illic destructa(O. Femina viriiim rnagis lapsu quam acrioribus pracgressis doloribus extincta , ventriculum tamen post mortem habuit et duodenum erosionibus correptum (2). Referri hue etiam debet observatio doctissimi Wood (. 6. p. fl7). Magnopere ab allatis signis differunt ea, quae ad cadaverum disfectionem illis incasibus inveniun- tur, quosad secundam retulimus veneficii speciem , quibus levior dolor vomitusque cum animi deliquio et virium prostratione praecipua sistunt sympto- mata. In observationibus a Metzgero,Christiso- noet Chaussierio communicatis , ventriculus et intestina ab omni parte erant sana (3). Nullam inflammationem invenit E 1 1 m u 1 1 e r u s in puella hac ratione veneno extincta (p. i6.)- In puella cujus historiam retulit Doct. la B o r d e 5 sanguis in ventriculi cavitate reperiebatur efFusus absquc ulla illius ant intestinorum inflammatione (p. 24.)? cum in casu G er a rd i i , quae in cadavere invenie- bantur signa , omnino responderent leviori durante vita symptomatum indoli (p. 16.). Qui- (i) H e n k e , 1. c. Bd. V. p. 4i3 seq. Ca) Morgagni, 1. c. Epist. LIX. art. 3. Vide supra, ? '9- C3) $. 5. p. 58 COMMENT A TIO Quibus itaque omnibus patet , organorum laesio- nes post mortem in cadaveribus Arsenico extincto- rum obvias ad veneficium arsenicale probandum mi- nime valere. Neque tandem ab enumeratis signis ilia differunt, quae Arsenicum alia ratione corpori admotum se~ quuntur. In observationibus Scoutetteni et Schul- zei Arsenicum capiti fuerat applicatum (. n. p. 41), eo effectu, ut ventriculus infla.mmatus esset , et in una duodenum eadem ratione affectum , ventricu- lique tunica interna reperiretur emollita et variis in locis a cellulari soluta. Facies insuper pericranii interna et dura mater nonnullis in locis sphacelo erant destructa , ipsiusque cerebri vascula sanguine dissoluto plena. Aliis cutis regionibus applicato Arsenico , eadem pluries inventa sunt signa a priori- bus baud diversa. Denique , veneno in vaginam introducto , duo- denum reperiebatur inflammatum (p. 45), cum similem eamque insignem intestinorum affectionem animadverteret Doct. la Font-Go uzi, veneficio per annum peracto (45.) eamque valde diversam a signis , quae sequuntur si ab hominibus astutis Arse- nicum post mortem in intestinum rectum fuerit in- troductum (i); dum ex dictis elucescat ventriculum fe- (i) Vide de hisce Orfila ,1. c. Tom. II. p. 686. secj* p. 692-694. M E D I C A.. 59 fere semper affici, sive venenum inttis fuerit sum- turn vel extus admotum , in eumque illud vulgo actionem suam exserere praecipuam. $ Expositis signis pathologicis , in singulis corpo- ris partibus post mortem obviis, superest ut pau- cis exponam mutationes , quas post mortem cada- vera subeunt , quaeque spectant eorum conditionem magis generalem. Scriptores enim , qui efFecta Arsenici in corpus humanum pridem observavcrunt , in eo conveniunt , quod cadavera veneno nostro peremtorum aliis multo citius in putredinem abeant, eamque sum- mam. Documento sint Foresti, Hoffman- ni, Platneri aliorumque testimonium fide dig- nlssimum. Verum eandem prottilerunt deinceps sen- tentiam Hahnemann, Gmelin, Plenck, Metzger etjohnstone, qui instiper celer- rimam cadaverum putredinem tamquam certum ex- hibuerunt veneficii arsenicalis signum. Alii vero aliam tribuerunt Arsenico efficaciam , eamque a priori valde diversam , cum statuerent , ca- davera Arsenico interfectorum solito diutius non tantum putredinini resistere, sed singular! ratione indurescere formamque assummere et incorruptibili- tatem mummiarum. Plura enim occurrunt veneficii nostri exempla, quae illud phaemomenon observari om- <5o COMMENTATIO omnino probant , docentque cadavera saepius putre- dine carere. Hujus igitur argument i observationes triplicis sunt generis , cum alia prostent exempla , quibus omnis cadaverum, putredo deerat , alia deinde qui- bus panes tantum internae , ventriculus speciatim et intestinorum tractus , a putredine erant immunes , cum tandem aliae dentur observationes , quibus ca- davera hac ratione interfectorum solito modo cor- ruptioni erant abnoxia. Quoad primam classem. Peculiare illud efFectum. primum animadvertit Doct. W e 1 p e r (i) , idque brevi post a. 1818 tilterius confirmavit duplice ve- neficii nostri exemplo , quo cadavera duo , quorum alterum ante duos annos et dimidium , ante bien- nium alterum terrae fuerat mandatum (2) , omni putredine carerent et singular! ratione essent exsio cata , superstitibus vel sic tamen in ventriculo macu- lis gangraenae similibus. Deficiebat ullum Arsenic! vestigium (3). Similes deinde observaverunt in ani- malibus Arsenico exstinctis effectus Klank (4) et Hiinefeld (5); prouti et Cl. Kelch, qui mus- cu- (x) Hufeland, Journ. Tom. XVI. St. I. p. 180. (a) Ibid. Tom. XXXVI. St. IV. 9 4. seq. (5) Christis on , 1. c. p. 358. (4) A ug us tin's Repert. St. II. p. 27. Cf. Hcn- te, Lehrb. . 666. Augustin's Repert. 1. Bd. Cf. Christison, 1. c. p. 55g. (5) Diss. de vera Chemiae organicae notions etc.. , ad-r di-. M E D I C A. 61 culos et intestina cadaveris hominis capite damnati ope solutionis arsenicalis concentratae humectave- rat. Omnia lente exsiccabantur atque intra $ fere menses musculi colorem rubrum non amiserant , dum intestina colore nigricante instructa , flexi- bilitatem formamque membranaceam conservave- rant , atque penitus non vel parum erant mutata. Partes autem solutione ilia non tractatae eademque ratione sepultae muco ct Musca canaria erant ob- sessa odoremque spargebant cadaverosum. Eo- dem fere tempore organa diversa interna viri cu- jusdam Arsenico interfecti humo mandavit sicco, cum abdominis musculi jarajam putredine essent tacti. Intra quinque menses theca lignea, quae organa ilia continebat erat collapsa inque substan- tiam mollem conversa. Jntestina vero foetore quam maxime ingrato reperiebantur infecta, qui tamen longe erat diversa ab illo odore , quo vulgo cadave- ra solent esse instructa; neque ea muco erant tec- ta, neque color a sano multo erat di versus , imo demonstrations anatomicae sistere potuerant objec- ta , cum ventriculus insuper et canalis intestinalis , firmitate naturali baud essent destituta. Tribus ab hinc mensibus elapsis, odore illo antea insuavi ca- re- dit is de vi arsenici in corpora organica mortua experimen- //X Vratisl. 1822. Cf, Horus Arch. 1829. Sept. Oct. p. 779-789. I. c. p. 46i. (2) Cf. Hencke, Zeitschrift , 1801. Bd. XXII. Hci't IV. p. 298. (5) Nonnulla de Arsenici effect u in organismum anima- lem , per experimenta in canibus instituta illustrata , prae- cipue de mutationibus in cadaver* Arsenico vuncnatorum. Berol. 1872. Cf. Jager, Einige Bemerkungen iibtr die faulnistvidrige frirkungcn des JrseniL? in Medic* gcrichtl. Beziehungen , apud He like, Zeitschr. l8?o. Bd k XX. Heft. III. p. 80 sqq. HNS. I 4 ' 66 COMMENTATIO MEDICA. cum veneni dosis occupat, quae baud raro mortem afferre quidem , putredinem autem avertere non va- let , atque perverse igitur statui , Arsenicum mortis causam non fuisse, propterea, quod vulgaris ad- sit cadaveris putredo ; aut veneficium certo esse probatnm , quia haec deficiat , cum ex aliis causis cadavera putredine non affici, etiam in patria nostra observatum sit ; ut igitur impeditam putredinem veneficii arsenicalis certum minime esse argumen- tum , mihi equidem patere videatur. Fieri tamen et potest ut venenum chemica ratio- ne detegi non possit , si vita nempe diu fuerit pro- tracta , aut Arsenicum vomitu , alvove e corpore evacuatum , quibus sub conditionibus veneficium redditur probabile , si cadavera eodem loco , eodem- que tempore sepulta, corruptione jam appareant aiFecta , atque ilia quae Arsenico essent mortua a pu- tredine invenirentur immunia(i) et sequenti ratione mutata. Si nempe integumenta communia deprehen- debantur indurata , elastica et colore fusco tincta ; si panniculus adiposus in niateriam lardaceam caseo- ve similem fuerat mutatus , atque cadaver odorem spirabai insuavem eumqtie a foetore putrido diver- sum ec casei vetusti odori similem (2). (l) Henke, Lshrb. . i65 seq-. (a) Ibid. . 166. PARS PARS ALTERA. IGNA CHEMICA. CAP. I. DE ARSENICO EJUSQUE PROTOXYDO. s. i. Introductio. Cum itaque signa pathologica , ad probandum veneficium arsenicale, non sufficere, ex praegressis patuerit, cumque requiratur, ut medicius forensis in re summi moment! neque praecipitanter aut teme- rario, sed summa cum prudentia ac circumspec- tione officio suo perfungatur, certisque et incon- cussae veritatis fundamentis , judicibus rationes suas corroboret, necesse est ut alio utatur ad- jumento, ratione chemica petendo, quodque prin- ceps nostro scopo suppeditare videtur argumen* turn , imprimis si in ipso cadavere detegatur ve- ncnum. Quamvis fateri debeamus venenum in cadavc^ E 2 re 68 C O M M E N T A T I O re non repertum , minime probare , illud non fuisse veneficii et mortis causam , cum partim e corpo- re durante vita esse possit evacuatum , partim e cadavere, diu demum post humationem explora- to , chemica decompositione remotum. Ut igitur secundum artis leges examen che- micum instituatur , necesse est primo, ut omnia faucium , oesophagi , ventriculi et intestinorum ca- daveris contenta, quaeque horum organorum pa- rietibns adhaerent, ipsaque haec organa vel et quae vomitu fuerint rejecta, accurate colligantur atque in vasis purissimis , iisque ab acre seclusis serventur; deinde tamen, ut consignentur omnes, quae ubi degerat in vita defunctus obviae sunt sub- stantiae suspectae ut et ipsa imprimis veneni re- liquia (i). His praemissis , de variis videbimus signis cbe- micis, veneficio variis Arfenici praeparatis insii- tuto , quorsum referuntur : i. Arsenic urn. o. Protoxydum Arsenici (nigrum). 3. Acidum Arsenicosum. 4. Arseniis Potassae. 5, Arseniis Cupri. 6. Acidum Arsenicicum, 7. Arsenias Potassae. Conf. Hcuke, L ( >.hrl., . 64g , 65o, M E D I C A. 69 8*. Sulphuretum Arsenici flavum. 9. Sulphuretum Arsenici rubrum. $. a- De Arsenico (i). Primo loco itaque in censum venit ipsum Arse- nicum. Quamvis enim illud metallum non essc venenatum Christison testetur (2) , idemque ex suis experimentis effecerint Bay en, Deyeux et Renault (3) , monendum tamen est , non tantum Orfilam illius ope saepius animalium mortem excitafse (4), verum et homines ex ejus usu repentinam mortem passos fuisse (5}; ubi ta- (i) Cf. de hac fl. et sequenti : Fourcroy, Systems des conn, chi miq , Tom. V. p. 63 sqq. Thenard, Trait e de Chimie , (8 rae Edit.) Tom. I. p. il4. seq. p. 299. seq. B e r z e 1 i u s , Trait e de Chimie , (Esslinger} Tom. 1 1. p. 4a6. seqq. Orfila, 1. c. p. 355. seq. Christison, 1. c. p. 23 9 . seq. (a) 1. c. p. 293. (3) Ibid. p. 2g3. seq. (4) 1. c. p. 356. (5) Acta Nat. Curios, Vol. IV. Observ. 100. Nova, Acta Nat. Curios, Vol. VII(. Obs. 36. Hufelaud. x Journ. Tom. V. p. *. 7 o C O M M E N T A T I O tamen tenendum ,venenum antea fuisse aut coctum, aut acri expositum , quo factum sine dubio , ut metallum in Oxydum mutaretur, dum eandem for- san subeat in ventriculo mutationem chemicam, cum insigni efficaciae venenatae augmento. Sequi- tur igitur, neque metallum qua tale esse veiiena- tum, neque illud in cadavere indagari posse; ast in hoc detegendum esse ilia ratione, qua deinceps utemur , si veneficium Arsenici protoxydo vel deutoxydo fuerit peractum. Caeterum si parca illius copia nondum fuerit ingesta , ilia exhibebit metallum , colore griseo-cae- ruleo praeditum , calefactione odorem spargens al- liaceum; fragile, nitore splendens , ad aeris im- primis humidi accessum flavescens nigrumque tandem colorem asfumens , cum eadem ratione mu- tetur in aqua et Alcohole , quorum omnium actione , attrahendo Oxygenio in protoxydum convertitur (i). Metalli pondus specificum Bergmann etChris- t i s o n statuunt 8 , 308 , B e r z e 1 i u s 5 , 70 , atque Guibourt, si caloris gradus antea valde fuerit auc- (i) Berzelius tamn se semel observasse monet, frus- tula tj[uaedam Arsenici per tres annos acre aperto asservata , neque quoad proprietates externas neque quoad pondus fuisse mutata (Ann. de Chemie et da Phys.J!. XI.p.s4o). Idem fere testafur Biichner, qui metallum purum tali j-atione Oxygenium minime attrahere statuit (Repcrtfur die Pharm. M E D I G A. 71 auctus , 5 , 763. Ab acre seclusum sine mutatione chemica sublimatur (356" F.) atque forma crystal- lorum tetraedricorum , rarius octacdricorum vasis parietibus sese applicat. Acccdente vcro acre , vapores oriuntur albidi e deutoxydo format!. Prae- tor illud deutoxydum , sive acidum Arsenicosum , metallum aliud cuin Oxygenio init connubium, quod vallidioribus gaudet acidorum .proprietadbus atque acidum Arsenicicum nuncupari solet. Utrum- que acidum format sales, pro maxima parte in- solubiles. Duplex prostat metalli cum Sulphure combinatio, altera colore rubro arausiaco, flavo altera. DeProtoxydo Arsenici. Protoxydum Arsenici vix differre videtur a pul- vere quodam venenato , quern nostrates dicunt Vlie- genstecn. Est corpus coloris grisei in nigrum vergentis sine splendore et friabile. Occurrit for- ma pulveris ; interdum tamen in massis majoribus texturae lamellosae. Aqua ita solvitur , ut varia reagentia acidum Arsenicosum in solutione indi- cent. Ejus una pars in 1000 partibus aquae ebul- lientis solvitur. Si autem ebullitio diutius conti- nue- 7a C O M M E N T A T 1 O nuetur tantum 400 aquae partibus indigere vi- detur (i). Dignoscitur actione caloris , qua sublimatur par- tim pulvis albicans, crystallinus, acido Arsenicoso constans , partim vero crusta formatur , quam ipsum metallum efficit. Deinceps videbimus, qua- pam ratione raateria ita sublimata ab omni alia distingui possit. Valde est venenatum. CAP. II. DE DEUTOXYDO AKSENICI. A* SUBSTANTI1S ORGANICIS DESTITUTQ. S- 4- Proprietates chemicae (a). Oxydum Arsenici album, deutoxydum aliis dic- tum, vulgo Rottekruid, vehemens est venenum. Ejus grana 30 (magnitudine fabae) viro cuidam mor- (1) Hahnemann, p. a3. . 28. (2) Fourcroy , 1. c. p, 76. sq * n aquae eadam quantitate, temperatura vulgari (a) , quo patet aquam frigidam minorem solvere Arsenici quantitatem , quam illam , quae in aqua remanet , si antea ad ebullitionem usque ea fuerit calefacta atque refrigerata deinceps. Num tandem ipsum Arsenici Oxydum immutatum vel de- mum post attractum Oxygenium solvatur , num diversa solubilitas a diversa pendeat cohaesionis vi, minus hue pertinere videtur, quo nonnisi pro- prietates, sensu medico forensi spectatae, traden- dae sunt (3). Aliud d) i. p. p. 228. (2) Dolco adducere me neglexisse , quae K 1 a p r o t h de so- luLilitate hac sub conditione invenit. (3) Diversas theorias proposuerunt Fischer, ScliAveig- gers Journ.Xd. VI. p. 33i. ibid 1812. p. i55. Link, 1. c. p. 274. D ii 1 k , d. Preuss. Pharmak. lid. I. p. 97. Cf. Kichtcr, 1. c, p. 668. seq(j. <- Blume, Diss. de Ar- M E D I C A. 79 Aliud argumentum , idque non minoris mo- menti sistit oxydi nostri solubilitas , in fluidis prin- cipiis organicis commixtis ; illam enim inde fieri minorem , suo jam tempore animadverterat H a li- ne mann(i), atque confirmavit Christ i son, qui grana duo Arsenici non perfecte fuisse soluta retulit, in infusione theae, cujus quantitas vascu- lum impleret et cujus temperatura per semihoram aoo F fuisset aequalis (2). lisdcm sub conditio- mbus talis infusionis grana 100, tantura 0,5 grani partes solvere, inveni ; eandem vero cere- visiae quantitatem tantum 0,16 grani partes. Actiohe caloris (380?} acidum Arsenicosum in vapores mutatur, quibus condensatis pulverem con- stituunt crystallinum , octaedris compositum. Haec crystalla facile prodibunt, si calor prudenter sen- sinique augeatur, atque debita servetur oxydum Arsenici adhibitum inter et tubum relatio. Si carbo simul adhibeatur oxydum reducitur ipsumque me- tallum prodit. Quae agendi ratio iinicum fere Arse- nici praesentis certum exhibet argumentum. Haec de nonnullis oxydi Arsenici proprietatibus chemicis, sensu medico forensi spectalis, dicta sint ; nunc videbimus de| iis , quae supersunt atque nostro scopo imprimis magni sunt momenti. S-'5. Arscnico et rations qua in animalia agit. L. B. 1817. p. 7. seq. (i) I. c. p. ii. . 2 3. (a) 1. c. So C M M E N T A T I O S- 5- Signa chemica deutoxydi Arsenici forma solida. Primum , itaque signum , quo prae ceteris Arsenici oxydum , forma solida , dignoscitur , sistit odor pe- culiaris alliaceus , qui animadvertitur si oxydum Ar- senici carbonibus, in lamina cuprea aut e ferro confecta incandescentibus , vel Zinco fuso impona-* tur, vel ope platini lamellae flammmae admovea- tur, ex spiritu vim ortae. Cum tamen ut odor ille evolvatur, necesse sit corporum modo dictorum calorem , antequam oxydum iis fuerit inpositum , augere, facile quis perspi- ciat hunc odorem ipso oxydo non esse tribuen- dum , sed eum ortum ducere ex metallo hac ratio- ne restituto. Magnam olim huic signo tribuerunt auctores evU dentiam. Nostro vero tempore, cum ab aliis sub- stantiis , eadem ratione tractatis , similem excitari odorem alii invenissent, ei multum fuit detrac- tum. Sic enim de Phosphoro , acido phosphorico ejusque salibus et de Zinci pulvere, corporibtis ardentibus insperso , illud probavit H a h n e- mann (i),-idemque deinde de charta arden- ti indicavit Christison (2) eundemque bis pe- (1) I. c. p. 217. $. 38o. (2) I. C. p. 23 7 . 1 M E D I C A. 81 perceperunt odorem ex decompositione corporis cu- jusdam organic! , quod omni fuisset expers Arseni- co, Orfila et Vauquelin (i). Ab altera insuper parte, odor ille saepissime non percipitur, cum corpora, quae ex decomposi- tione materiae organicae, minima quantitate veneno sociatae, oriuntur, odorem ilium quasi involvant, atque efficiarit, ut nullum hac ratione appareat ve* neni vestigium , prouti observationibus suis docue- runt Zittmarin et Pyl (a), atque saepius in- veni , licet parca tantum adesset principiorum orga- nicorum copia. Cum itaque varia corpora , turn anorganica , turn organica , omni veneni atomo destituta, idem interdum signum exhibeant, neque raro illud deficiat, ex minore quantitate substamiae cujusdam organicae admixta , sequitur , non magnam esse hujus^signi efficaciam ad probandam oxydi Ar- senici praesentiam. Aliud signum constituitur macula albicante , qua tegitur lamina splendens cupro aliove metallo con- fecta , si de alia lamella ejusdem naturae sed ante calefactae Arsenicum sublimatur. Hahnemann hunc colorem semper esse al- bum contendit (3) [idemque indicavit Orfila ec alii. Plenck rnaculam illam colore interdum es- (1) Orfila, 1. c. p. 53;. (2) Hahnemann, 1. c. p. 218. . 58l (3) 1. c. p. aai. J. 387. ENS. F 8a COMMENTATIO se nigro autumat (i). Hunc colorem. oriri qui- dem observavi , si ad Orfilae exemplum (2) oxydntn nostrum carbonibus iricandescentibus im- mittebam , atque laminam frigidam metallicam igiii quamproxime admotam tenebam , ut aeris accessum quantumpote arcerem. Lamina enim si ab igne magis erat remota , macula albicante tegebatur , ex denuo exorto oxydo. Semper etiam maculam tan- tum albicantem vidi, si pro carbonibus incandes- centibus laminam metallicam substituebam. Color tamen albus itidem oritur ex Zinco, ex Antimonio , quamvis macula , quae ex Zinco oriri so- let , nullo gaudeat sapore et odore , illaque , quae ex Stibii hydrochlorate nascitur , sapore instructa sit acri et salino atque facillime in aqua solvatur (3) , quibus itaque indiciis distingui possunt hae ab il- ia , quae oxydo Arsenici produci solet. Tertium , quo Arsenici oxydum solidum dignosci- tur signum , sequent! instituto experimento appa- ret. Maieria suspecta , si oxydum sit , fluxu. nigro mixta , imponitur laminae splendenti e cupro con- fectaej , atqua fluxus ope adspergendi linea ducitur orbicularis circum corpus venenacum ; quo facto , prio- (1) Toxicologia , p. 372. art. 3. Cf. Hahnemann , ibidj (2) Arch, gener. de Medic. 1829. Mai, Cf. H u f e 1 a n d , Biblioth. i83o p. 4lo. (3) Ht-nke , Lehrb. $. C>5i>. M E D I C A. 83 priori alia applicatur lamina , itidem e cupro com- posita, quae vero per filum e ferro ductum cum ilia arctissime est jungenda, ne, laminis igni admo- tis, quaedam veneni pars nondum decomposita per fissuram , quae alias facile inter utramque lamellam remanet , abeat. Acidum arsenicosum decomponU tur atque metallum ita restitutum crustam exhibet laminam tegentem eamque splendentem et Argenti co- lorem referentem (i). Monente B o s t o c k simile phaenomenon carbo produceret (2) , cnm Doct. Beck, ex sententia clarissimiMac-Ni ven,eandem etiamoxydum Zinci exserere actionem contendat (3). Saepius tamen repetito, cum solo Carbone , experimento , similem colorem atque splendorem argenteum excitare mini non contigit. Monentibus Sartorio et Mon* h e i m i o crusta , quae Arsenico producitur , ab ilia , quam Hydrargyrum excitat, ita differret, ut illiuS color Argento magis esset similis , hujus vero ma* gis ad caeruleum accederet chalybis colorem. In- super autem macula, quae Hydrargyro oritur, ca- loris ope facile dispareret, relicta Cupri superficie aspera , quorum contrarium obtineret , si Arsenico ea (i) D 11 1 k , 1. c. 108. Cf. R i c h t e r , 1. c. p. 701. C li r i s t i s o ii , 1. c. p. a58- Sartoriusu. Mon- h e i m , 1. c* p. 65. (a) Edinb. med,and surgict Journ V. 172. Cf. Chris.* t i s o n , ibid. (3) Medical Jurisprudence, 4ta. Cf. Chriftison* ibid. F 2 84 C O M M E N T A T I O ea efficeretur. Interdum tamen licet Arsenicum adhi- buisfem , superficiem Cupri foraminulis inaequalem factam vidi , quod ex nimis aucto , quo usus fue- ram , caloris gradu forsan explicari posset , dum et ab altera parte , Hydrargyro adhibito , superficies interdum cernebatur laevis. Caeterum contra illius signi valorem Chris- t i s o n adducit , oxydi granum unum requiri ne experimenttim optabili careat eventu (i). At mo- nendum , D ti 1 k i u m vigesimam grani pattern hac ratione detegisse (a) , atque me semel crustam me- moratam vidisse , quamquam -^ grani tantum ad- hibueram , quapropter illud indicium , quamvis ra- rius adhiberi soleat , non prorsus esse rejiciendum mihi videtur. Fluxu omisso, idem experimentum et in ipsius metalli examine valere, quisque intelligat. Aliud tandem turn oxydi turn metalli indicium peti solet ex actione , quam exserunt in solutio- nem Sulphatis cupreo-ammoniacalis. Ipsumenim Ar- senici metallum , attrahendo Oxygenium , oxydum for- mat, quodsi jam ab initio adsit, statim illud cum Cupri dentoxydo jungitur, atque hujus arseniitem efFormat, tanquam pulverem colore viridescente tincium , destructo antea caeruleo , qui in solutione cernebatur, colore (3). Ex- (1) 1. c. p. 268. (2) i. C. (3) H e n k e , 1. c. . 65?. C r i t i s o n , I. c. M E D I C A. 85 Experimentuin illud inprimis valere videtur , si minima adsit veneni copia , quae ad priora expe- rimenta instituenda baud sufficit. Oriebatur enim hinc, in superficie Cupri solutionis , pellicula splendens et memorato colore praedita, quamvis TSS ct yss tantum grani oxydi albi us us fuissem. S- 6. Restitutio raetalli. Verum ut veneficium argumentis probetur , con- ditioni hodiernae Chemiae analyticae adaequatis , requiritur ut medicus forensis ipsum uietallum re- stituat atque hujus ope probet corporis cujusdam Arsenicalis praesentiam. Si itaque ex ipso oxydo rnetallum exhiberi de beat, adhibeatur tubus vitreus ab una parte clausus, cujus autem partis diameter octavam pol- licis partem non excedat (i). Si autem metus sit, ne oxydum materiem orga- nicam habeat admixtam vel si ipsum Sulphure- turn ad instituendum experimentum inserviat , expe- dit , ut tubi pars reliqua angustior in globulum ex- tendatur (2). <> - o Ad (i) Bereliusy 1. c. j>._4i6. (a) Ibid. P . 4*9. 86 COMMENTATIO. Ad sejungendum ipsum a metallo Oxygenium , ad- hibetur vulgo carbo recenter candefactus , vel fiuxus niger Subcarbonate Potassae et carbone coni- positus (i). Ille convenit , si parca tantum adsit acidi arsenicosi quantitas , quae tubo immittatur atque carbonis frustulo tecta , flammae spiritus vini , tali ratione exponetur , ut primum incan- descat carbonis frustulum , deinde vero oxydum , quod carbon io Oxygenium tune tradit , dum nietal- lum illi tubi regioni apparet applicatum , quae flam- mae fuit proxima. Major si sit veneni quantitas, fluxus. niger ante cum oxydo mixtus ad reductionem , iisdem obser- vatis cautelis, inservire potest. Praetuliinus autem prae fluxu , ipsum carbonem , imprimis in minore veneni quantitate, cum illitis ope omne metallum restitui non videatur , sed Potassio fiuxus pro parte mancat sociatum. Chris- tison enim , ex acidi arsenicosi granis a, fluxus ope tantum 0,635 grani partes metalli restituit , dimidiam itaque circiter partem metalli, quod tali oxydi copia contineri solet , cum granum 1,607 exspectari potuissent (2). Ipse ex eadem oxydi quan- (l) Praeparatur ille fiuxus ex 2 vel 2* partibus Tartratis Potassae acidulae(Cremor enim Tartari continet TartrasCal- cis ,) i parti Witratis Potassae mixtis et in crucibulo rubore incaudescente decompositis. T h e n a r d , 1. c. Tom, II. p. 44. i) C h r i t t i g a ri , ibid. M E D I C A.. 87 quantitatc, carbunis ope 1,30 grani pan "s uictalli reducere potui. Orf i la ad metalli restitutionem commendat car- bonis et Potassae volumina oxydo Arsenic! aequa- lia (i). Cum carbone vero olei tantillum indicat Doct. Bostock (2), quibus tamen methodis ilia cedere non videtur, quam exhibui, quaeque a plu- rimis adhiberi solet. Accurate, quantum potui, exposita via, juxta quam acidum ad metallum optime reducitur , vide- biraus quaenam requiratur illius copia , ad excitan- dam crustam satis perspicuam , et quaenam deinde sint signa , quibus haec ab omnibus aliis simili fere ratione productis dignosci possit , ut tandem efficacissimum hanc methodum praebere veneni sig- num, inde sequatur. Hahnemann suo tempore retulit oxydi grana 8 10 requiri, ut debita ratione instituatur experi- mentum memoratum (3). Black autem unum jam oxydi granum hac ratione detegit (4) , atque ,'y, imo T J- 5 granum se invenisse testatur Chris- t i s o n (5J , cum B e r z e 1 i u s ~ grani partem , ut (1) U c. p. 363. (2) Ibid. p. 364. (3) 1. c. p. 225. . 3g5. (b) Lections on Chimistry , U. 43o. (Ji'. C li r i s t i- s o n , 1. 1. p. 243. (6, Edinb. medic, and surg. Journ. XXH. SaS. * JSdinb. medico chirurgic. Trans II. agS. Cf. Chris- t i s u n , 1. c. p. 243. seq. 88 C O M M E N T A T I O \\t crusta oriatur distincta metallica , sufficere tra- da: 3 ipsumque semel hanc produxisse , ex acidi arsenicosi quantitate , quam acutissimis suis instru- mentis determinare non amplius potuisset (i). In- fra tamen T x y , / 2 et ^ grani partem oxydi nostri descendere non potui, ut distincte crustam vide- rem ; quae tamen quantitas , quae ad hunc sco- pum indigebam magna, ex dexteritatis meae exi- guitate explicari debet. Neque his jure quis objicere possit , crustam ta- lem, qualem imprimis Berzelius obtintiit, eam- que tenuissimam , imo instruments vix definien- dam indicium exhibere non posse, nee validissi* mum argumentum, quo probari posset Arsenici praesentia , modo secum reputaverit acutissimorum ope instrumentorum , millesimam grani partem ac- curate posse ponderari , atque laminam auream mi- nimam , tenuissimamque (bladgoud) sufScere , ut ip- sius hujus metalli appareant proprietates , turn phy- sicae, turn chemicae a nullo negandae. Requiritur, itaque utrite cognoscamus proprie- tates crustae arsenicalis, imprimis diagnosticas. Illius fades externae quae tubi interiori respon- det , splendore gaudet chalybis politi , colore vero. magis obscuro. Intus , si oculo nudo observatur , splendorem vel indicat crystallinum ferro fracto simi- lem , imprimis si majore quantitate crusta sit obvia ; vei (l) Christison, 1. c, p. a5o. setj;. M D I C A. 89 vel minore quantitate, splendore praedita est atque co- lore ex albo griseo , quam vis hac conditione, si sub mi- croscopio conspiciatur , splendorem omnino cxhibeat. Quibus signis crusta metallica differt ab ea , quae carbone aliquando producitur , cum hujus pars in- terna massam sistat pulverulentam atque colore fusco imbutam , omnique splendore a parte inter- na destitutam. Nullum corpus praeter Arsenicum notis illis videtur instructum. Insuper ilia signa , quae antea exposuimus , crustae indolem arsenica- lem ulterius , si opus sit , confirmare possunt , quor- sum et spectat illius mutatio in oxydum Arsenici, ope calore sensim aucti , quo in tubo oriuntur crys- talla octaedrica oculosaepe nudo vel simplici lente in- structo conspicua. C h r i s t i s o n haec crystalla pro- duci vidit quamvis crustae metallicae pondus ^ gra- ni non superaret (i) illaque lentis ope mihi con- spicere contigit crusta licet 3 X grani baud exceden- te. Requiritur autem ut partim vitrum ante oxy- di sublimationem minime incandescat, quia facile sic oritur oxydi ipsiusque vitri combinatio al- ba et opaca , partim vero , ut tubi superficies in- terna fluxu non sit tecta, cum hujus alcali facile cum oxydo sese jungat , atque magis minusve ex- perimenti eventum turbaret ; qua propter mihi vi- detur , in ipsius metalli restitutione carbonis frus- tulum prae fluxu esse laudandum. S- 7- (i) Christison, 1. c. p. po COMMENTATIO S- 7- Signa Chemica deutoxydi Arsenic!. Forma liquida. ' Duplici modo Arsenicum solutum detegi potest: vel per reagentia fluida , vel oxydi ad metallum re- ductione. De illis nunc, de hac autem postea videbimus. Magna sedulitate eximii in arte nostra viri col- ligere conati sunt , et ulterius indagare signa , quibus Arsenicum detegi posset; inter quae baud minorem occupare videntur locum, ea quae appa- rent, si solutio arsenicalis, corporum diversorum reagentium ope exploratur. Hydrogenium Sulphur atum. Omnium primum in censum venit Hydrogenium sulpburatum , cujus solutionem aquosam commen- davit Hahnemann (i), deinde R o 1 o f f. Pfaff et JSger, Proustium secuti, ad ejus praepa- rationem laudaverunt Sulphuretum Ferri et acidum muriaticum , cum si ex praescriptione H a h n e- m a n n i reagens producitur (2) , acidum tartari- cum, (i) 1. c. p. a5o. $. 4o3. M E D 1 C A. 9i cum , quo scatet ille liqnor (quern probatorium dicunt), llmdum decomponerct lacteumque illi tribueret colorem (i); praeterea tamen acidum tartaricum Sulphuretum Arsenic! pro parte solvere videtur. D ii 1 k autem B i s s c h o f et C h r i s t i- son prae solutione, ipsius gazis adhibitionem indicant, quia inde neque veneni solutio diluitur, neque imminuitur reagentis efficacia (2). Hanc me- thodum prae ilia, qua usus est Wend] and (3}? laudandam esse mihi videtur, cum ex adhibitione Hydrosulphatis Ammoniac (Ammonium hydrosul- phuratum) Arsenici sulphurati praecipitatum pro parte solvatur in Ammonia, si haec non perfecte fuerit saturata , vel et facile ipsum reagens praeceps eat una cum acido , cujusadditio ut reagens actionem suam exscrat requiritur, corpusque former magis minusve flavum , liquore licet Arsenico destitute. Optime itaque in hujus reagentis usu convenire videtur gaz, ex Sulphureto Ferrt et acido fulphu- rico diluto utrisque puris ortum, atque per so- lu- Cl) Pfaff, neues nord. Archiv , 1807. Bd. I. St. I. J ii g e r , Diss. de effectibus Arsenici in varies organis- mos etc., Berol. 1808. in Gehlcn, Journ.J. d. Chem. Phys. u. Mineral., 1808. Bd. VI. p. 3oo. (2) DiiJk, Berl. Jahrb. der Pharm. , Bd. XXV111. p. aoo. R ijc h t e r , 1. c. p. 6g3. 15 i s s c h o f , in Bran- des Archiv , Bd. XVII. p. aSg. C h r i s t i s o u , J. c. p. 260. (3) A u g u s t i n's, Archiv d. Staats Arzneik. , Bd, I(. S>U I. p. 58. Cf. R i c h t e r , 1. c. p. 6g5. pa COMMENTATIO lutionem arsenicalem per quoddam temporis spa- tium transmissum. Ante vero destruatur liquoris investigandi natura acida per Potassam causticam , alcalina vero acidi acetici ope (i), acidumque car- bonicum si liquor contineat (quod ex efferves- centia exorta, si parcae liquoris copiae acidum additum fuerit patebit) , per ebullitionem expellatur, ne ob triplicem hanc causam Sulphuretum totum quantum , vel pro parte maneat solutum. Ipfum etiam interdum reagens , si majore quantitate fuerit adhibitum, liberae praecipitati formationi impedimentum sistit , imprimis si venenum valde sit dilutum. Vitium tamen illud expulsione gazis per ebullitionem evitari debet. Hisce igitur cautionibus observatis , oritur in oxydi Arsenici solutione color ex flavo citri- nus (a), ejusdemque colons praecipitatum , si per aliquot tempus fluidum sibi fuerit relictum. Cujus praecipitati ortus facile explicatur, ex Hy- dro* (l) Cum nullum hocce acidum in Sulphuretum Arsenici cxserat actionem id speciatim indicavi. Si forte nimis mag- na acidi hydrochlorici copia , quod ab aliis laudatur , so- lutioni fuisset adjecta , cum Sulphureto Arsenici simul Sulphur praeceps dejiceretur , quod tamen ab illo sejungi denuo potest Ammoniac additione, qua tantum Sulphuretum solvitur atque , Ammonia acidi ope deinceps saturata , ite-, rum separari et explorari potest. Cf. Orfila, Ziepons de Med. leg., Tom I. p. in. Cat) Deficit euim ruboris vestigium, quod in colore siaco ccrnitur. M E D I C A. 93 drogenio acidi hydrosulphurici Oxygenio Arsenic! sociato, atqne ex Sulphure una cum Arsenico Sulphuretum constituente. Cum autem Sulphu- retum illud lente vasis fundum petere soleat, li- quor per aliquot tempus quieti est tradendus , quia alias, filtratione nimis celeriter instituta, ipsum illud corpus venenatum per chartam facile trans- iret ej usque copiam redderet minorem. Quod ut irapediatur, chaitam ante filtrationera institutam aquae ope humectare convenit. Hydrogenium illud sulphuratum inter efficacissi- nia oxydi Arsenici reagentia collocari meretur, turn propter summam illius sensibilitatem , qua minimam Arsenici particulam indicare valet, turn propter facilem praecipitati ab aliis diagnosin. Quoad primam monendum est, Jagerum Ar- senici ^ grani in 60,000 aquae partibus solu- tarn , ope liquoris probatorii Hahnemanni de- tegisse. Per solutionem vero gazis, ex sulphu- reto Ferri et acido muriatico extricati, colorem flavum ortum vidit T ^ grani in ratione i : 50,000 soluta, iiuo veluti 1:100,000, qua tamen rela- tione Sulphuretum praeceps non amplius ibat (i). Congruunt haec cum observatis Pfaffii, qui unam Arsenici parteni in 60,000 aquae, gazis ope detegit, quamvis illud in 46, 584 aquae tan- turn (i) G e li 1 c n , 1. c. p. 3oi. 94 C O M M E N T A T I O turn inveniri posse antea statuisset (i), atque hanc proportionem ad' iaoo reduxerit deinceps (2), Bucholz et Chri sti son To _^ 533 , Childern vero 5^5- Arsenici solutam detexerunt (3). WIN ting ope Ammonii hydrosulphurati , a Wend- lando laudati, YSO^OOO- in solutione invenit (4). Brandes autem et E b e 1 i n g T ~ grani in 100,000 , ?0 ~ in 200,000 atque, 24 horis elapsis , in 300,000 et 400,000 aquae dilutam, quamvis aqua hydrosul- phurata usi fuissent , indicatam observaverunt (5). Ipse gazis ope ^ grani detegi in 50,000 et 100,000 aquae partibus, quamvis in ultima ratione praecn pitattim per 12 horas deficeret , veluti et si ? ^ grani in eadem aquae quantitate dissolvebam. Nubecula observabatur si eandem Arsenici co piam 200 , ooo aquae partibus diluebam. Quam- vis itaque hujus reagentis sensibilitas satis sit bo- na, tamen fatendum est , illud hac ratione multo postponendurn esse aliis deinceps exponendis. Ve- (1) N. N. Archio , Bd. I. St. I. p. 56. p. 292. CF. G e h- 1 e n , ibid. (2) Handb. d. analyt. Chemie II. Cf. Brandes, Archiv, 1828. Bd. XXV. p. 271. (3) B u c h o 1 z , in Almanack oder Taschenb. f. Schei- del'unsller, i8i4. p. 58. seq. i'8i3. p. ia5. C h r i s t i- s o n , 1. c. p. a64. Childern, Annals of Philos* N. Sect. 1. p. i43. Cf. Brandes, ibid. (4) Uebersicht der wichtigsten Erfahrungen im Felde d:-r Toxicologie^ Hanov. i83o. Bd. II. Cf. R i c h t e r , 1. c. p. 6g5 > (5) B r a n d c s , 1, c. pr 272. M E D I C A. 95 Verum altera ei priva est facultas, qua Sulphu- retum , quod formatur , ab omnibus aliis corporibus facile distinguatur. Sic nostrum praecipitatum dif- fert ab illo, quod acidum hydrosulphuricum in liquore, acido sulphurico, nitrico aut phosphorico imbuto excitat, atque ex Sulphuris hydrate sub- tiliter diviso componitur. Hujus enim color fere est albicans , neque Sulphur in Ammonia liquida solvitur, quemadmodum illud cum Sulphureto Ar- senici fieri, modo vidimus. Differt insuper Sulphuretum nostrum ab illo, quod ex reagente et sale quodam Stanni deutoxy- di oritur; prouti enim vidi postremum colore fere fusco indutum est , qui Ammoniac ope in obscu- riorem mutatur. Magna vero in initio reagentis nostri efficaciae pars detrahi videbatur Cadmio detecto, atque reagens hoc in ejus solutionem eandem exserere ac- tionem invento. Patuit tamen deinceps Cadmii Sul- phuretum tali ratione productum in Ammonia non solvi atque hac ratione ab Arsenico sulphurato distingui posse et sejungi. Quod idem confirma- turn vidi. Omne itaque Sulphuretum , Hydrogenii sulphurati ope praecipitatum , quod Arsenici Sul- phureto quidem est simile, verum ab Ammonia non solvitur Cadmio est tribuendum. Cujus prae- terea metalli cum Sulphure conjunctio colore gau- det magis ex albo flavescente, dum quoque prop- tcr majus ejus pondus fundum multo celerius pe- tit. 96 COMMENTATIO tit. Insuper confirmatum vidi , quemadmodum jam indicavit Bisschof (i), Sulphuretum Cadmii co- lore tingi viridescente ex Ammonio sulphurato ei admixto , quamvis illud lente admodum perficia- tur atque in initio vix observari possit. Tandem Cadmii Sulphuretum ab acido hydrochlo- rico solvitur, Arsenic! vero non item. < Si autem Cadmii quantitas Arsenico multo esset major, Sulphuretum Arsenici cum Cadmio sulphu- rato praeceps simul dimitteretur. Quae vero re- rum conditio rarius profecto in praxi occurrit, cum praeterea Sulphuretum Arsenici Ammoniae ope ab illo separari possit atque per acidum hydrochlo- ricum ex hac denuo sejungi. Neque reagentis laudati efficacia imminuitur prae- cipitato, quod in salia Antimonii soluta excitat atque colore arausiaco, neutiquam vero citrino, praeditum est , prouti Ha hneman us jam indica- vit (2), confirmaveruntque deinceps Chris ti son (3) et Turner (4). Quamvis itaque Arsenici Sulphuretum reagent! nostro productum , ab omnibus aliis ei magis mi. nusve similibus dignosci possit atque segregari, acidum tamen arsenicicum ej usque sales solubiles eadem (i) B r a n d es , Archiv , 1826. Bd. XVII. p. a4l. (a) 1. c. p. 2 4i. . 43i. (3) 1. c. p. a65. (4) Edinb* medic, and surgic* Journ* XXVIII. ?3 Cf. C h r i s t i s o ii , ibid. M E D I C A. 97 eadem cum illo excitare valent phaenomena. Mill- tum de hac re , a P f a f f i o primum indicata , dispu- taverunt auctores , negante earn Schumanno(i); cum B ii c h n e r statueret , in acido arsenicico , post nonnullas demum horas , reagens nostrum excitare praecipitatum , illudque ortum ducere ex conjunc- tione acidi arsenicici et arsenicosi , vel ex actione Hydrogenii sulphurati, quod Oxygenium acidi ar- senicici sibi vindicaret (2). Sententiam autem suam experimentis deinceps comprobavit Pfaff (3), eamque confirmaverunt Orfila et Christ i- fon. Magnam tamen in praxi inde oriri non videtur difficultatem , cum et acidum arsenicicum ejusdemque sales ad veneficium instituendum rarius adhiberi soleant et alia dentur signa deinceps exponenda, quorum ope acidum arsenicicum ab arsenicoso facile discerni possit. Nee memoratu digna esse videtur differentia , qua reagens nostrum indicabat venenum, si prin- cipia vel animalia vel vegetabilia ei erant admixta. Si enim leviorem coloris varietatem excipias , secun- dum diversorum liquorum colorem diversam, idem semper oriebatur praecipitatum veluti in infusionc theae, (i) S c h w e i g g e r's N. Journ. 1826. B I. XIII. p. 358. (?) Toxicologie , a c Aufl. p. 4o3. Cf. R i c h t e r , 1. c. p. 694. (S)Schweigger, I. c. Bi. XV. p. 99. et Bran- ties, Archiv i 1826. BJ. XVIII. p. 199. 8eq. ENS. G 9 8 C O M M E N T A T I O theae, coflfeae decocto , in vino, lacte, carnis decocto , eodemque allii aliarumque plantarum , usui diaetetico inservienttum , quos liquores omnes Arsenico intoxicaveram. Omnes quas adduximus , si conjungantur virtu- tes, iis certo efficitur, reagens nostrum esse effi- cacissimum atque , prouti deinceps patebit , reliquis longe praeferendum. . 8. Sulphas C u p r o - A m m o n i a c a 1 e. Solutionis Cupri in Ammonia usum ad nostrum scopum jam laudavit Hahnemann (i), eamque deinceps adhibuit cl. Diilk (2). Alii autem , ex- perimentis moti, praetulerunt Cuprum nostrum sul- phurico -ammoniatum , quod ex sulphate Cupri Ammoniac ope decomposite , atque praecipitato in ea denuo soluto, conficitur. Sal ille in solutione acidi arsenicosi dimittit ar- seniitem Cupri, colore flavo viridescente veluti her- baceo tinctum. Acidum enim sulphuricum Ammo- niae sociatur , acidumque arsenicosum cum Cupri deutoxydo Arseniitem format , modo dicto colore instructum. Hah- (l) 1. C, p. 10. . 29. p. 236. . 422. C2) Cf. B r a n d e s , I. c, p. 9,73. M E D I C A. 99 Hahnemann tamquam reactionis terminum statuit Arsenicum , 5000 aquae partibus solu* turn (i); lager vero detegit y i 3 grani in 50,000 * Y^ in 60,000 et 100,000 aquae partibus dilu- tarn (2), quibuscum conveniunt observata Fi- fcheri (3). Pfaff vero j 5 tantum grani in flo,ooo aquae invenire potuit (4), deinde tamen$ fe detexisse venenum 100,000 aquae dilutum retu- lit (5). Witting idem retulit de 66,880 aquae 1 partibus (6). Brandes autem T T 5 grani in 1000, y5 et T ^j in 50,000 et 100,000 aquae partibus dilutam statim indicari vidit. Tardius color fue- rat mutatus, si ^^ grani pars in 200,000 atque s.fes ' m 250,000 aquae fuisset diluta, praecipita- tum post duodecim demum horas erat formatum; Solita phaenomena fere deficiebant , cum j^ , ^g et jft grani pars in 300,000 , 400,000 et 500,000 aquae esset soluta. Hac in relatione terminus re- actionis statui posse ei videbatur (7). Ego statim inveni ^ grani partem oxydi Arsenic! in 20,000 et (1) 1. c. p. a45. . 438. (2) Gehlen, 1. c. Bd. VI. p. 3oo (5) De modis Arsenici detegendi t p. l6. Cf. R i c h t e r i 1. c. p. 696. Brandes, Archiv. 1828, Bd. XXV. p. 2 7 3. (4) N. N. Archiv. , Bd. 1. St. I. p. 56. - Cf. G c h I e ti 1. c. (5) B r a u d e s , I. c. (6) Ibid. (7) Ibid. G a ioo C O MM E N T A T I O et 100,000 aquae partibus. Post aliquot minuta in 200,000 et 300,000. Color statim erat herba- ceus ejusdemque coloris praecipitatum. Idem in- veni quum ,~ 5 grani partem 50,000 aquae dilue- bam. Post semihoram praecipitatum oriebatur, si venenum 150,000, post septem vero horas, si 300,000 et 400,000 aquae illud esset dilutum , quamvis in ultima venenum inter et aquam ratio- ne praecipitati color viridis , quodammodo fuerit caerulescens. Statim fere praecipitatum exortum observavi , si 5^ grani 200,000 aquae esset so- luta. Nonnullis vero horae munitis elapsis , quum 400,000 et 500,000 aquae partes adhibueram , prae- cipitato licet ad caeruleum vergente. Cum si ^^ grani in 400,000 aquae partibus dissolvissem , co- lor viridescens statim omnino oriretur , praeci* pitatum autem nubeculae instar fiindum difficillime peteret. Quam itaque venenum inter et aquam relationem terminum statuo , quo Arsenicum liiijus reagentis ope indicari potest. Dolendum igttur, cum hocce reagens quoad sen- silttatem priori longe praestet , eadem tamen fide illud non esse dignum , cum diversa dentur cor- pora , quae partim varia ratione praecipitati co- lorem modificare vel ejus formationem prorsus impedire valeant, partim vero, Arsenico licet defi- ciente, eadem per reagens praebeant phaeflomena. Solvunt enim praecipitatum acidurn nitricum , sulpburicum et muriaticurn ; acidum acericum , ci- tri- M E D I C A. 101 tricum et tartaricum ; ab altera parte inter alcalia speciatim Ammonia. Potassa non nisi quantitate majore. Omnia tamen haec saturari possunt. Prae- cipitatum et ab hydrochlorate , nitrate et sulphate Ammoniac solvi refert Hunefeld (i). Eadem vero reagens nostrum exserit phaenome- na in allii decoctum veneno intoxicatum vel eo destitutum , quod Giesecke, jam invenit Ca) Idem praererea locum habet in infiisione theae. interdum autem nullum in hac infusione veneno inquinata oriri praecipitatum monent Roloff (3) et Orfila (4). Verum quum satis magnam rea- gentis partem adhibueram , numquam praecipitatum non formari vidi. In vino Arsenico intoxicate praecipitatum non deficit, quamvis illud interdum si acidum adsit, solvatur. Auctore Roloff io praecipitatum non formaretur in liquore gelatinoso et carnis decocto Arsenico venenatis, vel, si ori- retur , diti maneret suspensum (5). At vero mo- nere debeo, me numquam praecipitati formationem, ejusdomque secessum impedita observasse , cum carnis decoctum adhiberem et aquosam Ichtyocol- lae solutionem Arsenico soluto mixtam. Tan- (1) Horn's Archiv. f. med. Erfahr* , 1829. Jul. Aug.. p. 620. (2) Brandes, Archiv., 1826. Bd. XVIII. p. ig3. (3) G e h 1 e n , 1. c. , 1806. Bd. II. p. Cyi. (4) 1. c. p. 364. (5) B ii c h o 1 z , Tasschsiib. t i8i4. p. 58. C O M M E N T A T I O Tandem Berzelii sententiam confirmatam vidi, cum statueret , coffeae nondum ustae decoctum Po- tassa immixtum eadem ratione reagent! mutari ac- si ipsum venenum adesset (i). Ammoniam loco Potassae sumtam eadem gaudere facultate, insuper mihi patuit. Quibus omnibus efficitur , prudenter qum hocce reagente esse agendum illudque mi- nus esse laudandum quam Hydrogenium sulphu- ratum (2). S- 9- Nitras Argenti Ammoniacale. H u m e , deSnde Marcet et Roget pro rea- gente indicaverunt nitras Argenti. Hume solution! arsenicali addidit Potassam causticam (3) , cujus au- (1) 3 ahrcsbericht iiber die Fortschritte der physischen fPissenschaften , ubers. von G m e 1 i n , Jahrg. III. Tub, l8a4. Cf. S a r t o r i u s und M o n h e i m , 1. c. p. 66. (2) Quamvis B o s f o c k testetur : he has no hesitation in giving it as his opinion , that the most conve- nient the most delicate and the most decisive pro- qess , is the one in which the green precipitate is formed by the addition of the sulphate of Copper; cnjus ope Ar- senicum detegit , quod 5? r 53 solutionis partem efficeret ! Ex the Edinb* mcd. and surgic* Journ. V 170 and 174. in Load. med. chirurgic. Transactions , Vol. II. p. i5g. (third edit.} (3) Philosophic. Magaz. f. May 1809. Cf. Land, rned. chirurgic* Transact, ibid. M E D I C A. 103 autem loco hi aclhilnierunt Aminoniam liqnidai.i una cum solutione nitratis liquori venenato gut- tatim admiscendam (i) Diilk aliam agendi ra- tionem secutus est (2). Eodem modo praeparari potest ac illud de quo modo vidimus , modo pro acido sulphurico sub- stituatur nitricum. Guttatim liquori suspecto adjicitur, quo facto , si Arsenici oxydum adsit, arseniis Argenti oritur co- lore flavo splendente imbutum. Aciduni enim ni- tricum cum Ammonia efformat nitratem , atque acido arsenicoso Argenti oxydo sociato producit arse- niitem Argenti , ad cujus autem formationem necesse est , ut liquoris natura acida vel alcalina neutra reddatur , Potassae vel acidi acetici ope , cum alioquin et in acido et in alcali libere praesemi- bus solveretur arseniis productum. Monentibus Marceto et Rogeto Arseni- cum detegitur 25 , ooo et 50 , ooo aquae partibus solutum. Majore aquae copia color fit caerules- cens, idemque adhuc cernitur, quamvis Arsenici oxydum ^5*553 tantum efficiat solutionis par- tcm (l) Land. mad. chirurg. Transact., Vol. II. p. 167. seq. (a) Berl. Jahrb. der Pharm. , I5d. XXI11. p. ai3. D. Prcuss. Pharmak. ubers. u. erlaut. , 13d. 1. p. 167. C1J'. B r a n d e s , Archiv. , 1818. Bd. XXV. p. 274. ct R i <; h- t e r , 1. c. p. 698. 104 C O M M E N T A T i O. tern fi). Idem de 150,000 aquae partibus, ar- seniitis Ammoniac unam solutam tenentibus , mo- nuit Witting (2). Roloff et Sen ulze indi- cant 200 , ooo aquae partes (3). Auctore Bran- desio praecipitatum oriretur albicans Arsenico looo aquae partibus dilute. Si vero T | 5 in 50,000 T5 35 in 100,000 et 2 ~ 5 in 200,000 aquae par- tibus esset soltita, praecipitatum produceretur cae- ruleum , flavescentem deinde assumens colorem. Imo, nonnullis diebus post reagentis additionem elapsis, Arsenicum indicatum fuisset , quamquam ? ~ 5 tantum grani pars in 500,000 aquae fuerat contenta. Eadem phaenomena invenerunt cum ar- seniite Ammoniac (4). Ipse statim praecipitatum vidi formatum , quum Arsenici oxydi T -^ 5 grani in 50,000 aquae partibus dissolveram. Quando vero solvebam T5 T o^ grani in 100,000 aquae color in initio erat caerulescens , deinde tamen fiavus; cae- ruleus tamen si Arsenici ^g grani et 200,000 aquae partes sumseram. Verum , si infra hanc quan- titatem Arsenicum adhibebam , ej usque ? ^ grani in (*) Lond. medico chirurgic. Transact. , Vol. II. p. 169. C2) 1. c. p. 34. Cf. R i c h t e r , I. c. p. 698. H e y- felder in Becker's Litter. Annal. , l83i. Bd. XXL p. 3 9 8, (3) Roloff, in Tassohenb. , 1. I. p. ia3. S c h u l- 2 c , Reagcntien , p. 296. Cf. B r a n d e s , i. c. (4) B r a u d e s, ibid. M E D i C A. 105 in aquae partibus 200 , coo solvebam , non amplius apparebat color fiavus , quamqiiam ille minime deficiebat , si 100,000 tantum aquae partibus usus fuissem, qua itaque relatione reactionis terminus statui debere mihi videtur. Monendum tamcn cst , sales acidi muriatici , phos- phorici, sulphurici eundem fere per reagens nos- trtni) producere effectum , quamvis murias , phos- phas et sulphas Argenti, quae oriuntur, secus ac arseniis Argenti in acido acetico non solvantur(i). Verum in muriate et phosphate Sodae minime prae- cipitatum flavum , omnino autem album excitare potui. Eodem tamen experimento cum sulphate Sodae instituto , simile producebatur ac in solutione arsenicali praecipitatum , in acido acetico non so- lubile. Quidquid sit, plurimum interest ut hi sales ab arseniite Argenti accurate separentur. Itaque liquore ante saturate addatur reagens nos- trum , donee non amplius emittatur arseniis Ar- genti. Praecipitatum separatur , aquae destillatae ope eluitur atque acido acetico miscetur agitaturque , qua agendi ratione solum arseniis Argenti solvitur , aliis Argenti salibus, muriate, phosphate et sul- phate superstitibus atque ab arseniiti Argenti se- junctis. Hujus solutio acida saturatur per Ammo- niam , qua prodibit arseniis Argenti , colore pul- cherrimo indutum. Prius tamen quam instituamus ex- (i) Sartorius and Mannheim, 1. c, p. 35. 106 COMMENTATIO experimentum delineatum , necesse est, ut pars li- quoris per acidum aceticum exploretur. Hoc enim immisso , si efFervescentia oriatur , acidum carboni- cum ebullitione expellendum est , ne fimul cum ar- seniite oriatur Carbonas Argenti itidem inacido ace- tico solubile atque hanc ob causam analysin tur- bans. Expedit insuper > ut parca t liquoris quantitas Barytae ope exploretur, ut pateat num sulphas quoddam fuerit solutum. Quodsi accidit, liquo- rem ante nitratis Argenti additionem evaporare opor* tet, cum sulphas Argenti in 87 aquae partibus sol- vi notnm sit. Hanc methodum , quam indicaverunt Sartorius et Monnheim (i), quum solution! arsenical! de industria solutiones salinas supra memoratas addi- deram , ab omni pane vidi confirmatam, illamque prae ilia esse praeferendam a Marceto latida- tam (a) , mihi quidem visum fuit. Similem fere agendi rationem ad separanduin sal culinare com- mendavit Patrick Forbes (3) , aliam Doct. P a- ris si phosphas quoddam adsit (4). Verum praeter quos enumeravimus sales , etiam ac- (1) 1. c. p. 4g. seq. (2) Medico chirurg. Transact* of Lond Vol. VI. p. 663. (third edit.) (3) Edinb. medic, and surgic. Journ. 32. Oct. i85o. Cf. C h r i s t i s o n , 1. c. p. 267. et H u f e 1 a n d , Bi- bliot. i83o. Bd. LXIV. p. 4io. (4) Cf, R i c h t e r , 1. c. p,6g7 . M E I) i C M 107 acida quacdam impedimentum sistunt adhibitioni hujus reagcntis. Acidum enim aceticum , imprimis vero nitricum (i) tartaricumque , Ammonia ejusdcm- que nitras ctiamsi neuter. Acidum nitricum , quo arscniis Argenti statim solvitur , simul tamen et medium exhibet , cujus ope illud a muriate Argend dignoscitur, cum hoc in acido illo non solvatur. Praeterea tamen arseniitis Argenti color flavus, quemadmodum Ma r ce t jam invenit (2) , in nigrum uunquam mutatur. Reliqua vero ilia acida pru- denter saturari possunt. Quamvis igitur in fluidis , quae praeter Arsenicum inorganica tantum conti- nent principia, solita phaenomena nonnullis obser- vatis cautionibus , rarius deficiant , alia tamen ra- tione ea cernuntur , si principia organica liquori in- vestigando contineantur , etsi forsan non tarn di- versa ea , quam quidem a nonnullis perhibetur auc- toribus. Sic auctore Roloffio, reagens nos- trum nullum in Arsenicum exsereret actionem , si gelatina adesset (3). Verum fatere debeo , me in carnis decocto et Ichyocollae solutione, quae ante Arsenici oxydo intoxicata fuerant, semper solitum excitasse praecipitatum , illudque celerrime. Defi ciente autem Arsenico, praecipitatum quidem pro- ducebatur , sed colore albo instructum. Ea- dcm (1) M a r c e t , 1. c. (2) 1. c. Vol. III. p. 3*4- (thud edd.) (3) Tasxcliunb. i8i5. p. 126. loS COMMENTATIO dem ratione praecipitatum oriri album , inallii decoo to venenato multis visum fuit; illud tamen valde est diversum ab eo , quod oritur , si deficiat Arse- nicum, quemadmodum jam monuit Doct. Gie- s e c k e (2). Hoc in casu nempe colore gaudet in- tense arauslcao , quern tamen Arsenici ope produ- ci nunquam equidem observavi. Venenum , quan- do in infusione theae erat solutum vulgare excita- bat praecipitatum. In vino autem colore griseo rubescente erat instructum , neque eo multum di- verso ab illo , quern vinum producit Arsenico non scatens. Monente Wittingio reagens nostrum in decocto Petroselini praecipitatum cieret ex flavo albicans, flavo autem obscuro colore in Allii cepae de docto Arsenico mixto, flavo citrino in Petroselini decocto allii mixto, colore tandem flavo profun- diore in infusione seminum cofFeae (i). Ex praegressis igitur efficiendum esse videtur , ni- tras Argenti ammoniacale, quo ad sensibilitatem , Hy- drogenio sulphurato longe esse praeferendum ; hoc vero illo praevalere in indicando certius Arsenico , absque erroribus in nitratis reactione interdum etsi non frequenter observatis. . 10. (1) Brandes, Archiv. 1826. Bd. XVIII. p. (2) 1. c. p. 36. Cf. K i c h t e r , 1. c. p. 699. M E D t C A. 109 . 10. Nitras Argenti. Nitratis Argenti simplicis solutionem alii, veluti Htnk (i), Orfila (O et Heyfelder (3) laudant. Inde in Arsenid solutione momento citius oriri praecipitatum , indicant Orfila et Heyfel- der (4). C h r i s t i s o n taraen in oxydi Arsenici solutione , quamvis concentrata , nubeculam tan- tum caerulescentem nasci contendit , neutiquam autem praecipitatum (5), Witting autem oriri quidem praecipitatum , sed colore caeruleo imbu- tum annotavit (6). Itaque hanc rem in experimentura vocavi , invent que hujus salis solutionem indicare Arsenici oxy- dum solutum formatione praecipitati flavi, simul vero earn longe minore gaudere in indicando vene- no sensibilitate, quam nitras Argenti ammoniacale, et in longe minore aquae copia colorem flavum jam mutari in caeruleum. Quod ad ejus enim sen- silitatem attinet, animadvertendum habeo et ^ gra- (O C h r i s t i s o n , 1. c. p, 268. (a) 1. c. p. 36o. (3)Heeker's Litter. AnnaL i83i. Bd. XXI. p. 3 9 8. (4) Ihid. (5) 1. c. p. 269. (f>) Hecker's Litter. AnnaL I. c. no COMMENTATIO grani partem Arsenici, hoc reagente indicari 1000 et 2,500 aquae partibus dilutam ; colorem autem fieri caeruleum et nullum amplius oriri praecipita- tum , quum j^ grani in 25,000 aqua partibus dissolveram. Minori huic, quam habet efficacitati addendum insuperest, similia fere vel eadem prorsus phaeno- mena ex illius adhibitione excitari , in theae infu- sione , carnis , allii , aliorumque vegetabilium de- cocto , vino et gelatinasoluta , omnibus iis et vene- natis et nullo penitus Arsenico inquinatis. Haec utique sufficere videntur ut pateat , parcam tantum huic reagenti tribui debere utilitatem. Chameleon mineral e. Chameleon minerale tamquam reagens S c h u 1- zio fuit cognhum (i). Ex acido arsenicoso il- lius colorem rubrum in flavum mutari indicavit Fourcroy (2) , illudque deinceps laudavit F i- s c h e r (3) , qui tamen postea , loco solutionis , ipso pulvere ustis fuit (4). Hu- Cj) C r e 1 1 , Die neueste Entdeckungen in d, Chim. Bd. I. p. i43. Cf. R i c h t e r , 1. c. p. 699.) (2) I. c. Tom. V. p. 189. (Paris an. 9. (3) De modis Arsenici detegendi , Vratisl. i8i3. Cf. R i c h t e r , 1. c. p. 699. (4) Ueber die Chemische Rcagenz. p. 106. (1816.) Cf. Ix i c li t e r , 1. c. p. 700. M E D I C A. in Hujus sails igitur solutio ab acido arsenicoso colore flavo tingitur eodemque colore solvitur pul- vis. Pfaff illius ope venenum detegit 100,000 (i), Witting vero 733,760 aquae partibus dilutum (a). Colorem oriri viridem deinde flavum oxydo in 10,000 aquae partibus soluto animadvertit F i- scher (3). Henkenkamp tamen et B u c h o 1 z Ichthyo- collae folutionem et carnis decoctum fine Arse- nico eundem cum illo producere efFectum retule- runt ("4). Contra ejus ufum monuit Schra- d e r Cs) atque acidum Ditricum , gelatinam et glu- ten animale eandem cum illo absque veneno excita- re mutationem testatur Roloff (6). Idem locum haberet auctore Tesschier cum panis decocto, infusione et decocto furfurum tritici , mellis so- lutione aquosa, vino albo et carnis decocto (7), illudque de allii decocto docuit Gisecke (8). Tar- (l) Handb. der analyt. Chemie , Bd. II. p. 382. Cf. R i c h t e r , ibid. (a) 1. c. Cf. R i c h t e r , Ibid. (3) 1. c. ibid. (4) Tasschenb. 18 14. p. 58. seq. (5) Deutsch. Ja/irb. der Pharm. 1816. Bd. I. p. i48. Cf. R i c h t e r , ibid. (6) S c h w e i g e r's Journ. Bd. VII. p. 4a3. (7) Journal da Pharm. Juillel 1817. Cf. O rf ila, 1. c. p. 36a. (8) Brandos, Archiv , i8a6. Bd. XVI II. p. i 9 3. 112 C O M xM E N T A T I O Tartarus praetereaemeticus, sulphas et murias Ferri, nitras et acetas Plumbi , eadem ac Arsenic! oxydum excitarent , monente R i c h t e r o , phaenomena (i). Observavi tamen hujus corporis salini solutionem ex Tartaro emetico soluto separare praecipitatum fere fuscum , ex sulphate Ferri pulchre rubrum , ex mu- riate Ferri profunde flavuin atque ex acetate Plum- bi ex fusco flavescens. Quod tamen non impedit quo minus, si reputemus errores, qui facile infu- per nascantur, in examine fluidorum organicorum reagens illud rejiciamns. 12. Aqua Calcis. Hahnemann aquam Calcis adhibuit (2) ut et Jagcr (3). Producit in solutione arsenicali colorem album ejusdemque coloris praecipitatum. Illius ope Ja'ger detegit T X 5 grani in 3000 at- que fs in 2000 aquae (4) P faff si venenum 3000 (5) , W i 1 1 i n g s i 2400 aquae partibus fuis- set solutum. In ultima relatione ad restituendum me- (1) Richter , 1. c. (2) 1. c. p. a35. . 420. (3) I. c. p. 299. (4) Ibid. (5) Handb. Bd. II. p. 584, Cf. Richter, .1 c. M E D I C A. metallum, praecipitatum adhuc inscrvire potuisset(i}. Ipse statim praecipitatum formari observavi , quura fs Arsenici grani partem in aooo aquae dissolve- ram. Idem accidebat jJ 5 grani pane in 4000 aquae soluta ; verum nubecula tantum oriebatur, si y j^ grani in 2000 aquae partibus solvissem , deiiciente et ilia, quum in 4500 aquae partibus oxydum ar- senicosum diluissem. Acidum autem muriaticum , nitricum et aceticuni solitam reagentis actionem impediunt. Quod autem majoris est momenti , deficit praecipitatum si sales Ammoniac, speciatim ejus murias et nitras in solu- tione arsenicali inveniantur (a) , idemque accidere per acetatem et sulphatem Ammoniac invenit Giesec- k e ; cum si carbonas et phosphas Ammoniae ades- sent praecipitatum omnino dcjiceretur, sed compo- situm illud ex phosphate et carbonat Calcis, su- perstite in solutione Ammoniae arseniite (3). Ip- so tandem acido arsenicoso solvi Arseniitem Calcis , si illud majore quantitate huic fuerit addicum , pridem monuit Hahnemaun (4). Itaque haec omnia impediunt, quominus solita producat reagens phaenomena. Verum ab altera 1 par- (1) 1. c. Cf. Richtcr, il>id. (2) Schweigger's Journ. Bd. XIV. p. 96. Horn'* Archiv 1829. Sept. Oct. p. 777, Brandos, Archlv ', 1816. Bd. XVIir. p. 190. (3) B r an d e s, L c. p. 191. (4) H a h n e ra a u u , i. c. ENS. M ii 4 C O M M E N T A T I O pavte similia nascu.ntur phaenomena , quamvis defi- ciat Arsenicum. Exemplo sint acidum carboni- eum , oxalicum , tartaricum , phosphorosum , phos- phoricLim , horumque sales , quibus hand raro sea- tent liquores organic!. Sic allii decoctum simplex eundem ac venenatnm per reagens excitare patet efFecttim , frcile explicandum , ex salibus acidi phosphorici eo contends. Confirmatam tamen vidi W i 1 1 i n g i i sententiam , cum statueret , praecipitatum iilud secus ac arseniis Calcis Ammo- niac salibus non solvi (i) , eaque igitur re, hoc dignosci posse ab illo. Idem reagens separare ex Tartaro emetico prae- cipitatum , indicavit Hahnemann (2) confirma- vit Witting (3) et ipse observavi. Praeterea carnis decoctum simplex vel Arsenico inquinattim , idem albumque cum aqua Calcis producit praeci- pitatum. Differentia autem erat insignis in infu- sione theae et Ichthyocollae vinoque , veneno aut omnino aut non imbutis. Cum vero reagens sensibilitate gaudeat exigua, atque in errores haud raro ducere valeat , hinc insignem illi tribuendam esse utilitatem non vide- tur; "nisi reagentibus fide magis dignis Arsenico in- (1) Sch weigg-er's Journ. N. R XIII. p. 5 7 3 Cf. B r a n (1 e s , I. c. [*. ig3. (2) 1. c. p. a4i. . 45i. (3) 1. c. p. 17, Cf. R i c h t e r . 1. c. M E D I C A. 115 indicate, ad restituendum metallum adhiberi pos- fet. Quae diximus de aqua Calcis , eadem fere ratio- ne valent de aqua Barytae , quam ad reagendunt laudavit Moretti (i). $ Sulphas protoxydi et dcutoxydi Ferri. Vestet Schallgruberad detegeddum oxy- dum Arsenici laudaverunt sulphas protoxydi et deutoxydi Ferri (a). Hisce deinde usi sunt Sar- torius et Monheim ad indicandum aciduni arsenicosum (3). Convenit , ut illorum solutiones Ammoniac ope prudenter antea saturentur , sensimque Arsenici so- lutioni addantur, ne oxydum Ferri sejungatur at- que praecipitatum magis minusve reddat fuscura. Sulphas protoxydi ferri in solutione arsenica- li colorem producit et praecipitatum flavum eum- que (1) Giornale di Fisica. Schweigger, Journ. Bdi IX. p. 176. Witting, 1. c. p. 18. Cf. R i c h t e r , 1. c, p. 701. (2) JFiener litterat. Zeitung , 1817. ^' 1 7 l8< ^^* R i c h t e r , ibid. Heyfelder, inHecker's Annah i83i. Bd. XX[ p. 3 99 .. (5j I. c. p. 3i. leqq. H ft ii6 C O M'M E N T A T I O que* strarnineum ; salis vero deutoxydi solutio ob- scure arausiacum. Haec praecipitata , ab oxydis Fcrri , quae alcalium ope ex solutione salina fue- runt sejuncta,in eo differunt, ut haec secus ac ilia solvantur , auctoie jam Monheimio(i), inacido acetico. Quod ad reagentium illorum sensilitatem , mo- nendum est , W i 1 1 i n g i u m praecipitatum forma- tum observasse, si venenum 4000, mutationem tantum colons si 6000 aquae partibus ill ad fuis- set dilutum (2). Brandes ope sulphatis protoxy- di , grani J in 500 , ^ in 800 et T * arseniitis Po- tassae 1000 aquae solutarn detegit 5 colore vulgari praecipicatoqtie formato, imo etiam cum ^ grani pars 3000 aquae fuisset contenta. Post duodecim autem demum horas praecipitatum ftierat ortum in liquoris 10,000 partibus , quae T Q grani partem solutam tenebant (3). Infra x - 3 grani partem oxy- di Arsenici 6000 aquae dilutam detegere mihi non contigit, neque ope salis protoxydi neque deu- toxydu Singulari ratione Schweigger contendit , haec reagentia nullam ciere in acidi Arsenicosi solutione actionem (4)* In- O) L c. p. 32. (2) 1. c. p. i4z. Cf. R i c h t e r t 1. c. p. 702. (3) Archiv. i8a3. Bd. XXV. p 281. (4) E r s c h und G r ii b c Tom. V. p. 427. : M E I) I C A. u 7 Inveni tandem , haec reagentiu eadem prod phaenomena in carnis decocto vcnenato , turn et Arsenico destituto. Nullum indicant venenum , si gelatina ei fuit admixta. Color praecipitati erat fuscus in allii dococto , niger in infufione theac ct vino iisque vel veneno destitutis vel eo intoxi- catis. Sequitur igitur haec reagentia ulterius non esse commendanda. i* 14- Chromas Potassae. Chromatem Potassae laudavit Cooper (i). Acidum arsenicosum , sejungendo Oxygenium ab acido chromico , format protoxydum Chromii cum colore viridescente. Hujus ope Brandes di- midiam grani partem oxydi Arsenici 200 et T T 5 grani 1000 aquae partibus dilutam invenit (2). Duodecim horis ab additione reagentis elapsis co- lorem r.asci viridem ego vidi quum J grani pars 900 aquae fuerat soluta. Deficiebat autem ille cum -jls pars 2000, / 5 , et T r s IOOD aquae partibus fuissent contentae. Ea- (i) S i 1 1 1 i m a n's Aineric. Journ. 111. Brandes, Archiv Bd. V. p. 85. Bd. XXV. p. 2; 6. F r o r i e p> 2Vo//if/i, 1822. Bd. II. K Q . 4o. p. 376, (a) Archiv. Bd. XXV. p. a 7 6. H* C O M M E N T A T I O Eadem ceterum cernuntur pbaenomena in solu pone Cupri, quamquam color viridis Ammoniac additione in caeruleum mutatur, cum mutationem illam non observarem , si acido Arsenicoso usus fuissem. Prouti de sulphatibus Ferri S c h w e i g g e r , ita Witting per chromatem Potassae liquorem arse- nicalem non mutari contendit, colorem autem ori- ri viridem ex Tartaro emetico sohno (i). Pos- tremum illud confirmatum vidi. Quomodo autem prior ilia W i 1 1 i n g i i sententia explicanda sit equidem nescio. Hujus autem reagentis utilitatem non esse mag- nam ex parva imprimis ejus sensilitate efficitur, S- 15- Mercurius sublimatus corrosivus. Mercurium sublimatum corrosivum indicaverunt Vest (a) et Bulk (3). Si liquori guttatim addatur, adesse Arsenicum mde efficitur, quod ex admixtione carbonatis Potas- sae (1) H e c k e r , Annal. i83i. Bd. XXI. p. 4oo. (2) B ii c h n e r'g Repertoriutn , VI. p. 107. Cf. Bra n- d i , 1. c. p. 278. (5) Berl. Jahrb.dtr Pharm, XXIII. p. 201. Cf. JJ r a n- 1 -j a , ibid. M 1<: D J C A. 119 sae praecipitatum oriatur colore albo. Color au- tem si flavus sit nimia reagentis copia liquori fuit adjecta. Quo in casu omnia in acido acetico sum solvenda , major liquoris venenati quantitas ad- denda , iterumque praecipitatum Potassae ope exci- tandum. Brandcs hujus reagentis ope Arsenici deutoxy- di granum unum in 1000, \ 500, J et T X 5 1000 aquae partibus suluta ,detegit. isparucre vero re- actionis indicia cum J 3 grani 30,000 aquae partibus diliusset (i). Murias autem Ammoniac absque Arsenico idem eflicit, aliaque plura (2). Omniahaec etiam valere videnturde nitrate protoxy* di Hydrargyri (3),cujus ope Arsenicum 1,000,000 aquae parcibus solutum se detegisse refert Z i e r (4). Brandes autem reactionis terminum sraruit F | 5 grani partem 75,000 aquae solutam (5). 1.6. S o 1 u t i o A m y 1 i i o d a t a . Brugnatelli tandem reagentis instar laudavit so- (i) Brandes, 1. c. (a) R i c h t e r , 1, c. p. 702. C3j Ibid. (4) Diss. de invest igando deittoxydo Arsenici , IKulclli. 1819. Cf. Brandes, 1. c. p. 379. (5) Brandes, ibid. ^P e o M M R N r A T i a ?olutionem Amyli aqupsam , fodio tinctam. Amy- lum coquatur cum aqua destillata ad debilam con- sistentiam , eique addatur lodium, donee color ap- pareat caeruleus , tandemque mixtura aqua diluatur usquedum colore cyaneo tingatur (i). Hujus solutionis color, qui ab Arsenico pri- mum fit ruber , deinde disparet prorsus. Regenera^ turautem color primarius idemqua splendore majore , additione parcaacidi sulp.hurici ab acido sulphuroso depurati. Murias Hydrargyri eadem ratione mutat reagens, verum color pristinus non restitv.itur ab admixto acido sulphurico (2). Verum eadem provocant ac Arsenicum pbaenome- na acidum sulphurosum , sulphuric unique Germa- norum (ab acido sulphuroso quo scatet) , Potassa , Soda, acidum hydrocyanicum , cyanuretum Hydrar- gyri , nitras protoxydi Hydrargyri, spiritus vini, Terebinthina , Allii ccpae dococtum , imo ipsa aqua frigida (3). Aliis reagentibus nequaquam neglectis, illo usi sum Sartorius et Monnheim (4) verum proptcr parcam , qua gaudet utilitatem illud in ex- rjerimentum non vocavi. (i) Giornale di Fisica.' Of. Schweigger, Journ. Bd. XX. p. 36. I. c. p. 2 44. seq. ' ( 2 ) B ra'ndes, 1. c. Bd. XVIII. p. 192. O r f i 1 i a, ibid. (3) G i s e c k. c et H e c k e r in B r a n d e $ , ibid. (4) I. c. p. 67. M K i) 1 <: A. lai - 17- M eta 11 i r es tit u t i o. Secunda methodus ad detegendum Arscnicum so- lutuni sistit ipsius metalli rcstitutionem. Quamvis enim ex praegressis sequatur , singula reagentia , seorsum fide non esse dignissima , jure tamen sta- tui posse videtur, si omnia coveniant in indican- do veneno , hujus praesentiar.i omni dubio fieri majorem. Quod tamen non impedit, quo minus metalli reductio validissimum exhibeat veneni sig- num ab omnibus receptum , atque prae aliis fe- rendum , cum propter cautiones, quibus indiget haec methodus pauciorcs , ejitbdemque efFectum celerrimum , turn propter errores , quibus minime favet, facilemque ejus instituendi rationem. Optime itaque convenire videtur ut , observatis , quas antea exhibuimus, cautelis, Hydrogenii ope sulfurati Arsenici sulfuretum producatur , illud se- paretur , exsiccetur atque caloris ope decompona- tur. Ad ultitnum hunc scopum attingendum , alii utenturfluxu , alii sulfureti mutationem inarseniatem Calcis laudant , alii vero simplicem caloris usum commendant. Cum enim monente 1> e r z el i o fluxu adhibito, Arsenici pars illius Potassio vel Sodio maneret junc- ta, Arsenici sulferctum inarseniatem Calcis mutandum in. m C O M M E N T A T I indicavit , illudque deinceps decomponendum (i). Verum huic methodo opposuit Christison,' omne Arsenicum a Calce sejungi non posse , suam- que ideo agendi rationem non esse mutandam (2). Quibus computatis satius mihi visum fuit in expe- rimentum vocare viam 9 quam deinceps ingressus est B e r z e 1 i u s (3), facillimam earn simplisissimam- que , cum praeterea omne fere Arsenicum ex ejus sulfureto secundum hanc methodum restitui posse experimentis mihi patuerit. Usus enim sum tubo ab utraqtie parte aperto , cujus longitudo aequebat sex pollices , diameter vero quartam pollicis partem. Huic immisi sulfuretnm gazis ope productum , at- que tali ratione in tubum direxi flammam spiritu vini provocatam , ut, situ tubi inclinato , oriretur per ilium aeris fluxus continuus , eo tamen modo , ut sulfuretum locum occuparet, regione tubi maxi- me calefacta paululum inferiorem. Gradatim va- pores , ex sulfureto orti , condensabantur atque tu* bi faciei internae adhaerescebat pulvis crystalli- nus, qui debita ratione calefactus in unum quasi punctum deinde congerebatur. Temperaturam deinde augens , tubum reddidi angustiorem illumque ab hac parte fusione clausi , quo facto , frustuli car- bonis et caloris ope ipsum metallum ex oxydo fa- ci- (1) Vide infra , p. i5i. seq. (2) 1. c. p. 262. seq. Ejusdem Nachtrage , p. 87. seq. (3) Cf. H ii n e f c 1 d iu H o r n' Archiv. 1819. Jul. Aug. p. 778. M li U I CVA11 123 cile restitui. Mac ratione tandem mihi cmtigit majorem omnino acquircrc Arsenic! quaniitatciu , quam alii produxerunt fluxu adhibito, vel stilfure- to in arseniitem Calcis ant Phimbi nuitato. Refcrt enim Christison ex gram's tribus sulfureti Ar- senici , gaze et solutione arsenicale product! , tan- turn 0,67 grani Arsenic! per lluxuin se restituere potuisse (i),diimex arseniatis Calcis 1,033 S ran i > 0,134 et ex grano uno arseniatis Plumbi tantum 0,20 grani Arsenici se acquisivisse testetur (2). Ipse vero ex granis tribus Arsenici siilfurati , vul- gari ratione formati , supra dicto modo extrahere potui granuni 1,30; ex ejusdtnn granis duobns 0,90 grani, adeoque proportione paululum majore quam in primo meo experimento. Tandemque ex gra- no uno ejusdem sulfureti , 0,44 grani vel longc majorem Arsenici partem a" sulfure sejungere mihi succedit. Quae omnia probant, quamvis et minus optabilem in initio obtinui eventum , longe majo- rem Arsenici partem ex sulfureto, secundum hanc Berzelii methodum produci , quaui juxta iliam, qua sulfuretum in arseniatcm Calcis mutatur, vel Plumbum Calcis loco substituitur. Alii autem aliam secuti sunt viam adhibuerunt- que columnam galvanicam ad restituendum Arse- nicum liquore solutum. Cum (1) Abhand. p. 262. (2) Ibid, p, a63. 124 C O M M E N T A T I O Cum enim Davy minimas metallorum partial- las Galvanismi ope detegi posse indicasset (i) , hanc methodum deinceps adhibuit Jager (2), il- Jamque commendaverunt Fischer (3), Dulk (4) et alii. Secundum Torosiewitz sequent! ratione experimentum instimitur. In tubo vitreo, ab una pane clauso , cujus longitudo quatuor fere polli- cibus, diameter vero horum uno est aequalis, alter tubtis itidem vitreus immittitur, ab una pane aper- tus ab altera vero vesicae ope clausus , cujus insu- per longitudo tres pollices aequat , diameter vero dimi- diam pollicis partem. Collocatur deinde in tubo majore lamina semicylindrica , e Zinco confecta , longitudine tubo majori aequalis , quaeque tali ratione a pane superiore sit acuminata , ut perforare possit suber , quod tubum majorem ab acre sedudit, per quod- que simul vero transgreditur tubus angustior. Hie autem tubus itidem clauditur alio subere , antea per- forato per filum Platini , quod usque ad tubi par- tem inferiorem , vesica clausam , immittitur , atque cum Zinci lamina coluinnae elementum constituit. Tubus nunc interior liquore arsenicali , exterior au- (1) Philosophic. Transac,, 1807. p. i 56. jinn de Chetnie et de Physiq. , 1807. Tom. LXIII. p. 172. p. 226. (2) G e h 1 e n , 1. c. Bd. VI. p. 3o3, (3) Vers. zur Bericht. u. Erweiter. der Chemie , 1816. . i53. Cf. Richter, 1. c. p. 706. H u f e 1 a n d , Journ. Tom. LXX. St. 4. p. 1 06. (4) 1. c. Bd. I. p. uo. Cf. R i c h t e r , 1. c. p. 707. iM E D I C A. 125 autem solutione sails ammoniaci vel aqua acidulata repletur, atque fill pars superior laminae metalli- cae parti superior! jungitur. Actione electrica in- de cxcitata oxydum Arsenici decomponitur, ip- sumque metallum juxta platini filum deponitur. Quod tamen, imprimis si valde sit diluta oxydi solutio, non nisi lente efficitur (i). Ja'ger Arsenici oxydum, 240 aquae solutum, separare non potuit (2). Fischer J et T X 5 grani restitui posse testatur (3) , imo ^ et r ^ grani sere- duxisse refert (4). Venenum tamen non amplius deiegit, si in aquae copia 500 majore illud fuisset solutum (5). Diilk T ^ grani invenit (6). Ipse tamen cum experimentum , juxta modo discriptara rationem , instituerem , nulla ratione detegere potui ^ grani deutoxydi Arsenici, 1000 aquae dilutam. Omnino tamen, si granum unum 100 aquae fuisset solutum. Magis minusve rejecerunt hanc methodum Biic li- ner (7;, Pleischl (8) et Christison (9). Cum (1) Uiichner, Repertorium XXI. i. Cf. C h r i t i- son, Nachtrage^ p. 88. seq. (2) 1. c. Bd. VI. p. 3o3. (3) Hufeland, 1. c. p. loG. (4) C h r i s t i & o n , 1. c. p. 89. R i c h t c r , 1. c. p. 707. (5) C h r i s t i f o n , ibid. (6) D ii 1 k , 1. c. (7) 1. c. p. 21. (8) Ibid. p. 443* (9) 1. c. p. 90. 126 C O M M E N T A T I Cum eniin longo omriino opus sit temporis spa- tio , ne operatic careat eventu , niagnam liquoris partem exosmoseos ope per vesicam exire , atque in- signe inde sequi corporis delicti dispendium , facile intelligitur, prouti etiam semper observavi veneni indicia in liquore tubi externi , quae antea omnino deficiebant. P 1 e i s c h e 1 praeterea hanc metho- dum cedere debere illi , quam Rose retulit, pro- bavit, cum hujus ope Arsenicum restituere potue- rit , cujus ntillum per Galvanismum obtinuerit in- dicium (i). Uc itaque hanc rein ulteriore indige- re examine mihi quidem non videatur. B. DEUTOXYDO ARSENICI SUBSTANTIIS ORGA- NICIS, &PECIATIM VENTRICULO EJUS- QUE CONTENTIS , COMM1XTO, S- l8 ' Method us Rosei et Roloffii. Prae omnibus aliis, quae hucusque adduximus, imprimis monendum est, de examine chemico ven- triculi et intestinorum horumque contentorum. -Cum enim nullum fere prostet reagens , si Hydro- genium sulphuratum forsan excipias , quod con- stantem exseret in venenum , principiis organicis commixtum, actionem , curnque reagentia in liquo- ribus (l) I. e. C h r i s t i s o n , ibid. M E D I C A. 1*7 ribtis organicis , deficiente licet Arsenico , eadem interdum excitare valeant phaenomena, sequitur ilia huic examini minus inservire posse. Varia itaque ratione varii auctores ventriculum, intestina eorumque contenta huic examini reddere aptiora , conati sunt ; partim , ut destructa materia organica , reagentia fluida tutius adhiberi possent , imprimis vero ut ipsum restituerent metallum , tarn- quam certissimum veneni signum. Verum ut hunc scopum assequerentur, nonnulli Arsenici oxydum mutarunt in arseniitem Calcis , alii in ejusdem ar- seniatem, in sulphuretum Arsenici alii, tandemque alia ratione alii processerunt. i. Secundum methodum Rosei ventriculus in frustula comminuatur ejusque contenta satis magna aquae destillatae copia diluantur et cum Potassae drachmis II ad IV coquantur , in vase porcellaneo. Jusculo colato , residuum iterum coquatur , cum dimidia aquae quantitate ante adhibita, atque co- lato , prioribus addatur. Omne Arsenicum nunc est solutum , atque mixtura colore gaudet obscuro. Ut igitur substantia organica sejungatur, atque color ille dispareat, Hquores denuo ad ebullitio- nem ducantur iisque gradatim addatur acidum ni- tricum , donee color excitetur flavus. Liquoribus per chartam transmissis 5 eorumque indole acidacar- bonatis Potassae ope destructa , eorum temperatura ultima vice ad ebullitionem elevatur , ut expellatur acidum carbonicum , quod a Potassa acidum uitri- CUB ia8 C O M M E N T A T I O cum sejunxerat. Hoc facto, liquori tarn diu adda- uir aqua Calcis ebulliens , quamdiu praecipitatum format ur , quod colligatur siccetur , atque postquam cum quarta ponderis parte carbonis fuerit mixtum decdmponatur in retorta, recipiente ad illam rite adaptato , instructa. Ipse vero Rose, cum videret Arsenic! portionem hac ratione Calce retineri , in- dicavit , residue prioris operationis acidum boracicum purum et siccum aequali pondere miscendum mix- turamque calori denuo exponendam. Octavam partem grani Arsenici hac ratione ex substantiis animalibus se reduxisse refert Rose (i). Huic tamen methodo objicere quis possit B e r- z e 1 i i sententiam , cum statuat arseniitem Calcis , modo dicta ratione formatum , alcali pro parte manere solutum. Verum probavit Schweigger, illud tantum observari, si Ammonia ad acidi nitrici saturationem fuerit adhibita, quae nitratem produ- cendo arseniitis formaiionem , ut supra vidimus , (p. 113.) omnino impedir. Cum itaque Berze- li us Ammonia ad ilium scopum semper usus fue- rit, fieri non potuit, quin nitras Ammoniac inde excitatus arseniitis Calcis separationem impedire deberet (2). Cum tamen aquam Calcis exigua gaudere in in- di- (l) Gehlen's Journ. , i3o6. Bd. II. p. 665. (a) Giesecke et SchwciggerinBraades,l.c. Bd. XVIII. p. 189. M E D I C A. 1*9 dicando Arsenico sensilitate , eamque bene multis erroribus esse obnoxiam antea vidimus, cuinque insuper acidum boricum , quia omnis aquae rarius sit expers , experimentum , quod cum minore sub- stamiae quantitate instituitur, facile turbet, et magna cum arseniite Calcis praeceps eat materiae organicae copia , quae empyrema deinde producit molestum , tandemque magna Arsenici pars a Calce sejungi non possit (p. 122. seq.) 9 sequitur hanc agendi rationem prae ceteris non esse laudandam. a. Roloff itaque aliam proposuit agendi ra tionem. Ventriculi contenta , separatis particulis solidis 9 coquantur , iisque gradatim addatur acidum nitri- cum, ad pinguedinis aliarumque substantiarum or- ganicarum separationem. Liquore per chartam transmisso Ammoniac ope acidum nitricum sature- tur atque investigetur , num Arsenici detegantur ves- tigia. Quibus detectis, Arsenicum sejungatur ope Tlydrogenii sulphurati , atque praecipitatum elua- tur, exsiccetur atque cum carbonate Potassae (ip.) et carbone (J p.) in retorta sublimetur, ad sejun- gendum Arsenicum metallicum. Si deficiant ventriculi contenta, ipse ventriculus secundum metliodum R o s e i tractetur , sed , loco aquae Calcis, Hydrogenio sulphurato utitur Roloff praecipitatumque ad metalli restitutionem , modo dic- ta ratione , decomponit (i). Cum (i) B U c h o 1 z , Tassclienb.i i8i4. p. 66. ENS. I 1 30 COMMENTATIO Cum propter majorem, qua gaudet Hydrogenium sulphuratum , senfibilitatem et errores , quas pro- ducit pauciores, turn propter minorem principio- rum organicorum separationem simultaneam et fa- ciliorem liquoris per chartam transgressuin , acido nitrico adhibito, methodum illam esse praeferen- dam omnino mihi videtur, imprimis etiam cum ventriculus et quae continet , separatim hac me- thodo tractentur. Quoad agendi rationem vero, qua tititur Roloff in indagando veneno in ipsius ventriculi examine, monendum est, secundum earn adhiberi Potassam , mixturae ebullient! miscendam , quae autem Potassa liquorem producit spissum et filtratu difficillimum. Quamvis enim in carne,quam ope grani deutoxydi Arsenici venenaveram , vene- num omnino detegere potuerim , addendum tamen est, liquorem non nisi post tres dies elapsos per chartam fuisse transmissum , atque ab admixto aci- do nitrico liquorem me acquisivisse, quoad colo- rem , Sulphureto Arsenici, liquore suspense, om- nino si m item. Methodus Berzelii et Christisoni. 3. Aliam methodum Berzelius ftiit secutus. Coquantur ventriculus ej usque contenta , cum aqua t aliquot drachmis Potassae causticae. Liquor dein- M E D I C A. 131 delude saturetur per acidum hydrochloricum , at- que Hydrogenii sulphurati ope praecipitatum exci- tetur. Hucusque haec Methodus illam sequitur, quam indicavit Roloff. Si praecipitatum illud non rite secedat et hujus loco tantum color flavus appareat, liquor evaporetur, quo facto, praecipita- tum cxortum filtratione a liquorc sejungatur et aqua eluatur. Praecipitati copia si nimis parca sit ut a filtro separari possit , illud solvitur in Am- monia, quae per evaporationem in vasculo vitreo denuo expellatur. Hoc adjumento minima Arsenici pars indagari potest. Sulphuretum in tubum nunc immittatur, qui ante fuso nitrate Potassae est re- pletus , ut arsenias Potassae inde producatur , eoque formato in aqua solvatur et per aquam Calcis in hujus arseniatem mutetur. Hujus calor deinde ad in- candescentiam leviorem augeatur, atque cum car- bone recens exusto misceatur in tubo, qui in an- gustum decurrit globuloque desinit, Applicetur ei tune flamma, usque dum ille diftluere incipiat, quo facto Arsenicum elevatur atque signis antea expositis dignoscitur. Hac ratione T Z 5 sulphureti Arsenici grani detegit Berzelius(i). Cum vero omne Arsenicum tali ratione a Calce non separetur (p. 122.), nee haec agendi ratio simplex dici possit , longe melius videtur , ut sta- tim (i) Trait^ dc C/iemie , trad, par E s s 1 i n g e r , Tom. II. p. 448. I 2 i 3 2 C O M M E N T A T I tim sulphuretum Arsenici reducatur , prouti illud an- tea fuit indicatum , aliamquc adhibeamus methodum quam nunc relaturi sumus (i). 4. Omnibus itaque methodis expositis , magis laudanda esse videtur ilia , quam Christison se- cutus est. Substantia suspecta per semihoram co- quatur, eaque , si opus est, aqua ante diluatur, conscissis partibus solidis. Liquor filtretur et.sub- stantia animalis per acidum aceticum sejungatur, quo facto , liquor , cujus acidum antea Potassae ope aut Ammoniac saturatum sit, exploretur per ni- tratem Argenti ammoniacalem , ut pateat num Hydro- genium sulphuratum cognitam exserere possit ac- tionem. Nitras enim ille Argenti , si praecipitatum in liquore excitet, inde sequitur, hunc a materia animali satis esse liberum atque Hydrogenium sul- phuratum tentari nunc posse (2). Si vero per ni- tratem Argenti ammoniacalem praecipitatum hand pro- ducatur, liquor ante Hydrogenii sulphurati usum sequent} ratione a principiis organicis ulterius de- puretur. Fluida enim usque ad siccitatem evapo- rentur , eorumqtie residuum cum aqua destillata iteratis vicibus decoquatur, tandemque omnibus refrigeratis per chartam transmittantur. Liquori aci- (i) Eandem fere quam B e r z e 1 i i methodum , magis ta- raen inplicitam , secutus est V e n a b 1 e s. Land, Med Ga- zelte , VII I. 806. Cf. Christisou, Abhandl. , p. 216. eqq. Ejusdem Nachtrage , p. gG. (a) AbhandL ibid. M E D I C A. 133 acidi acetici ope tribnatur natura leviter acida, per illumque nunc Hydrogenium sulphuratum transmit- tatur. Praecipitato producto, ut rite illud secedat liquor vcl sibi relinquatnr , vel coquatur, vel ei admisceatur parca "hydrochloratis Ammoniac quan- titas. Sulphuretum nunc separatum colligatur, ope fluxus decomponatur ipsumque Arscnicum in oxy- dum mutetur. Crusta si sit coloris profundioris ipse tubus diffrangatur , ej usque frustula in alio tu- bo calori exponantur (i). Observavi secundum hanc agendi rationem prin- cipia organica a liquore arsenicali omnino separari , fluidumque acquiri, quod prae illo, quod ex alia methodo producere solemus , per chartam facillime transit. Cum praeterea haec methodus magnam habeat simplicitatis et celeritatis commendationem , eademquecum certitudine, ac si alia fuerit adhibita , corpus delicti exhibeat, dtibitari nequit, ut mihi vi detur , quin Christisoni agendi modus , reli- quis longe praeferri mereatur, imprimis si ad de- componendum Arsenici sulphuretum , loco fluxus ipso tantum calore et ae'ris Oxygenio utamur (p. 122. sq.) Hac ratione^ grani deutoxydi Ar- senici ex carne intoxicata restituere potui. Itaque hae praecipuas sistunt, quae ad nostrum scopinn laudantur, methodos. Quae praeterea com- mendatae fuerunt breviter tantum nunc indicabi- bimus. (i) 1* c, p t 377. Ejusd, Nac/Urage , p. 91. ieq. 20. J34 COMMRNTAT10 20. M e t h o d u s S a r t o r i i e t M o n h e i m i i , Orfilae, Cooper i,Philipsii, Parisii et Rappii. 5. Varia ratione processerunt Sartorius et Monheim. Hi enim liquores ventriculi intes- tinorumque coquurit cum aqua destillata vel sola vel admixto ei acido nitrico, eorumque indolem deinde reagentium fluidorum ope indagant (i). Materiam autem solidam, postquam earn decoxe- runt, deflagrant,ipsosMonheinium (2) , Smith- sonium (3) et Berzelium (4) secuti,cum ni- tratis Potassae fusi pondere aequali. Quo facto, residuoque soluto, solutionem saturant ope acidi acetici atque tandem acidum arsenicicum, deflagra- tione praegressa ortum , per reagentia indicare co- nantur (5). Ventriculum autem et intestina eorumque inter- dum contenta cum aqua, cui vel acidum nitri- cum (1) 1. c. p. 3 1 5g. (2) Schweigger, Journ. , Bd. XVI. p. ao3 ao3 (3) Annals of Philosophy , in Annales de C/iem. et de Fhysiq , Tom. XXI. p. 97. (4) Jahresbericht u d. I'ortschritte der Phys. IPissen- sch* iibers. von G m e I i n , Jahrg, III. p. loo* S a r t o- r i u s etc, , I. c. p. 4o. (5) 1. c, p. 36. M E D I C A. 135 cum (i), vel Potassa (2) fuerit .admixta , in utro- que autem casu Carbone addito, decoxerunt, et cum liquorem priorem ope Potassae , ope acidi nitrici posteriorem , saturavissent , partim solita adhibuerunt reagentia, partim vero Rose! me- thodum sunt secuti (3). Sulphuretum tandem Arsenici , quod per Hydro- genium sulphuratum fuerat ortum , in acidum ar- senicicum sulphuricumque commutaverunt , atque Arsenici acidum pro parte per reagentia esse exploran- dum, pro parte autem ope acetatis Plumbi in hu^ jus arseniatem esse convertendum indicaverunt. Ad priorem hujus methodi partem sulphuretum Arse- nisi per aliquot tempus cum acido nitrico et hy- drochlorico coquatur, usque dum omne Arsenicum et Sulphur in eorum acida fuerint conversa. Quod num Arsenico factum sit , patebit si parca liquoris copia prius per Ammoniam saturata , cum sulpha- te deutoxydi Ferri miscetur atque praecipitatum al- bum inde provocatur. Si vero illud colore gaii- deat flavo , sequitur adhucdum aclesse Arsenici oxydum in acidum nondum mutatum , eandeinque tune ebullitionem , modo dicta ratione , esse repeten- dam. Liquor tune depuretur ab acido nitrico et muriatico superlluis , idemque a sulphurico, expe- ri- 0) I. c. p. 44, 46, 5a, 54. (a) 1. c. p. 48, 5i. (3) 1. c. p. Go. sen. 136 C O M M E N T A T I O riinento producto. In quem finera fluida evapo- rentur , destillentur atque residuum usque ad levio- rem incandescentiam igni exponatur. Hoc solva- tur in aqua destillata; saturetur cum Potassa , ejusque una pars reagentium ope exploretur; alte- ra vero , ad posteriorem methodi partem , per ace- tatem Plurabi praecipitetur , dum ex arseniatis Plum- bi praecipitati quantitate, veneni proportio tan- dem determinetur (i). Haec tamen methodus, cum valde sit complicata neque sensibilitate gaudeat ceteris majore, cedere debere mihi videtur illi, quam commendavit Chris- tison, sensili simplicisslmaque simul. 6. Orfila sequent! ratione procedit. Si Arse- nicum ventriculi parietibns adhaeret , ille dividitur atque cum aquae pondere decies vel duodecies majore coquitur. Liquor antea per chartam trans- missus, ope acidi hydrosulphurici et hydrochloric! examini submittitur. Si sulphuretum praeceps non eat , at tantum color flavus appareat, liquores ad ma- teriae animalis secessum coquuntur cum acido ni- trico , quod per Potassam aut ejusdem carbonatem saturatur deinceps. Liquoribus nunc additur aci- dum hydrosulphuricum et parca acidi hydrochlo- ric! quantitas 9 quo fiet ut Arsenici sulphuretum se- parerur , quod , per filtrationem deinceps sejunctum atque per aquam elutum , Ammoniac ope solvitur , su (l) I. c p. 71. i\l B D 1C A. 137 superstite Sulphure , una cum sulphureto antea prae- cipitato. Sulphuretuin nostrum tandem, Ammonifi per acidum hydrochloricum saturatd , acquiritur at- que exsiccatur. Quanam tamen ratione ex sulphu- reto ipsum restituattir metallum, non indicavit auc- tor (i). 7. Cooper simplicissima ratione Arsenicum ex substantiis organicis restituere tentavit. Materia organica, in tempcratura 100 F. non minore, exsiccetur atque cum decima ponderis parte carbonis vel olei misceatur. Ad restituendum metallum tub us inservit ab una parte clausus et cu- jus diameter dimidium, cujus autem longitudo a sex ad novem pollices aequat. Repleatur ille cum mixtura, modo dicta ratione confecta, subere levi- ter claudatur atque flammae exponatur. Quo fac- to , Arsenicum in figuris splendentibus sublime eva- deret (2). Facile tamen quis intelligat, insignem materiae organicae nondum remotae copiam impedire, quo minus parca Arsenici quantitas, juxta hanc metho- dum ceterum simplicissimam, detegatur. 8*. Philips SLibstantiam organicam cum car- bone ebulliendam indicat. Liquoris colore des- tructo , carbo colligatur atque calons ope metallum ex (1) 1. c. p. 4l3. soq. (2) Froriep , I. c. 1822. Bd. II. p, 267. seq. llecker's Annal., i83i. Bd. XXI. p. 4oa. I 3 S COMMENTATIO MEDICA. ex illo sublirnetur (i). Christison hanc me- thodum esse rejiciendam probavit (2). 9. Paris ex liquore organico venenato Arseni- cum separat nitratis Argenti ammoniacalis ope at- que ex arseniite Argenti exsiccato metallum redti- cit (3). Ilium tamen nitratem ad hunc scopum prae aliis non esse laudandum ex praegressis patuit (p. 102. seqq.) 10. Rapp acidum arsenicosum in acidum arseni- cicum mutandum statuit. Nitras Potassae fundatur , eique gradatim addatur substantia organica venenata ante exsiccata. Levis orietur deflagratio. Corpus productum , post refrigerium in aqua purasolvaturat- que indagetur liquor illis reagentibus , quae arse- niatem Potassae productum indicare valent. Liquor coquatur cum acido nitrico , usque dum vapores rubri non amplius appareant. Liquore saturate adhibeantur reagentia acidum arsenicicum indicantia, ipsumque metallum restituatur (4). O r f i 1 a hanc methodum laudat (5) , verum R o- s e i agendi rationem illi praeferendam esse probavit Christison (6). (1) Annah of Philosophy, N. S. Vll. 3i. Cf. Chris- tison, 1* c. p. 279. (2) Christison, ibid. C3) Medic. Jurisprud. , II. a53. Cf. Christison, 1. c. p. 280. (4) Orfila, I. c. p. 4i5. seq. (5) Ibid. (6) C h r i s t i 3 o u , ij>id. CAP. CAP. III. DE ARSENIITE CUPRI EODF.MQUE POTASSAE. DE ACIDO ARSENICICO RT ARSfiNIATE POTASSAE, DE SULPHURETIS ARSENICI. S- i. De Arseniite Cupri. Est pulvis colore pulchro viridescente , ex acido arsenicoso et Cupri deutoxydo compositus. Arsenicum t'acili negotio ex eo restituitur, si in tubo antea descripto, cum carbonis frtistulo flam- mae imuiittitur. Residuum si in acido nitrico sol- vatur , ab Ammonia colore violaceo tingitur , docu- mento Cuprum adesse. Carbone immisso in tubo elevatur pulvis crystallinus , splendens , colore albo et oxydo Arsenici formatus. Si in liquoribus organicis ille sal adsit , illi cum acido acetico calori exponantur, quo facto, arse- mis solvitur. Liquore refrigerato filtretur; per gaz acidum hydrosulphuricum praecipitatum flavum emittitur, si venenum satis magna copia adsit. In minore quantitatc color flavus tantum cernitur. Prae- i 4 o COMMENTATIO Praecipitatum illud , quod partim e sulphureti Ar- senici , partim vero Cupri formatum est , separetur , ope aquae destillatae depuretur , atque per Ammo- niam Arsenici sulphuretutn a sulphureto Cupri se- jungatur. Prius per acidum hydrochloric um ex Ammonia praeceps dimittatur, atque saepius dicta ratione decomponantur. 22. De Arseniite Potassae. Basin constituit solutionis mineralis F o w 1 e r i , in fine seculi proxime elapsi et in initio etiam nostri in curatione febrium intermittentium larva- tarum laudatae. Hujus solutionis guttae 80 con- tinent granum acidi arsenicosi. Per acidum aceticum separari potest a Potassa acidum arsenicosum. Hoc detegetur ope Hydro* genii sulphurati atque e sulphureto formato ipsum metallum reducitur. as. De Acido Arsenicico et Arseniate Potassae. Rarius occurrunt. Acidum arsenicicum coloris fere est expers, sapore gaudet acido. Propter aeris M E D I C A. j 4 i aeris humiditatem , quam celerrime attrahit , difflue- re solet atque non nisi difficile in crystallos re- digitur. Perquam est solubihe. Arsenias vero Potassae constat figuris crystalli- nis tetraedrico-prismaticis , pyramide terminatis. In aqua facile solvitur. Acidum arsenicicum solutum optime detegitur, si additione Potassae aut Sodae purae excitatur ho- rum arsenias. Partim enim solum acidum arse- nicicum simplici affinitate solutiones salmas, quae ad reactionem adhibentur, decomponere non va- let , partim vero sal , quern acidum arsenicicum cum oxydo metallico solutionis reagentis producit, in ipso acido venenato solvittir. Utrumque igitur , et acidum arsenicicum et ar- senias Potassae sequent! ratione detegitur. i*. Nitras Argenti producit praecipitatum colo- re rubro lateritio , ex arseniate Argenti composi- turn (i). Bran- (i) Smithaon indicavit , ipsum Arsenicum vel Arse- nici oxydum ope nitratis Potassae fusi in arseniatem Potsssae convertendum atque hujus solutionem per nitratem Argenti deiude exploraudam esse. Solutionis oxydi albi gutta , quae octogesimnm partem ipsius oxydi continehat, manifesta da- bat arseniatis Argcnti indicia, formatione praecipitati. Lon-* ge minorvm t.-nncn acidi arsenicosi copiam aliis reagenti- bus indicari jam vidimus , illudque nunc patebit de acido arscnicico. Plane ob causam ilaque mcthodum illam hie tan- tuniinodo mcmoravi. Annals of Philosophy, in Ann. da C/iim. et de P/iys.^ i8aa. Tom. XXL p. 97. i 4 2 C O M M E N T A T I O Brandes distincte hnjus ope T T 5 grani in aquae 1000 detegit. Vcneni indicia se adhuc vidisse tradit , ^ grani parte in 50 , ooo , et T ^ in ioo, ooo et 200,000 aquae partibus soluta (i). Ipse praecipitatum vidi format urn ~ , 5 5 , ? ^ grani in 1000, 20,000 et 50,000 aquae partibus soluta. In ultima relatione nubecula tantum orie- batur. Post duodecim vero horas praecipitatum fundum petiit, quemadmodum etiam si -f v in 100,000 et 200,000 erat soluta. Quum vero -^ grani in 200,000 aquae partibus solvebam, eodem temporis spatio tantum color oriebatur cae- ruleus. Praecipitatum solvitur acidis fortioribus v. c. sulphurico, Ammonia, minime tamen Potassa. Sta- tuit Porter, acidum chromicum ejusdemque sa- les solutos eundem ac acidum arsenicicum cum ni- trate Argenti ciere effectum. Reagens itaque reje- cit. Cooper vero contrarium contendit illudque omnino laudat O). Hanc rem i ta( l ue in experi- mentum vocavi atqtie inveni vix dari in utroque praecipitato difFerentiam, nisi color, quern in chro- matis Potassae solutione excitabat reagens , intense magis esset ruber, praecipitatumque volumine ma- jus, (I') Brandes, Archiv* IJd. XXV. p. 276. (2) Silliman, Americ* Journ. of Sciences , B. III. p 354. Cf. Froriep's Notiz, Bd. II. N. 18. p. 276. Sartorius und M o n h i m , I.e. p. 4o. M E D I C A. 143 jus , quani illud , quod in arseniate Potassae cer- nebatur. 2. Nitras oxyduli Hydrargyri praecipitatum deji- cit colore flavescente. B ran d es invenit arsenia- tis Potassae grani in 500 , \ in 1000 aquae so- lutam. Diutius reactionis signum deficiebat, si Jet *z grani in 1000 , ^ in 10,000 T ^ in 50,000, tandemque 2 s in 100,000 aquae partibus erat so- luta (a). Ipse inveni hocce reagente praecipita- tum formari, colore albo - flavescente. Venenum detegere potui , quum ejus grani in 1000 , | in cooo , et ^ in 5000 aquae solvebam. Statim praecipitatum nascebatur volumine magnum. Len- tius vero illud oriebatur atque volumine mfnore , quum ^ grani 25,000 aquae partibus dilueram. Nulla fere observabantur arseniatis indicia , si ejus y 5 grani 50,000 auque 5 | 5 in 100,000 aquae sol- vissem. 3. Sulphatis deutoxydi Ferri solutio praecipita- tum album excitat. Brandcs sulphatis protoxy- di ope salem nostrum indagavit. Solutio | grani in 400 , T X 5 in 1000 , ^ in 4000 et T 5 in 10,000 aquae partibus pro dimidia parte in corpus gelati- nosum muiabatur. Minus perspicua erant efFecta si zw g ram * ' m 20,000 et ^ in 30,000 aquae par- tibus esset soluta (Q), Hujus reagentis ope ipse de- te- (0 1. c. p. 280. (2) 1. c. p. 281. , 144 COMMENTATIO tegi / 5 grani in 1000 aquae solutam. Fere deficie- bat reactio quum ^ ejusdem in 50,000 aquae dis- solveram. 4*. Acetas cobalti praecipitatum format colore violaceo rubro tinctum. Ope Solutionis Cobalti in acido nitrico illlud formatum vidi ^ , & , ^ , ? g grani in 500 , 1000 , 5000 et 10,000 aquae parti- bus diluta. Quum vero ? 5 grani in 50,000 aquae erat soluta, praecipitatum diutius deficiebat, tan- demque venenum colore tantum indicatum inveni ^g grani 100,000 aquae soluta. Minor veneni quantitas majore aquae copia soluta prorsus non in- dicatur. 5^ Niccolum aceticum praecipitatum excitat ex viridi albicans. B r a n d e s illius sulphate usus fuit. Venenum statim fuit indicatum, cum ejus grauum unum vel in 100 et 300 aquae partibus solvisset. Prorsus fere deficiebat reactio , cum T X 5 grani 100 aquae diluisset(i). Ipseadhibui nitratern Niccoli. Granum unum in 100 , et ^ 5 in 200 sta- tim detegi. Color viridescens erat si grani in 500 , imo si 2 !o m I00 aquae fuerat soluta. In ultima tamen relatione praecipitatum non amplius oriebatur. 6. Praecipitatum quod excitat acetas Uranii co- lore gaudet albo in caeruleum vergente. Sulphas Uranii solutionem venenatam turbare colore ex al- bo (i) I. c. p. 082. M E D I C A* 145 ho flavescentc indicat Brandes,qui hujus ope T J 3 grani in 10,000, T J 3 in 15,000 et ^ in ao,ooo aquae solutam detegi posse animadvertit(i). Reagens illud nulla ratione mihi comparare potui. 7. Acetas Plumbi producit praecipitatum album. B r a n d e s animadvertit , veneni | grani in 500 , J in 1000, g Z 5 in 5000 aquae partibus solutam indi- cari. Tardius vero , si tantum ^ grani in 15,000 ct jfe in 60,000 esset soluta (2). Praecipitatum al- bum volumine magnum oriri vidi , si J grani 500 , et 3*5 in 5000 aquae esset soluta. Color erat al- bus in caeruleum vergens , quum ? X 5 grani in 50,000 et T 5 in 100,000 dissolveram. Elapsis vero duo- decim horis praecipitatum bene erat separatum. 8. Acetas Zinci eundem producit in solutione arseniatis Potassae effectum. Brandes sulphate Zinci usus fuit. Hujus additione statim oriebatur praecipitatum gelatinosum pellucidum in 100 aquae partibus , quae granum unum solutum tenebant. Muratio erat minor si grani I in 500 , et J in 1000 erat soluta. Omniar reactionis indicia per sa- tis longum temporis spatium deficiebant , cum ^ grani in 5000 aquae esset soluta ^3). Propter minorem hujus reagentis sensilitatem illud non ten- tavi. (0 Ibid. (2) I. c. p. 80. (3) Ibid. 277. ENS. K 146 C M M E N T A T I O 9. Sulphas Cupri praecipitatum formaret colore viridescente , quod itidem in Chromatis Potassae solutione fieri docuit B e r z e 1 i u s (i). Por- ter eandem protulit sententiatn , monetque allii et seminum CofFeae decoctum idem ac acidum Arseni- cicum excitare phaenomenon ; quod tamen auctore Coopero ab illo, quod Arsenico producitur , fa- le dignoscici possit (a) Observavi etiam satis in- signem difFerentiam in colore , quern sulphas Cu- pri in Arseniatem Potassae ejusdemquechromatem pro- duxerat. Ille enim erat caerulescens , nee prouti hie pulchre viridis. Idem vidi , quum arseniatis so- lutionem, et ab altera parte allii et cofFeae decoc- tum sumseram. Verum aliter res sese habebat in ultimis hisce liquoribus decoctis veneno scatenti- bus et illo destitutis. Utroque casu idem excita- batur color isque pulchre viridis. Magna itaque huic reagenti tribuenda non videtur efikacitas. Cum debilis praeterea oriatur tantum reactionis indicium , veneno licet parva quantitate aquae soluto. 10. Statuit B e r z e 1 i u s nullum dari Arseni- ci sulphuretum , in quo sulphur aequivaleret oxyge- nio acidi Arsenicici , cum hujus veneni solutio Hy- drogenio sulphurato non decomponeretur. Hanc rem Gmelin ulterius indagavit, atque probavit Pfaff (2) Jahresbsriclit , u. *. w, Jahrg* 5. p. 100. Cf. M o n- h e i m , 1. c. p. 4o, (3) F r o r i e p , 1. c Bd. II. n. 18. p. 273, M D 1 C A. 14? Pfaff formari omnino, tardius licet, sulphure- tura Arsenic! (i), Convenit vero si reagens illud in solutione arseniatis Potassae adhibeatur , ut haec antea acida reddatur ope acidi hydrochloric! , quo facto , gaz Hydrogenio sulphurate transmisso et deinde liquore sibi relicto sulphuretum orietur Arsenici. Haec sunt reagentia fluida. Praeterea tamen et acidum et sal caloris ope per carbonem reducun- tur , quamvis postremum illud majore indigeat ca- loris gradu quam ipsum Arsenici deutoxydum. 24. De Sulphuretis Arsenici. Horuin unum , Auripigaientum nuncupatum , for- matur decompositione solutionis arsenicalis ope acidi hydro-sulphurici. In natura occurrit. Constat mas- sis crystallinis irregularibus plerumque squamosis, splendentibus, colore luteo instructis. Saepius acido arsenicoso vel Suphuri et Calci est mixtum. Componitur 38 metalli, sulphuris vero 24. Alterum Risigallum dicitur vel sulphuretum Ar- senici rubrum, Massis crystallinis in rerum natu- ra obvium est. Ejus color est aurantiacus. Con- stat ex 38 metalli atque 16 Sulphuris. In (i) Shweiggcr, Journ* N. R. Bd. XIV. p. 96. 148 COMMENTATTO MEDICA. In aqua non solvuntur, quamquam Hahne- mann testatur Auripigraentum naturale solvi in 500 aquae partibus , artificial vero in 6*00(1). De- courdemanche enim observavit , illud decom- poni lente in aqua firgida , citius in eadem ebul- liente , citissime vero in liquoribus principiis or- ganicis scatentibus. Illis in causis Hydrogenium oritur snlphuratum atque oxydum Arsenici liquo- ribus illis solubile (2). Hac ratione explicantur proprietates venenatae ipsius metalli in sulphureto praesentis. Utrumque est venenatum (3). Veneficium ho- rum ope institutum probetur metalli restitutione , antea dicta ratione. In principiis organicis notari debet color flavus. Sulphuretum Ammoniac ope solvi potest illudque deinde additione acidi muria- tici ex ea extricari debet, atque decomponi tan- dem. (i) 1. c. p. i4. . 3a. p. r5. . 3a. (a) Journ. de Pharmacie , XIII. 207. Cf. C h r i s t i- s o n , 1 c. p. 286* (3) O r f i 1 a , 1. c. p. 45o. seq, Archiv. gener. de med* Par. 1829. Mars. FUANC. ARNOLDI JOHANNIS PABST, STUD. IN ACADENIA IUIKNO- J IUJ K(.II.\ A , RESPONS10 An QUAESTIONEM, A NOB. FACULTATE MATH. ET PHILOS. NAT. IN ACADEMIA RHENO-TRAJECTINA PROPOSITAM , DIE XXVI. MARTII MDCCCXXXV : Quaeritur accurata exposiho principii Creozoli , qua egus parandi ratio, pmprietates et usiis (medico excepto) indicentur , et auctoris etiam 9 si fieri possit , cxperimeiitis illuslrentur. Hoc aureum monitum suspicite : Ghemiam , exquisito labore , nova suscitare , quae prius in rerum uatura non craat. TJOERHAAVE. CONSPECTUS. INTIIODUCTIO Pg- v CAPUT PRIMUM. DE VARIA CREOSOTI PARANDI RATIONE. , i. De paraudi ratione secundnm Reicheiibach ex acid* pyro-lignoso pog. i 2. De parandi ratione secundum Reich enbach ex pice liquida. ...*.. 4 3. De parandi ratione secundum Heic hen bach, modificata. . ? la 4. De nonnullis, in parandi ratione Reichen- bachiana a Kriigero mutatis. . . . l4 5. De parandi ratioue secundnm Calderini. . i5 6 De parandi ratione secundum J. . Simon, Pharinocopoeum Berolinensem. . . . 17 7. De paraudi ratione, secundum Buchrierum. 20 8. De parandi ratione , secundum Fr. Th.H u b sc li- ma nn, Pharmacopoeum in pago Theurthalcn * prope SchafThausen. ...... 21 Q. De paraudi ratione, secundum Gordianuni (Augustae Taurinorum). . . . . 21 10. De parandi ratione secundum Del Buc, ex fuligine. . a3 11. De nonnullis Creosoti puri indiciis. . . 26 12. De Creosote Educto , nn Producto ? . . 26 CAPUT SECUNDUM. DE CREOSOTI PROPRIETAT1BUS PHYSICIft, ET VARIO BJUS USU , HIXC ORTO. . Jog. 28 CAPUT TERTiUM. I)E CKJiOSOTt PR.OPIUETATIBUS CHIiMICIS , ET usinus EX irs ORTIS, 1. DC Creosoli relatione ad corpora simplicia , riou metal lien pag- 34 2. De Creosoti relatione ad corpora composita , quae oriuntur combinatione corporura non me tallicoruni , et" quae nullas proprietates acidi aut haseos habent. ...... 36 3. De Creosoti relalione ad corpora simplicia mctallica. ........ 46 4. De Creosoti relatione ad bases. 4y 5. De Creosoli relatione ad Acida. . . 5i G. DC Creosoti reialione ad corpora , qnae oriun- tur combinatione baseos cum acido , et quae s&lis vocantur . . 55 7. De Creosoti reiatioric ad acida et salia organica. 67 8. De Creosoti relatione ad corpora organica , quae baseos proprit-tates liabent, et corum saiia. . 5g g. De Creosoti relatione ad corpora , quae nequc alcalice , nee acide , reaguat. .... Go 10. De Creosoti relatione ad ea corpora , quibns singularis telas colorandi coiupetit actio , quarovis ceteris notis chemicis a se invicem ditTerant. . . . . . . . . 6f 11. De Creosoti relatione ad producta , quae fer- mentatione oritiutur. ...... 64 12 De Creosoti relatione ad producta formenta- iionis , Chemica arle mutata 66 13 De Creosoti relatione ad producta, quae ignis vi forman tur. ... CAPUT QUARTUM. DE CREOSOTI COMTOSiTIONE CHI! MIC A. pag, IN- I N T II O I) U C T I 0. Cireosotum , quod nomen habet a qualitate sun peculiar! conservandi carnem , a verbis graecis (x/? ? ffa^a') est proximtim picis liquidae princi- pium , nuperrime 1832 a viro expert. Reich en- bach (i) in Gemiania detectum et postea diver- sis modis a variis auctoribus acquisitum. Qiium igitur illtid principium postremo demum tempore acquisitum fuerit , vix esset quod de ejus historia monerem , nisi certurn raihi constitisset , omnes fere substantias , ex quibus postea paratum fuerat Creosotum , praecipuas suas vires huicce principio debere ; qua re operae pretium putavi exacte indagare, quid jam veteribus de diversis substantiis , ipsi Creosote proprietatibus suis proxi- me analogis, cognitum esset; quern scopum ut at- (i) Vid. Schweigger-Seidel Jahrbuch der Cfamie , Bd. 67. S. i4. B ii c h n e r's Rapertorium der Pharmacic , Bd. 44. S. i4o.. vi I N T R D IT C T I O. attingerem scripra veterum evolvere atque recen- tiorum observationes pro viribus colligere hand dubitavi. Neque spem felellit eventus : etenim ex illis quae undique collegeram , certissimtim illud mihi patnit , a remotissimis jam inde temporibus ea- dem fere indicatione , qud hodie Creosotum , va- rias adhibitas fuisse substantias , magis rninusve illud principium continentes ; imo jam tempore Dioscoridis cognitum fuisse oleum ., (Pisse- lacon dictum) vix ab illo diversum , ita quidem ut ejus vires in usu therapeutico , aeque ac oeconomi- co , ubique adeo laudentur , ut ejus laudes quidem conlirmatas et extensas, vix autem novas additas fuisse putares. Qtium autem ad ipsam rerum expositionem ac. cederem , aclmonitus percepi , nimis me a scopo quaestionis propositae aberraturum et mei operis partem illam , molestiis plenam , hie non posse ad-, mitti. Ne autem , quae annotaveram prorsus oblivioni tradercntur, contra vero ut aliis forsitan inservire possent , fontes , ex quibus hausi , hisce addam , quos adeant , qui plura et ilia lectu sane dignissima de hacce re velint. At vero illud monitum praemittendum putavi a me in citandis diversis auctoribus antea quidem ulem ordinem fuisse sccutum 9 qua pro regular! rerum expositionc sibi etiam insequeremur loca ci ta- I N T R O D U C T I O. vii tata , mine autem breviter tantummodo varies auo mres hand interrupto ordine esses indicates. Videantur : Hippocrates, in libru dc ulccribus , Sect. VI. pag. 877. dt Morbis mulierum , libr. I. Sect. V. pag. 605 et 632. Dioscorides, libr. I. Cap. 79 et 81. G a 1 e n u s , dc facullat. simpl. med. , libr. VII. pag. 187. et 225. Oribasius, Synops. etc. libr. II. Cap. 4. 15. aa. 26 et libr. XV. pag. 505. Mcd. collect. libr. XII. pag. 435 etc. libr. XV. pag, 505 et 506. De vir. simpl. medic. , libr. II. p. 603. Paul us Aegineta, de re med. , libr. VII. litt. II. pag, 636 et 637. P 1 i n i u s , Hist, nat libr. XIV. Cap. VI. Sect. 8. Cap. VIII. Sect. 23. Cap. XVIII. Sect. 22 et 25. Cap. XX. Sect. 25. libr. XV. Cap. VII. pag. 737. libr. XVI. Cap. X. Sect. 16. Cap. II. et Cap. XII. libr. XXIII. Cap. I. et Cap. IV. libr. XXIV. Cap. I. et VII. libr. XXV. Cap. V. Sect. 22. libr. XXXIV. Cap. IX. Porro inter vetercs conferantur. Thcophrastus, C o 1 u m e 1 1 a , M y r e p- s u s , M a r c e 1 1 u s , aliiquc. Inter reccntiores potisshmim. \V u 1 1 c r u s , in Act. phys. med. dead. Cacs. : . Nat. C'tr. Vol. IX. pag. 244. J viii INTRO D U C T I O. Joannes A m h r o s i u s B e u r e r i , Examen chem. picis liquid ac etc. Confer, etiam , quae inveniuntur in Recueilpdriodi- que de Med. de chir. et dc pharm. Tom. I. Octob. 1754. pag. 286. et Tom. VII. et VIII. In Collect. Berol. etc. Vol. III. pag. 296. Vol. XX. pag. 2 et 158. Vol. XXII. pag. 123. B e r k 1 e y , qui special! libro de pice liquida egit , quern secuti sum Lautivellius, Rosen- stein, Ram speck, Lind, Ellis aliique. F. J. V o 1 1 e 1 e n , in Phartn, univcrs.* Part. II. $. 238. A. F. Hecker, in Arzneimitldlehr.c , II. pag. 223. Erfurt 1815. CAPUT PRIMUM. DE VARIA CREOSOTI PARANDI RATIONS. De parandi rationc secundum Reichenbach ex acldo pyro - tignoso. In acido pyro-lignoso, calefacto, in vasis la- pideis sive vitreis parato , solvitur quantitas sul- phatis sodae efflorescentis maxima. Quod, ex Reichenbachii sententia, optima fit temperature 70 80 Thermometri centigradi , sed 34 Therm, cent, secundum Gay-Lus-ac. Post breve tempus, dummodo suflficiens sulphatis sodae quantitas adhi- bita sit , oleum separatur brunneum , adhuc cali* dum a liquido condensato separandum , quia refri- geratione increscit gravitate specifica , et liquor in fimdo remanens, crystallisatione sulphaus sodae, densitate decrescit , quo oleum fundum peteret, Ihec PAMST. A 2 C O M M E N T A T I O Haec olei separatio haberi potest sequela majoris densitatis , quam acidum liquidum solutione sul- phatis sodae acquisivit. Oleum , sic acquisition , per biduum aeris minoris teinperatutae contactui exponatur, quo excutitur supernatans acidum pyro- lignosum, quod a reliquo liquido separandum est. In fundo formantur plura crystalla sulphatis sodae, quae percolando per linteum sunt separanda. Ole- um misceatur tamdiu cum carbonate potassae , quam- diu effervescentia oriatur. Hinc formatur lixivium (salinum) acetatis potassae , quod separandum est. Condensatus vero liquor oleosus aqud destilletur. Haec operatic optime instituitur in retorta vitrea cum ventre valde infl[ato (ij. Hoc destillatum est oleum pellucidum flavescens , quod aeris contactui expositum brunneum accipit colorem et opacum fit. Misceatur hoc oleum cum acido phosphorico valde diluto , turn vero bene concutiatur haec mis- cela , et aliquamdiu sibi relinquatur, Separetur dein liquor acidus ab oleo , et repetatur haec opera.tio cum acido phosphorico valde diluto, eoque rccentcr parato. Nunc' lotio liquoris oleosi insti- tuatur cum aqua pura , donee non amplius acide reagat, et admisceatur tantum acidi phosphorici valde diluti , quantum olei adsit. Bene haec mis- cela concutiatur atque dein destilletur, ita quidem , ut aqua transtens identidem in retortam rejiciatur. In (i _Cf. Buchner, Repert, i854. N. i4. pag. 27^. C H E M I C A. $ In rccipiente continctur oleum , nullo fere colors indutum , sub aqua* , quae dein separetur. Oleum vero solvatur in lixivio potassae causticae 1,12 ponderis specifici i6,67 (Areometri Baumeani). Si nunc talis solutio aliquamdiu sibi relinquatur, oritur liquor supernatans , quern Eupion nuncupa- runt(i). Separatur hoc, et in vase aperto calefiat solutio fere usque ad punctum ebullitionis, quo oxygenium aeris absorbetur a principio quodam oxydabili , quod continetur oleo , nee tamen oleum afficit, quamdiu istud adsit. Hac encheiresi illud principium oxydabile simul separatur. Miscelae , nunc nigro - brunnei colons, adjiciatur acidum sul- phuricum dilutum , usdue dum omne oleum sepa- ratum sit , quod turn , calidum adhuc , a formato sulphate potassae separetur. Destillatione rursus hoc oleum amittit colorem , dummodo prudenter caveas, ne destilletur usque ad residui siccitatem , neque vapores ad parietes calidas retortae conden^ sentur ; a qua vaporum condensatione etiam irf omni sequent! destillationc cavendum est. So- fi) Vid. de Eupione : S ch weigg er-Sejd el Journt Bd. LXII. pag. 161. Annales de Chemie , j>hys etc, Tom. L. pag. 6(j. Erdraann und Schweigger-Seitlel, Journal fur pract. Chemie , Bd. I. pag. 18- 21. Bd. I. p;ig. a54; Bd. I. png. 377-396. Sch wei gge r-Sei d e I J.ihrb. 85i. Bd. Il.Cap. a; i83a. Bd. VI Cap. 2. p. 5i8-370. Hue line I 5 Repert t fur die Pharmacie t Bd. L. 1 Ahliu p. i2O-ii3 F e c h u r , Repertt der Org> Cliemia , 1*1078. A 2 4 CO M M E N T A T I O Solutio in Hxivio potassae causticae , calefactio in contactu aeris atmospherici , refrigeratio , decom- positio ope acidi sulphurici diluti , separatio et rectificatio tamdiu iterentur , usque dum oleum , admixto lixivio potassae causticae , pellucidum mane- at, et, calefactum , non alium] nisi rubescentem accipiat colorem. Misceatur porro oleum cum parva quantitate potassae causticae concentratae, tant& ta- men , quit miscela tanquam alcali reagat. Haec autem destilletur , quamdiu oleum pellucide et sine ullo colore transeat. Oleum nunc pellucidum ite- rum rectificetur ope lampadis alcoholici. Postquam vero transierit aqua , (cujus rei indici- um est cessans pulsatio) temperatura augearur et mutetur recipiens; quod bene observandum est. Colligatur nunc oleum , quamdiu pellucidum et nullo colore transeat. Finita hac operatione accura- te , fere 1,5 proc. partes Creosoti paratae sunt. $ 2. Be parandi rations, sccundum Reich enbach, ex pice liquida. Fix liquida, (in vasis terreis praeparanda , ne scilicet salia ferri contineat) plerumque constat ex aqua , a'cido acetico , acido hydro-cyani- co , acido stearico , nonnullis substantiis colo- ran- C H E M I C A. 5 rantibus, ammonia, eupio , parraflino (i) P ica - maro (a), pittacalio (3), Creosoto, substantia* quadam oxygenium fortiter attrahente , et nonnullis partim cognitis partim incognitis principiis. Cum vero Creosotum purum sit colligendum , ccterae substantiae separandae sunt. Reichenbach docet roethodum sequentem : Destilletur pix liquida , donee residuum , in re- torta remanens, acccperit post refrigerationem du- ritiem picis navalis sive sutoriae. Hac operatione a pice liquida 55 p. c. panes separantur; scilicet: 40 p. c. picis sutoriae partes remanent in retorta, et 15 p, c. fluidi aquosi par- tes in recipiente inveniuntur. llae 40 partes con- tinent pro maxima parte parraffinum , et acidi ace- tici partem. Quodsi autem pix liquida animalis fuerit adhibita, cholestcrinum (4) et naplnhali- num (l} Vid. de Parraflino: Annales de Chentie et de Phys. Tom. XXX. p. 69, L. p. 3 9 a, LV. p. aiy , 3 9 2-5g6. Schweigge r-S e i d e 1 , JV. Jahrl. der Chemie , I. p. 273- 291, VII. p.4, VIII. P . 228-234; 2 3 9 , a4o. Erd- in a nn u. Schweigg er-Seidel , Journal. Cap. I. p. iy5 178. Journal de Pharmacie , i834. p. 5i. (2) Vid. de Picamaro : S C 4 h wei gg c r-S ei de 1 , Neues Jahrb. der Chemie , Tom. VII. p 274-276, VIII. p.35i- 367. B ii c h n e r , Repert.fiir die Pharmacie , Tom. XL V I . p. 169*172, L. p. 116, 117. (3)-,jVid. de Pittacalio: S c h weigg e r-S ei del , Neue* Jahrb. der Chemie , Tom. VIII. p. 1-8. B u c h u u r , Re pert, fur die Pharmacie, Tom. XLVIII. p 12O-124. (4) Vid. dc Cholesleriiio : Beitrage zur nahern Kenntnisi der COM M E N T A T I O num (i) in ilia inveniuntur. Diversae item hunc sunt 15 p* c panes fluidi aquosi , quae , adhibira pice liquida vegetali, acido acetico scatent, quae autem, si haec sit animalis vel ex lithanthracibus parata, salia ammoniacalia soluta continent. Qua cjistellatione finita, 45 p. c. partes olei acquisiti in recipiente, in aqua" secedunt in dims partes , quanim altera aqud specifice gravior , altera specifice levior est. Separatim destillentur , quae operatic tamdiu reperatur , donee nulhi amplius observetur separatio. Oleum , quod aquae super- natat, pro maxima parte ex eupio constans amo- yeatur (ex operatione) , dum oleum , quod in aqua funduni petit , quippeplurimum ex Creosoto con- stans , sequenti modo depuretur. Primum oleum neutralisetur carbonate potassae, qua operatione formatur lixivium (salinum) , quod separandum est. Oleum vero iterum distelletur, eadem cautione adhibita, quam in praeparatione ex acido pyro- lignoso adhibendam esse diximus. Primum transiens destillatum subinde aquae su- pernatat , quod igitur , pltirimum scilicet eupii con- tfer trokkene Destination organischer Korper* S c h w c i g- ger Seictel, N. Jahrb* der Chemie u. Physik r Tom. II. p. a73-3o4. (2) Vid. de Naplithaiino : SchweiggerSeidel, Jahrb. der Chemie n. Physil: , i83o. Tom. II. p. 436-46o. i83i. Tom. I. p. 175.196. i852. Tom. VI. p. 73-78. io4- 106. Tom. VIIT. p. 223-a34. aSS-a^g. Geiger, Handb. d,sr Pharmacis , 4fc A nil. p. 3ii. C H E M I C A. 7 continens, scparandum est. IlluJ autcm , qu'ul in aqua" fundum petit , bene concutiatur cum ea quan- titate acidi phosphoric! valde diluti , ut semper acidum phosphoricum praevaleat. Lotio deinde instituatur cum aqua depurata ; et , post lotionem repetitam oleum distelletur cum par- va quantitate acidi phosphorici diluti. Haec ope- ratio non solum inservit ad separandam ammoniam , sed etiam ad decomponendam ejtis cum aliis acidis, acido carbonico debilioribus, conjunctionem. Cum vero semper aliqua acetatis potassae et phos- phatis ammoniac quantitas remaneat in Creosoto, quae lotione non separari potest, destillatione haec separatur ; quae operatio ita instiruatur, ut sinuil ex Creosoto expellatur parraffiuum. Optime hoc fit destillatione cum aqua calida , qua distellatione simul Creosotum lubenter ab eupio separari vi- detur. Praestat citius quani serins huic dcstillationi linem imponere, quia liquor in retorta pro ma- xima parte ex parraffino constat; cholesterinum etiam et naphthalinum, si quae adsint , simul re- manent. Ut vero omnino purum acquiratur Creosotum, iteranda est destillatio. Turn bene observandum , sufficientem aquae quantitatem adesse , atqtie aci- dum phosphoricum praevalere; hoc enim artificio impeditur, quominus acetas potassae aut phosphas ammdniae calore dccomponatur, quod hisce salibus pto> 8 COMMENT ATIO proprium est (i). Aqua, quae hac destinations in recipientem transient, identidera in retortam injiciatur prudenter, ne nimis Creosoti, hac in aqua soluti , amittatur. Creosotum, hoc modo acquisitum , utnuncab eupio et principio quodam , oxygenium avide ab- sorbente, nee minus ab aqua separetur, solvatur in lixivio potassae causticae 1,12 Ipond. spec. (16. 7 Areometri Baumeani). Miscela sic primum lactea redditur, cum dein in superficie solutionis oleum separatur, constans ex parva Creosoti cum eupio quantitate, et iterum in lixivio potassae causticae i , 12 pond. spec, solvendum. Oleum, hinc in superficie separatum , pro maxima pane ex eupio constans , rejiciatur ; solutio vero cum prae- cedenti solutione colligatur. Iteratis solutionibus in lixivio potasae causticae 1,12 pond spec., his calefactis in vase aperto , oxydatur principium illud , quod absorbet oxyge- nium, ctijus indicium est valde brunneus color. Post aliquod tempus miscela decomponatur magna acidi sulphurici diluti quantitate ; quo opificio potassa relinquit Creosotum et substantiam co- loratam ; haec autem separentnr, adhuc calida. Ut autem liberentur a partibus salinis admixtis, lotio cum aqu^ pura requiritur. Aqua dein , quantum pos- (i) Vid. Orfila , Siemens de Chemie , II. pag. ^f>. I. ag. 463, C II 1<: M 1 C A. 9 possit , separetur ; turn destillatio instituatur in retorta vitrea tubtilata , cui adjungatur reeipiens vitreus. Etiamsi omnis cautio adhibeatur , vcliemcns tamen pulsatio locum habct, ad quod incommodum amovendum ex Reichenbachii sententia nihil juvat, nisi usus vitrearum retortarum magnae formae , et ignis lenis, balneo arenae adhibito , etiamsi et haec pulsationem parnm debilitant (i). Pulsatio ilia, Cum sequela sit magnae differentiae punctorum, quibus haec liquida ebulliunt, multum diminuetur, si punctum ebullitionis aquae, Cre- osoto admixtae, adjicienda substantia quadam in- nocud elevetur. Haec operatic bene mini cessit, admiscenda aliqua 4 quantitate sulphatis sodae efflo- rescentis Creosoto, aquam continent!, miscela 1 deinde bene concutienda , et tandem destillanda ; in quo" destillatione nulla fere pulsatio oriebatur. Cessat pulsatio, quam priraum omnis aqua transierit ; novo nunc recipiente adhibito et tem- peratura" elevat^, destillatio celerrime progrediatur. Operatio cum lixivio potassae causticae , acido sulphurico , aqua pura &c. ter quaterve iteranda est; scilicet, usquedum Creosotum, lixivio po- tassae causticae i,ia pond. spec, mixtum, solvatur sine mutatione, atque solutio calefacta rubescenti- brunneum colorem accipiat , qualis Creosoti puri pro- (i) Vid. Sch weigger-S eid el , N. Jahrb. der Chemic a. Physik , Tom. VII. p, 67. io C O M M N T A T I O proprietas est. Quodsi dubium sit, num vesti- gia adsint principii oxydabilis, indicium sit sulphas peroxydi ferri , quod principii illius praesentiam indicat, si nigrescens, ej usque absentiam , si rubro-brunneum praecipitatum producat. Cum vero Creosote, hoc modo acquisito , plerumque inesse soleat parva acidi quantitas , ne- cesse requiritur, docente Reichenbachio, ut in Creosoto parva lixivii potassae causticae quan- titas solvatur ; quo facto , destillatio instituatur in vitrea retorta (lampas alcoholica hlc imprimis adhi- beatur). Ne tamen haec destillatio nimis diu pro- trahatur , quum Creosotum, non nisi aqu4 mixtum in recipiente colligendum sit. Ad hanc aquam separandam iteretur destillatio , et tarn diu mutetur recipiens , donee non amplius vapores aquosi in ejus collo oriantur. Colligatur nunc Creosotum transiens , quod, praecedentibus bene observatis , purum est. Cum Creosoti puri, hac methodo collecti, quantitas parva, et ipsa praeparandi methodus per- difficilis sit nimiique pretii , multi faciliorem prae- parandi Creosoti methodum excogitare studue- rtmt, propter frequentem ejus usum , inprimis in medicina. Ipse adeo Reichenbach breviorem jam usurpabat methodum parandi Creosoti, usui medico destinati, quam tamen apud nullum aucto- rem descriptam inveni (i). Hanc vero relinquere et (i) Schwcigger-Seidcl, N.Jahrb. Tpm.VlII, p.4og. CHE M I C A. n ct ad priorem reverti coactus est Reichcnbach, postquam usus C r e o s o t i , breviori ilia methodo parati, apud aegrotantem emesin violentain excita- verat (i). Paratum erat irnpurum hocce Creoso- tum ex pice liquida, quae ex ligno fagino parata erat. Nullum tamen exemplum unquam occurrit ejus* dem eiFectus emetici, ubi Creosotum iinpurum , ex pinorum speciebus paratum , fuerit adhibitum (a). Sic etiam Creosote, ea ratione praeparato , quam methodi , dcinceps a nobis exponendae , praecipi- unt , emeticum illud non contineri , experientia do- cuic (3). 5- 3- De parandi ratione sccundum Reichen- bach, modificata. Methodus liaecce invenitur apud Miguet (4) atque est modificatio Reichenbachianae metho- di, (i)i.J. (a) Vid. Bii diner, Repert* fur die Pharmacie , Tom. XLVII. p. 277. (3) Observandum est picem liquidam aut acidum pyroligno- suum semper paranda esse in vasis fictilibus, ne scilicet in sint salia oxydi ferri Vid. Sch weigger-Seide I, N. Jahrb. Tom. LVI11 p. 18. (4) Conf. E. Miguet, Rechcrches Chem. ct Med, sur le Creosote etc. p. 18. Po^gendorf , Annalesder Chemik undPhysik, Tom- XXV 111. Cap. i. 12 C O M M E N T A T I O di , modo enarratae. Vel sic ramen non est bre- vior ilia , de qua supra diximus. Absolvitur au- tern hisce: Destilletur pix liquida ? ex ligno parata, in ferrea retorta, usque dum residuum densitatem acceperit picis navalis vel sutoriae. Oleum transiens destil- letur in retorta vitrea. Primum hac in destillatione transiens oleum , cum specifice levins sit aqua , ideo separetur, quia parum Creosoti continet. Deinceps transiens oleum specifice gravius est aqua, et multo majorem Creosoti quantitatem continet. Postremum hoc oleum saturetur carbonate potassae, quo opificio formatur acetas potassae , dum acidtim carbonicum excutitur, cujus rei indicium est oriens effervescentia, Separatur, quae ita forraatur acetas potassae , et rursus destilletur oleum , unde eadem separatio existit. Oleum in aqua fundum petens, concutiatur cum lixivio potassae causticae, 1,12 pond. spec. Oleum , hoc opificio separatum , est Eupion, quod item separerur. Solutio autem alca- lina in aperto vase calefacta, hinc brunneum colo- rem accipit, quia principium oxydabile absorbet ae'ris oxygenium. Haec solutio nunc brunnea facta, decomponatur ope acidi sulphuric! diluti. Sic impurum Creoso- tum separatur, quod rnrsus destilletur cum parva potassae causticae quantitate. Destillatio vero turn intermittatur , quum v^apores Creosoti haud am- plius sufficienti quantitate transeant, ctiamsi retorta mill- C H M I C A. 13 multum adhuc olei continere videatur, cum hoc fere nil nisi picamarum esse soleu Oleum , in recipiente sic acquisitum , solvatur in lixivio potasae causticae 1,12 pond. spec. Rema- nens satis magna eupii nondum soluti quantitas rursus est separanda. Calefiat solutio in contactu aeris , et iteretur decompositio ope acidi snlphurici diliui. Dein destilletur oleum separatum cum aqua, quo opificio iterum picamari quid in retorta rema- net. Aquae autem admisceatur parva acidi phos- phorici quantitas , ut liberetur oleum ab ammonia. Sequitur tertia solutio in lixivio potassse causticae, quil, dummodo praecedentes operationes bene sint institutae, hand amplius eupion separatur. Nunc destilletur cum aquft. Aqua , satis magna quanti- tate transiens , separetur , mutato recipiente. Ut vero Creosotum ab omni aqua" liberetur vapores Creosoti per tubum , repletum chlorureto calcii, transeant. Quodsi vero contra eupion separetur , vel brunneum acciperet colorem , operatic iteranda est cum potassa caustica et acido sulphurico. Creosotum, tali modo acquisitum, non quidem chemice est purum, sed tamen usui medico aptissi- mum. Ad Creosotum hocce chemice purum ac- quirendum etiamnunc destillatio cum aqua est in- stituenda, dein Creosotum transiens per se des- tillandum , dum vapores Creosoti hac in destilla- tione per chlorurettim calcii transeant. Optime pos- trcma hac destiilatione lampas alcoholica adhibeattir, qua H COMMENTATIO qua facilius in eurn locum afferri possit calor, quo Creosotum continetur. s. 4. DC nonntillisi in parandi ratione Reichen- bachiana a Kriigero mutatis. Inter eos, qui praeparando Creosoto operam fecerunt, habetur etiam Kriiger, pharmacopoeus Rostochiensis. Hie Reich enbachianam me- thodum studuit faciliorem reddere, et quidem hoc opificio (i): Prima destillatione ex pice liquida, e ligno parata , separabat primum destillatum , et solummodo partem postremo transeumtem in se- quente operatione adhibuit. Sic eupion minoretn peperit molestiam. Deinde solution! in lixivio po- tassae causticae, aeris contactui expositae dum de- coqueretur , et tune refrigeratae , adjecit aquae quantitatem , quominus crystalla sulphatis potassae possent formari in ejus decomposition ope acidi sulphuric! , quo artifieio hand necessaria fit separa- tio crystalloruni , ex ejus senrentid difficilis et diu- turnus labor, quod tamen mihi non ita videtur, cum potius promtam requirit manum. Adhibuit retortas capsulis efflatis instructas, ut apparatum destillationis , quas fasciis membrana- ceis et linteis tegebat. Usus lini tamen in hu- jus (i) Conf. B ti c h n e r , Repert. l834. N. i4o. p. 27 5. C H E M I C A. 15 jusmodi destillatione mihi videtur melior et faci- lior. Brevior haec Kriigeri methodus hand magnae est frugis. S-5- DC parandi ratione sccundum Caldcrini. Magis se commendat methodus, quam Calde- rini, pharmacopoeus Mediolanensis , public! juris fecit. Continetur potissimum hisce (i): Fix liquida calefiat , in qua calx exstincta solvitur, quamdiu efFervescentia habeatur, et donee massa consolidetur. Miscela, postquam fuerit refrigerata, in pulverem redigatur. Actionem calcis in Creo- sotum animadvertens , Reichenbach jam prae- monuerat , calcem aliquando in praeparando Creo- soto maximi fore, qua Reich enbachii opinione verisimiliter C alder in i ad hanc methodum perve- nit (a). Pulvis , dicto artificio acquisitus , in ferream re- tortam injiciatur ; ipsa retorta ad 0,67 partes im- pleatur. Des- (i) Conf. Gaz.Eclett. i834. W. 3. Leuch, Polyt. Zeitung, i854. TJ 9 . i4. Pharmaceut. Centralblat , i854. p. 36i. Mulder, Natuur- en Scheik. Archief, i835. iste Stuk, bl. 5i. (a) Schweiggcr-Scidcl, N. Jahrb. i833. Tom. VII. p. 7 . i6 C O M M N T A T I O. Destilletur nunc , usque dum vapores, primum albo colore transeuntes , flavescentem accipiant. Amoveantur recipiens atque ignis , et destillatum efFundatur in filtrum , aqua madefactum , per quod aqua permeat , oleo in eo remanente, cujus lotio iteretur. Post hanc percolationem decoquatur hoc oleum per aliquod tempus cum 1,5 ponderis parti- bus lixivii potassae causticae 1,12 pond. spec. Solutio refrigerata effundatur in filtrum aqua ma- defactum; eupion in filtro remanet. Percolatus li- quor decomponatur acido sulphurico diluto , ita ut miscela. Separetur oleum supernatans et abluatur in filtro aqua pura madefacto; oleum vero remanens destil- letur in vitrea retorta, balneo arenae imposita. Transiens Creosotum, nondurn satis purum , iterum in lixivio potassae causticae solvatur , deco- quatur , percoletur , cum acido sulphurico decom- ponatur , dein cum aqua abluatur et percoletur. Si post has operationes Creosotum nondum sa- tis purum sit, iterandae stint , donee tale acquiri- tur. Talis praeparandi methodus etiam describitur a Cerutti, pharmacopoeo Camburgensi(i). (i) Vid. Pharrnac. Centralblatt , i$34. K . 58. p. C H ft M 1 C A, 6. De parandi rations sccundum J. E. Simon* Pharmacopocum Berolinensem (i). Adhibendum est ahenum tubulatum cupreum* cui adjungendi sunt duo alembici, alter cupreus , stanneus alter, ejusmodi autem cochleis instruct! * ut ad libitum retortae alternatim possint adjungi* Refrigerando destillato inserviant cylindri duo con- centrici stannei, interne atque externe aqua frigida continua repleti. Ipsa autem praeparatio sex parti- bus absolvitur: I. Retorta pro tertia parte repleatur pice liqui- da, tali porissimum , quae ex duro ligno parata est* Cupreus alembicus adjungatur. Ignis sit lenis. Re- jiciatur primum transiens destillatum , et turn demum colligatur, si liquidum valde acidum cum aqua mixtum , oleum excutiat , quod fundum petit. Ces- set autem destillatio , quam primum in retorta sonus audiatur stridulus Talis destillatio per triduiml est iteranda, pice liquida recenti ; turn vero acido liquori, sic acquisito , tantum carbonatis potassae admisceatur, donee hinc enata efFervescentia cesset. Ilaec admixtio inscrvit saturation! acidorum , quae ^ ma (i) Conf. Poggendorff,y//in. N. 8. Bd.2. p.iig-iaSi Pharmac. CentralbL i834. Bucbner, Reptrt. fur die Fharm. Tom. XL1X. p. 90-94. PABST. L) i8 C O M M E N T A T I majore affinitare ad potassam instructa , quam aci- dum carbonicum, in fluido adsunt. a. In cupream retortam depuratam, alembico stanneo adhibito , fluidum saturattim injiciatur, affusa dimidia aquae parte; haec miscela djstilletur. Primum destillatum , aquae supernatans multum- que eupii continens , separetur. Colligatur liquor olepsus subsidens , nee , quamdiu sufficiens oleum transeat, intermittatur destillatio. 3. Hoc oleum, cum sit Creosotum, multum adhuc eupii continens in lixivio potassae causticae 1,12 pond. spec, solvatur. Eupii pars una su- pernatat, altera pars cum Creosoto solvitur. Ilia separetur ; ad hanc vero separandam solutio alcalina misceatur 1,25 partibus aquae; qnae miscela rursus destilletur (stanneus nunc adhibeatur alem- bicus), donee aqua transiens baud amplius oleum contineat. Quo temporis puncto autem 0,75 par- tes transierint , admisceatur aequalis aquae purae 1 quantitas. Ilaec ultima tamdiu iteranda sunt, do- nee aqua transiens hand amplius oleum contineat. Nititur baec operatic cfl potassae causticae pro- prietate, qud , temperatura elevata" , eupion alias- que substantias prius quam Creosotum relinquit. Nunc solutioni t alcalinae admisceatur quantitas acidi sulphurici diluti , sufficiens saturation! 0,75 t partium potassae. Destillatio non intermittatur, donee Creosotum transiens amiserit tantum eu- pii, quantum fieri posait. 4. Gap- C H E M I C A. 19 4. Alcmbicus stanneus amoveatur ; potassae Creo> soticae, in retorta remanenti , adraisceatur quanti- tas acidi sulphuric! diluti, ita ut acidum aliquomo- do praevaleat. Nunc , rursus adhibito alembico stan- neo, destilletur , quamdiu oleum transeat. Tran- siens aqua rursua in retortam injiciatur; colligatur solummodo Creosotum impurum. 5. In retorta pura destilletur Creosotum col- lectum, cum aqua pura aut aqua Creosoti, quae remansit ex praecedenti operatione. Addatur au- tem parva quantitas lixivii porassae causticae. Tran- sit ita Creosotum, cum parva 1 aquae quantitate conjunctum. 6. Ultima operatio eo inservit, ut aqua separc- tur a Creosote, Ad hoc autem , quantum pos- sit , efftciendum , instituatur destillatio in retorta vitreA, et recipiens mutetur, quamdiu aqua transeat. Retorta autem balneo arenae imponatur. Calor etiam afFerri potest ope lampadis alcoholicae. Ulti- ma destillatio iteranda est , si Creosotum acris contactu rubescentem accipiat colorem. Hanc autem praeparandi methodum cum Rei- chenbachiana comparantes, intelligimtis, discri- men , praeterquam in destillationis apparatu , potis- simum in eo cerni , quod Simon separari etipion docet non tantum solutione in lixivio potassae causticae, et calefactione, aeris contactui expositft, scd vero destillationem esse adhibendam, et quidem lianc ob causam, quod lixivium potassae causticae B a ce- ao CO M M E N T A T I O ceteras omnes , quae in solutione habentur, sub- stantias prius relinquit , quam C re o sot urn. S- 7- DC parandi ratione , secundttm Biichnerum(i). Fix liquida (potissimum ea , quae ex duro ligno parata est , ex qua, secundum Buchnerum, pu rius Creosotum separari potest, quam ex ilia, quae acquiritur e Pino Silvestri) destilletur le- niter in aheno ferreo (2). Quamdiu destillatum aquae supernatet, separe- tur, et turn demum colligatur , quum in aqua fun- dum petit. Procedat destillatio , usque dum resi- duum in retorta consolidari coeperit. Oleum, in aqusi fundum petens , bene concutiatur cum parva quantitate acidi sulphurici concentrati , scilicet una* pro 200 vel 300 partibus , dein adjiciatur aequale aquae volumen , et miscela in minoribus retortis vitreis destilletur. Quae operatio inservit separarando oleo ab am- monia, et ab oleo empyreumatico basico. Destil- latum transiens et in aqua fundum petens solvatur nunc in lixivio potasse causticae, prius calefacto 1,12 (l) Conf. Ejus Repertoriutn fur die Pharmacia, Tom. XLIX. p. 85-8g Journal de Pharmacia, Julii i834. p. 4oo-4oa. Pharm. CentrulbL IN . 55. p. 868. (a) Vid. Bueliner, Repert. Tom, XLIX. '|. 84. C H E M I C A. 21 i,ia pond. spec. Aliquamdiu calefucta hac sohi- tione, separetur eupion supernatans. Refri^erata solutio decomponatur adjiciendo acido sulphurico dilute , usque dum acidum sulphuricum praevaleat. Creosotum hoc opificio rursus liberatum sepa- retur a formato sulphate potasse et destillctur. Primum transiens destillatum , nondum ab eupio satis liberatum, ideo separetur. Bis terve iteretur destillatio postremum transeunte et in aqua fundnm petente. Quo opificio Creosotum, chemice quidem non purum , sed usui medico adaptatum , acquiritur. .3. / DC parandi ratione, secundum Fr. Th. Hubsch- man, Pharmacopoeum in pago Theur- thai en , prope Schaffhauscn (i). Pixliquida, ex ligrio parata, destilletur. Destil- latum tune primum colligatur, si in aqua fundum petere incipit. Turn aliquamdiu in vase aperto decoquatur cum duplici aquae volumine , cui ea quantitas acidi sulphurici adjungatur, qiu\ aquae supernatet. Liquida post refrigerationem separen- tur, atque oleum separatum brunneum in vitrea retorta destilletur. Quod opus repetatur, nti etiam illud, quod cum acido sulphurico diluto in- ttl- (l) Couf, Annalen dcr Pharm. Tom. XI. a* C O M M E N T A T I O stituitur. Flavescens oleum destilletur nunc cum lixivio potassae causticae, 1,12 pond. spec. , ct, separato supernatante eupio, solutio calefiat , dcin- (le ope acidi sulphurici diluti decomponatur , et cum aqua abluatur. Dein cum parva lixivii potas- sae causticae quantitate 1,12 pond. sped, admixta destilletur. Destillatum , hoc niodo acquisitum^ est C r e o s o t u m , quod tamen aeris contactui ex- positum , cito colorem accipit bnmneum. Ad se- parandum vero principium oxydabile, imponatur destillatum per hebdomades aliquot cum parva li- xivii potasse causticae 1,12 pond. spec, in aperto vase in cella ; quo tempore elapso, solutio rec- tificetur in apparatu vitreo ope lampadis alcoholicae. Creosotum tali niethodo acquisitum, etiamsi chemice hand purum , vel sic tamen usui medico aptum erat, quippe apud aegrotantes emesin ne- ^uaquam exciians. Be parandi rat tone ^ iccitndum Giordan ium {/lugustae Taurinorurii) (i). Pix liquida destilletur in aheno cupreo, interne stanno bene obducto, destillatum rursus destille- tur , et productum saturctur carbonate potassae et destilletur. Ne tamen haec destillatio diutius quam par (i) Conf. Gaz. Eclett. di ferment o , i835. p. 3y , 38. Pharm, Ccnlr. licit t. i8?5. 3N. ig. p, 3.55. C H E M I C A, a3 par est protrahatur. Transicns destillatum cum lixivio potassae causticae 1,12 pond. spe:. miscea- tur et calefiat in contactu aeris. Refrigcrato des- tillato, separatur eupion supernatans. Haec solu- tio cum acido sulphurico dilute injiciatur in vitre- am retortam tubulatam , amplo recipiente instruc- tam. Clausis cunctis retortae aperturis destillatio instituatur , qua durante per tuhuni aqua calida in retortam injiciatur, dum in ejus fundo guttulae Creosoti conspiciuntur. Finita destillatione in recipieritis fundo Creosotum invenitur, cui par- va aquae Creosoti quamitas supcrnatat. De parandi rationc secundum Del Buc, ex fuligine. In omnibus hue usque enarratis methodis ani- madvertimus , ad praeparandum Creosotum adhi- beri picem liquidam vel acidum pyro-lignosum , quod et ipsum tanquam solutio picis liquidae cum acido acetico diluto considerandum est. Del Buc tamcn C re o sot urn praeparavit ex fu- ligine (quae ex fabricis acidi pyro-lignosi petitur;, et quidem hac metliodo: (i). Destilletur fuligo , usque dum transiens destilla- tum baud amplius acrcm saporera habeat. Saturc- tur (i) Conf. Pharnu Centralbl. 834. N. 12. p. 185.187, Gat. Sclett. dl fttrm. i834, ]>, qy-mi. 34 COM.MENTATIO tur hoc destillatum cum carbonate potassae , sepa- retur oleum et dein destilletur in vitrea rerorta balneo arenae imposita , usque dum residuum in re torta densitatem extract! acceperit. Misceatur ole- um transiens cum 1,15 lixivio potassae causticae 25 Areometri Baumeani. Supernatans eupion se- paretur percolando , et quideni per filtrum , aqua" madefactum. Solutio Creosotica, per aliquot horae minuta in vase aperto ferreo decocta , dein per unum diem in vase vitreo aeris contactui exponatur, Solutio deinde decomponatur ope acidi sulphurici diluti , usque dum omnis potassa saturata sit. Ca- lefiat miscela, separetur Creosotum in superficie ortum post aliquam quietem. Residuum lavetur iterum cum parva quantitate lixivii potassae causti- cae, et dein decomponatur ope acidi sulphurici. Colligantur liquida , quae Creosotum conti- nent, et destillentur in vitrea retorta. Durante hac destillatione transiens liquidum aquosum rursus in retortam injiciatur. Haec operatic progrediatur usque dum ea Creosoti quantitas sit acquisita, quae tempus atque laborem compenset. Creoso- tum, tali modo acquisitum , satis diu aeris con- tactut exponatur , ut brunneum accipiat colorem ; deinde misceatur cum 4 partibus chlorureti calcii (quod omnino purum , siccum et inpulverem redac- turn sit), ad pastam. Hac pasta impleatur venter retortae, et aliquandiu pasta sibi relinquatur, quo facto ^ miscela destilletur , adhibito balneo arenae. Hoc C H E M I C A. 25 Hoc opificio cernimus Creosotiuii nullo coiore transire. Quoclsi colorem assumere incipiat, mu- tetur recipiens. Haec ultima methodus, destillatio nempe cum chlorureto calcii , nequaquam considerari potest , secundum experimenta a Reichenbachio sumta, tanquam idonea. Judicii autem sui^Reic hen bach bane rationem dedit (i): Vebetnens pulsatio, in- quit, quae oritur , si Creosotum, aquam con- tinens , cum chlorureto calcii destillatur , bane des- tillationem impedit. Quo certius aptid me constaret , uter hac in re bene viderit, ipse talem destillationem institui. Nullam vero pulsationem in ea animadvertens , co- actus sum De*! Bucio as. c entiri (2). DC nonnullis Creosoti puri indicia. Creosotum, und aker^ve harum methodorum collectum , revera esse purum , ex sequentibus in- diciis patebit : i. Nee acide neque alcalice reagat. a. Creosoti in lixivio potassae causticae con- cen- (1) Vid. Erdmann u. Schweigger Seidel, Journ. Tom. II. p. 61. (2) Omnium, quas memoraviraus , parandi rationum Rei- chenbachiana ex pice liquida est aptissima ;d Creoso- tum purum acquirendum; brevissima autem est Methodus accundum C a 1 d e r i n i. 26 COMMENTATIO centrato solutio , post diltitionem cum aqua , haud turbida fiat. Contrarium enim indicaret , adhuc eu- pion vel parraffinum Creosote contineri. 3. Amarus solutionis sapor, ona post refrige- rationem crystalla , indicio sunt Picamarum contineri. Quod idem etiam cognoscitur solutione barytae in alcoliole aquoso, praecipitatum album excutiente, quod est combinatio picamari cum baryta. Si vero adest Pittacalium , solutio coeruleum colo- rem assumit. Idem ille color, si oritur, postquam gaz chlorium per solutionem ducitur , indicat prae- sentiam Pittacalii. 4. Brunneus color, quern Creosotum, aeris et luminis contactui expositum , fere semper assumit, principii oxydabilis praesentiam indicat, Quod idem cognoscitur, solvendo Creosotum in aqua , et huic solutioni sulphatem peroxydi ferri guttatim injiciendo , unde rubro-brunneum praeci- pitatum producitur. Nigrescens vero praecipitatum principii oxydabilis praesentiam indicat. 5. Acetate plumbi, Creosoto admixto, idque turbidum efficiente, praesentia ammoniae indicatur. De Creosoto Educto an Prodticto* Singtilis hisce methodis enarratis atque perlustra- tis, sponte oritur quaestio : Ntim Creosotum sit productum an vero eductum. Mi- C H E M 1 C A. 27 Mihi utrumque dicendum videtur. Scilicet , pro- ductum siccae destillationis nonnullorum corporum organicorum; edncuim vero picis liquidae, acidi pyro-lignosi &c. Quod confirmatur si primum in- ter se comparantur actio aquae Creosoti atque actio fuliginis vulgaris in carnem; turn vero, si oleum , ex acido pyro-lignoso , addendo sulpha- te sodae qui antea eflloruerit acquisitum, post neutralisationem cum carbonate potassae, et ante destillationem cum lixiviis causticis et acidis , com- paratur cum puro Creosote. Hac enim comparatione invenimus , priori mui- tas adesse proprietates posterioris , uti sapor , actio in plantas et animalia etc. Quicumque picem liquidam neutralisat , deinde cum aqua destillat, et gustat oleum in aqua fundum petens , facile ani- madvertet ingratum saporem Creosoto propritim. Quod etiam maxime confirmatum vidi, postquam oleum, prima picis liquidae destillatione acquisi- tura , et in aqua* fundum petens , commiscueram cum albumine ovi gallinacei. Haec enim miscela coagulabatur; non quidem continuo, sed post uni- us horae spatium. Hinc consilium cepi detractam avis cutem hocce oleo inungendi. Res bono eventu coronabatur, nam post 12 hebdomades nullum indicium putre- fdctiouis acceperat. Nonnullis tamen hominibus odor empyreumaticus erat ingratus. CA- CAPUT SECUNDUM. DR CREOSOTI PROPRIETATIB17S PHYSICIS ET VARIO EJUS usu HINC ORTO. Cjreosotum est liquor, sine colore, transparens , oleosus, (i, 037 ; pond. spec., vel secundum Buc fi- ne rum 1,040 pond* spec, (i), pressione atmos- phaerica 0,722 m.m., et temperature 4- 20 Ther- mometri centigr.) qui in charta maculam oleosam producit, post aliquod tempus tamen disparentem. Ope lamellarum chartacearum , Creosoto made- factarum , aer atmosphericus loci cujusdam , in quo aegrotantes degunt , vaporibus Creosoti impleri potest: cujusmodi sufFumigium Reichenbach adhibebat, opportunitate morborum, qui eo indi- gere ipsi videbantur (2). Comparata magnitudine guttarum Creosoti cum ed, quae est guttarum aquae, sub iisdem circum- stantiis, patuit, 261 guttis Creosoti opus esse ad implendum spatium, quod loo guttis aquae pu- rae impleatur. Quod fiebat temperaturd 20 Therm, centigr. et infra 49 latitudinis Borealis. Quum (i) Vid. ejus Repert.fur d. Pharm. Tom. XLIV. p. iSy. (3) Vid. S c h w c i g g e r - S c i d e 1 JV. Jahrb. der Chemie , Tom. VIII. p. 407. COMM. CHEMICA, & 9 Quum vero magnitude guttarum inversA sit ra- tione multitudinis , quil impletur datum spatium, necesse est , ut , gutta 4 aquae his circumstantiis = 1,000 sumtA, vulumen guttae Creosoti sit =: 053839 atque igitur fere 0,34 voluminis guttae aquae. Reichenbach (i), Miguet (a) et alii dicunt Creosotum refrangere lumen insolitd ratione, ejusque luuiinis dispergendi vim superare earn Carbureti sulphuris. Experimenta vero a viro clar. Marx, professore Brunsvicensi (3) institu- ta, eft, qud Biot et Cauchoix (4) sclent, ra- tione , alium eventum protulertmt ; scilicet : refractionis ratio n' = M343 combinata cum prismate vitri Crowniani (cujus ratio refractionis = 1,5190) dispersionis ratio Z = 0,5479 (vel Z' =; z ^-f = 0,53225). Haec proprietate, qud nullum aliud hue usque cognitum , neque solidum neque Uuidum , corpus est in* (l) Vid. Schweigger-Scidcl Jahrb.' der Chcmie t I83a. Tom. VI. p. 3o8. i833. Tom. VII. p. a3. (a) Vid. E. Miguet, Recherches chem* et med. Paris 1834. p. i3. (3) Schmidt, Jahrb. der Inn. u. Ausl. gesamt. Me- dicin. i835. N. 3. p. 38a. Schweigger-Scidel, Zusatz uber das Kreosot , in Chem. Phys. and Medic. Bez. 3e Heft. p. 453. in opere : Das Kreosot you K. Keicheo* bach, Leipz. i835. (4) Vid. J. B. Biot, Trait t de phys. expcrim, et ma- 18:6. Tom, Jll. p. aao. 30 C O M M E N T A T I O indutum , usus est ad adhibendum nempe Creo s o- t u m in telescopiortim constructione , loco vitrel flintici (^flintglas*) ; quoniam telescopia sic maxime emendantur, si iis adaptatur vitrum Crownia- n u m majoris refractionis et minoris colorum dis- persionis, atque vitrura flinticum minoris refrac- tionis et majoris dispersionis. Experiments , hujus- modi telescopic instituta, optatum eventum protu- lerimt(i), Confecit Marx etiam ope hujus Cre- osoti lentem microscopii achromaticam , usui egregie inservientem. Hoc Creosotum odoris est penetrantis ingrati, simillimi carnium sale et fumo induratarum odori , saporis autem caustici acerrimi, linguam ita corro- dentis, ut alba macula in ea oriatur. Si forte in oculum incidat Creosotum, vehe- m-entem excitat dolorem. Ejus tamen actio in ocu- lum baud noxia videtur. Animal enim , cujus ocu- los Creosoto inunxeram , aliquo quidem dolore affici videbatur, brevi tamen post oculos aperie- bet , absque iillo externo doloris indicio. Si duo vasa, alterum Creosoto, alterum vero acido sulpburico concentrate repletum sub campana antliae pneumaticae ponuntur, et aer inde extra- hitur, acidum sulphuricum ad ejus superficiem rosaceum colorem accipiet. Hoc vero adscriben- dum esse Creosoti evaparationi , per se patet. Ebullit acl 203 Therm, centigr. , pressione at- mos- Cl) Vid. Schweigger-Seidel opere laurl, png. 455. C H E M I C A. 31 mospherica 0,720 m. m , atque ejus temperaturd 20 Therm, centigr. Destillari potest sine muta- tione in vasis clausis. R,efrigerari potest, absque congelatione , usqUe ad-27 Th. cent. Dilatatur a 20 Therm, centigr. usque ad 4- 203* Therm, c. prope ad J voluminis sui partem. Ejus altitude capillaris cum aquae altitudine ca- pillari comparata , et hac =3 100 posita , in tubo vitreo 1,5 m. m. diametri , accedebat ad 20 Th.c. = 53- Hisce proprietatibus quodammodo inservire pos- set Creosotum conficiendis Thermometris ; in- tellectd vero diflicultate ejusmodi Creosoti com- parandi , quod chemice sit purum , cum facile in eo conficiendo aliqua ejus pars carbonisaretur , ne- quaquam illud hydrargyro vel alcoholi praeferre possum , etiamsi horum dilatatio minor sit (i). Hand alia ratione quam adhibito gossipio accen- ditur, nisi supra punctum ebullitionis calefiat. Si- mul tune plurimum separatur fuliginis. Quodsi vero Creosotum in clauso apparatu calorico exponatur ea ratione , quam modo exposi- turi sumus, observabimus sequentia phaenomena. Si Creosotum guttatim per tubum porcellane- um candescentem ducatur, cui amplior vitreus tu- bus, (i) Vid. J)iss. Phys. Inaug. de Dilatations liquidorum per calorem. auct. Gerard Simons, p. 47-60. Traj. ad Alien* n 32 C O M M E N T A T I O. bus, ctijus extrenuim vitreo tubulate globo instruc- tum est , adjiingatur , turn post aliquod tempus nigrescens liquidum in vitreum tubum veniet, quod, clum videatur esse fluidum liquidum , revera nihil aliud est nisi flumen fuliginis tenuissimae, quod fundum globi occupat, et internam atque infimam partem tubi vitrei crust;! nigrescenti tegebat. Per tubulum globo applicatum evolvebatur lente gaz quoddam , ammoniac odorecarens , naphthalini odore instructum. Limpidum autem hoc erat et sine co- lore, atque facile accendebatur. Flamma hinc orta , attentione erat dignissima. Infimae flammae parti coeruleus erat color ; seque- batur color candidus a uti flammarum hydrogenii bi- carbonati, huic vero successit pluma singularis ex ilia oriens, cujusque color magis rutilus erat, quam Candida ilia flam ma, et quae ex igneis filis consta- bat, tanquam rete instructis. Maxima autem ejus intensitas habebatur eo loco, ubi flammam relin- quebat, decrescente intensitate, usque dum pau- latim avolabat. Haec pluma altitudinem habebat 5 centimetrorum. In omni autem hac combustione nulla oriebatur fuligo. Si fila parallela candescentia accuratius investigan- tur, videbuntur singula ex parvis punctis candes- centibus constare, quae celeriter adscendunt, atque igitur , quia impressio alicujus imaginis in oculum per J mi.nutum perdurat, tanquam filum oculo sese e debent. Haec C H E M I C A. 33 Hac autem observatione ductus, Reich en- bach invenit verisimilem causam singularis hujus rei. Gaz flammans nempe omnes habebat notas hydrogenii bicarbonati. Ejus odor autem similis erat Naphthalino, atque ideo , secundum R e i- chenbachium, fuliginis odori , secundum alios narcissorum. Cum autem ex experiments patuit* naphthalinum in combustione fuliginem ejicere , ne- cessario haec plumula contstat ex naphthalini fuligi-* ne , quae flammd candescens fit , sed demum irt altiore acre recenti comburitur. Quod inde etiam pa- tet , si apparatus destruatur. Turn extrema pars altera tubi porcellanei repleta cernitur albis crystal- lis naphthalini. In ipso tubo inveniuntur lamellae , constantes ex duro carbone nitente, similes cylin- dris membranaceis , splendore metallico tectis, et quidem ad speciem graphito similes. Hae lamel- lae non comburuntur ardore candescenti. In vi- trco autem tubo et globo invenitur substantia fu- liginosa cum aliqua albi naphthalini quantitate. PAIiST. CAPUT TERT1UM. DE CREOSOTI PROPRlETATIBUS CHEMICIS ET USIBUS EX IIS ORTIS. $ I- De Creosoti relations ad corpora simplicia , non metallica. Ad oxygenium parvam habet affinitatem , ita ut in ejtis contactu atque etiam in contactu aeris atmos- phaerici calefieri possit usque ad punctum ebulli- tionis sine rnuratione. R e i c h e n b a c h per sa- tis longum tempus illud exposuerat actioni radio- rum soils; nee tamen flavescens color inde Creo- soto oriebatur. Decoctum cum oxydo plumbi ru- bro, nullam accepit matationem ; sicuti nulla etiam obtinebat mutatio , postquam cum oxydo manganesii fuerat decoctum. Creosotum vero, ma- gis elevatd temperaturd , oxygenium deutoxydi hy- drargyri attraxit , et primum rubrum , deinde brun- neura colorem accepit; calefactione aiueni deutoxy- di protracta, Creosotum tandem in corpus resino- sum transibat, dura hydrargyrum prorsus reduce- retur. fcky. C H E M I C A. 3$ Oxygenium educitur ex acido nitrico , addendo ei Creosotum. Creosotum , per quod gas cholorium ducitur , decomponitur , et liquor rubro-flavum colorem ac* cipit, dum acidum hydro -chloricum et corpus r6- sinosum interim oriuntur. Bromium cum Creoso- to miscetur , sub evolutione caloris et vaporuiri Bromii , dum miscela rosaceum colorem accipit. lodium in Creosoto solvitur, solita" temperaturd, eique tribuit brunneo - rubrum colorem. Phosphorus in Creosoto solvitur , solita" tempe"- raturft ; haec solutio in tenebris lucet. Quodst phosphorus primum fundatur , turn hujus majotf quantitas solvitur ; solutio flavum accipit colorem 5 ct refrigeratione manet irnmutata. Sulphur, solitjl temperatnrjl , parum in eo solvi- tur , magis vero temperaturtl elevat^, ita quidem, ut, si Creosotum coquatur cum sulphure, in 100 partibus Creosoti , 37 partes sulphuris solvantuti Haec solutio primum flavum , turn viridem , dein brunneum et rubro-brunneum accipit colorem. Re- frigeratil autem hac solutione infra punctum fusio- nis sulphuris , crystalla formantur in liquido. Selenium in eo solvitur temperatura" elevatd^ praecipitatur vero , si solutio refrigeretur Hoc praecipitatum , si per aliquot dies in co adfucrit , ad margines rubrum accipit colorem. C 2 3$ COMMENTATIO DC Creosoti relatione ad corpora composita quae oriuntur combinations, corporum non metal" licorum , et quae nullas proprietates acidi aut baseos habent. Aqua. Quantitas Creosoti in 100 partibus aquae solubilis pendet a temperatura. Sic temperature 4- 20 Therm, centigr. 1,25 partes ; aquft autem calefacta ad punctum ebullitionis , 4,5 partes solu- biles sum. Refrigeratione autem , 3,25 partes rur- sus separantur. Porro , 10 partes aquae cum 100 partibus Creosoti conjungi possunt; quae con- junctio verisimiliter tanquam hydras Creosoti con- sideranda est, cum solummodo calefactione hanc aquam excutiat. Ambae hae combinationes oritin- tar conquassando aquam cum Creosoto. Ad prio- rem vero constituendam , praestat destillare Creoso- turn ope aquae (t) et destillatum usurpare , quia sic utraque substantia interius combmatur. Haec aqua Creosoti cum, uti deinceps patebit, vario usui possit adhiberi , lubet hie ejus proprietates chemicas recensere. Proprietates autem hydratis Creosoti , de quo su- pra (i) Conf. B ii c h n e r , Rcperi.Jur die Pharmacie , Tom. 47 pag. 278. C H E M 1 C A. 37 pra monuimus, cum Oeosoti proprietatibus omni fere pane consentiunt. Nee acide neque ak'ali- ce reagit aqua Creosoti. Si parum acidi sive- alcali ei admiscetur , haec non neutralisantur. Ad oxygenium parum habet affinitatis; actionem tamen habet in sulphatem deutoxydi ferri , cnjus oxyge- nium arripit. Ad phaenomen autem explicandum , affinitas praedisponens B e r z e 1 i i in auxilium vo- canda est. Gas chlorium , per aquam Creosoti ductum, buic rubrum praebet colorem , et oleum separat , partim ex Creosoto immutato , partim ex decomposite Creosoto constans. Solutio Bromii in aqud , sufficient! quantitate cum aquft Creosoti mixta , cadem efficit quae Chlorium. Solutio lodii in aqua nullam in aquam Creosoti habet actionem. Tinctura lodii turbidam reddit aquam Creosoti , dum separetur lodium. Solutio potassae causticae , uti etiam aqua calcis et aqua barytae, rubescentem post aliquot dies aquae Creosoti tribiumt colorem. Acidum manganicnm si in aquam Creosoti gutta- tim injiciatur , amittit colorem suum violaceum , cc reducitur ad peroxydum manganesii , etiam si aci- dum manganicum sit valde dilutum. Acidum nitricum , ex Reich enbachii sen- tenti-A , nullam habet actionem in aquam Creosoti ; sed aqua Creosoti, quam cum hoc acido in con- tactu ponebam, rubescentem accipiebat colorem. Acidum sulphuricum nullam priraum actionem ha- 33 C O M M E N T A T I O habet in Creosotum ; quodsi vero pergas addendo hoc acidum aquae Creosoti , liquidum primo fit turbidum , deinde Creosotum separator immutatum. Nitras oxydi argenti demum post aliquod ternpus in aquam Creosoti agit ; et formatur inde praecipi- tatum argenti reducti. Nitras deutoxydi hydrargiri , cum aqua" Creoso- ti mixtum , purpureum post aliquot horas accipit colorem , atque oritur praecipitatum nigro- rubrum , quod in alcohole est solubile. Nitras oxydi plumbi , neqtie nitras oxydi uranii actionem habent in aquam Creosoti. Subacetas plumbi liquidus et acetas plumbi nul- lam habent reactionem in aquam Creosoti puram ; idem dicendum de acetatibus barytae , magnesiae , oxydi zinci , protoxydi hydrargyri , deutoxydi hy- drargyri , protoxydi manganesii et peroxydi ferri. Acetas oxydi argenti miscetur cum aqu ubi scientiae causa agatur , maximi tamen mo- menti est, ubi de usu technico quaeratur. De Creosoti relations ad product a 9 quae fer- mcntatione oriuntur. Alcohol generosisshmim conjungittir cum Creo- soto omni proportione, uti etiam alcohol o, 82 pond, spec. Solutio autem unius partis Creosoti in 10 partibus alcoholis, misceri potest cum ic par- tibus aquae , antequam separatio Creosoti animad- vertatur, Quae separatio tune demum pro pane obtinet , si addatur duodecima pars, qualis autem separatio non oritur ope aetheris. Buchner (i), inungendo hac solutione co- ria nonmillorum animalium , experimentum fecit. Hujusmodi coria , post 12 horas, implebat. Elap- sis 2 mensibus coria erant exsiccata, nee vesti- gium cernebatur putredinis sive vermiculorum. Quae quidern proprietas cum ruihi videretur egre- gie adaptata in implendis et restaurandis ad vi- vum (i^ Vile cjus Repcrt. fur die Pharm* Tom. 48. pag. ayg, C H E M I C A. 6$ vum animalium coriis , et ego institui hoc experi* mentum , ope solutionis 3 partium Creosoti in 10 partibus alcoholis , sequent! ratione : Pinguis cuniculi corium , consulto non ab omnt pinguedine liberatum, hac solutione semel et post 12 horas iterum inunccum, in cubiculo meo sus- pend!. Post 48 horas totura corium durum et ex- siccatum inveni. Tune partem hujus corii suspen- di in cella subterranea humida; alteram vero par- tem in cubiculo. Post sex hebdomades utrumque corium adhuc erat immutatum ; prius vero minus erat durum, et absque ullo indicio putredinis aut vermiculorum, dum pili fixi mansissent. Alterum experunentum hujus solutionis institui, recentem carnem ed imbuendo; caro, dein ex solu- tione extracta , et in vase vitreo clatiso sibi re- licta , post 2 menses , nil nisi odorem Creosoti servaverat , nee putredinis odorem spargebat. Hanc carnem primum coxi in aquido acecico , dein aqm\ ; ab ingrato autem odore ct sapore earn li* berare hand potui. Succinum Creosoto brunneum praebet eolorem , tumet et dein partim solvitur, Bitumen elasticum Creosoto praebet eolorem quodammodo brunneum. Bitumen irnpurum baud mutatur etiamsi deco-* quatur Creosoto. Asphahum brunnetini praebet Creosoto eoloretu 4 et solvitur partim. PADST. ft Olcuia 66 CO M M E N T A T I Oleum Petra miscetur cum Creosoto omni pro portione. s DC Creosote relations, ad producta fermentatio- nis 9 Chemica arte mutata. Aether Sulfuricus miscetur cum Creosote, om- ni proportione. Aetheris acetici eadem est ratio. $ 13- Dt Creosoti relatione ad prodticta , quae ignis vi formantur. NaphthaUnum solvitur , elevata" temperature ', in Creosoto 3 et quidem duplici quantitate adhibiti Creosoti. Sed, refrigeratum , crystalla format e solutione. Eupion intime conjunctum est cum Creosoto in productis siccae destillationis , (et solvuntur omni proportione). Quo fit , ut separatio alterius perfecta in praeparando altero horum corporum admodum difficilis sit labor, Htimili temperatura haec affinitas minor est, Si enim talis solutio exponatur temperaturae o Therm, centig., duo for- mantqr strata , quorum superius ex Eupio , par- vain C H E M I C A. 67 vam Creosoti quantitatem continente, constat; inferius autem ex Creosote , parvam Eupii quaiititatem continente. Haec strata concussio- ne per breve tempus facta conjungi possunt ; elevatd autem temperatura* , conjunctio rursus ori- tur , quae manet in singulis destillationibus , nee in his tantum, sed etiam in solutionibus in lixi- viis potasse causticae concentratis , uti etiam in acido sulphurico , dura Eupion purum in hisce insolubiie est. Separari autem possunt hae sub- stantiae modo supra memorato. Parraffinum , solitd temperaturil , non solvitur in Creosoto : calefactum vero cum Creosoto , simul cum hoc funditur , sed refrigerio conti- nuo ab eo separatur. Parraffinum , cui aliqua En- pii quantitas est admixta, eo facilius in Creoso- to solvitur, quo major adsit Eupii quantitas. Quodsi tameri in htijusmodi solutioue Parraffi- nnm separare juvat, destillationis ope hoc fieri potest , quippe qua major Eupii pars cum Creoso- to primum transit , et Parraflinum , aliquam Eu- pii quantitatem continens , relinquit , dum Parraffi- num , refrigerio , sub forma* crystallorum prac- cipitetur. Gptimc autem haec separatio insti- nuitur iterftta destillatione, ope aquae. Talis so- lutio, constans ex Parraffino, Creosoto et Eu- pio , si miscctisr cum alcohole, duo postrema maximam partam solvuntur , dum Parraffinum , baud 68 COMMENTAT10 CHEMICA, facile solvendum in alcohole,cum aliqua Creosoti, Eupion adhuc continents, quantitate remanet, e quo parvo refrigerio parraffinum crystallisa- tur , quod percolando et exprimendo purum red- CA. CAPUT QUARTUM. DE CREOSOTI COMPOSITIONE CHEMICA. Jtrimus , qui inquisiverit in compositionen Creo- soti chemicam , fuit 1 1 1 i n g (i) , notus disqui- sitionibus suis de cerft apiuni, ct analysi acidi valerianici. Acquisivit nempe ex combustione: 0,520 Creosoti, 1,421 acidi carb. 0364 aquae 0,429 1,191 0,301 Quod in 100 partibus sic se habet: I II 75>56'~76>757 Carbonici 7778 7,780 Hydrogenii 16,66115,463 Oxygenii. Quos numeros optime exprimitsequens formula: C H> O. Ergo ratione 100 partinm: 77,42 Carbonici 8,12 Hydrogenii 14,46 Oxygenii 100,00 Dr. (i) Conf. Annalen der Pharmacie 9 Tom. VI. p. ao8 dnnales de Chimie et de Physique , Tom. 53 p. 333. Schweigge r-S e i d e 1 , Neues Jahrbuch dcr Chcmi* und Physik. i833. BJ. VIII. S. 3 2 6. 70 COMMENTATIO D. Liebig, Professor Giessensis , in cujus laboratorio haec analysis instituta fuerit,putat,hoc- ce Creosotum , quod ab ipso inventore accepe- rat, adhuc continere 3 proc. aquae, et formn- lam cum hac analysi convenientem sic se habe- re: C' s H* 5 + . Altera formula secundum G e i g e r est haec : Radic. Hydrogenii bicarbonati cum 3! multi- plic. , i, e. 7 pond. mens. Carbonii -fr- 3! pond, mens. (secundum Berzelium7 pond, mens.) hydrogenii (?) Substantias Creosoti itaquesicproponere possumus: 7 pond. mens. Carbonii = 42 4,5 (9 Berzel.) Hydrogenii = 4, 5 i ; Oxygenii = 8 54,5(691,219 Berzelii.) Hinc itaque patet , Creosotum confiderari posse tanquam hydras hydrogenii bicarbonati (vel hydro- genii proto-carhonati , secundum B e r z e 1 i u m) quo 3! pond. mens. (vel 7 pond, mens, Berz.) prioris tanquam radicalis organid i pond. mens. aquae continentur. Multas quidem alias formulas componere pos- semus , quae scilicet eamdem haberent veri- similitatem atquc eae, quas memoravimus ; sed deest adhuc combinatio Creosoti secundum pro- positiones dcfinitas , e^ qud ma] ore securitate for- C H'E MICA. 7 rormulam formare possemus. Quamquam relatio- nem ouidem Creosoti ad bases et acida, ejusquc proprietatem formandi salia dnplicia jam memora- vimus , vel sic tamen haec corpora non satis adhuc indagata sum, ut possit inde formula fingi, cu- jus rei S c h w e i g g e r-S e i INTRODUCTIO. n Accedit, quod haec res non ab omni partium studio libera sit : alii enim , iique fere dc religione nostra minus bene sentientes , suminis Socratem ipsiusque duccrinam laudibus extulerunt, eumque celebrarunt , tamquam in quo perfecta praestantiae liumanae species apparuerit; alii, Christ i gloriae consulere sibi visi , eum nimis depresserunt , quasi scilicet Chris to aliquid detrahatur , si aliorurn de gcnere humano merita agnoscantur. Denique ei , qui Plat on is scripta ali quantum legit, et cum Socrate Platonica consuetudinem aliquam cor.rraxit , sedulo cavenclum est, ne Plato- nlca in Xenophontem inferat : ita Xenophonttum Socratem, simplicem ilium, sobrjum , ab omni rerum absconditarum inquisitione et sophistica ca- villatione alienum , haudquaquam intelliget (i). Hae aliaeque, quas addere possem , diflicultates me sane revocassent ab opere suscipiendo, nisi cognovissem animos Vestros, in juvenes propensos atque iaciles. Vestrae humanitatis et aequitatis cogitatio animum subiit, meque incitavit , ut vires meas tenues exercerem in tractanda hac quaestione; existimantem fore 4 ut , sin minus forte mihi contingeret , opus meum juvenile Vobis , Viri Clarissimi ! probare , tamen non parva inde in me redundaret et delectatio et utilitas. Din (i) Cfr. Cl. P. v. Limb. Brouwer, over het onder- scheid tiisschen den Xenopfiontischen en Platonischen Socrates, in van Kampen, Magazijn I. bit 3i5. volg. 12 INTRODUCTION Dili autem incertus haesi , quonam ordine argu- mentum nostrum esset tractandum. Qua in re nee Xenophontem, magistri sui interpretem, sequi poteram 9 utpote qui , in referendis Socra- tis sermonibus, aut nullum teneat, aut parum probabilem certe ordinetn rerumque dispositio nem ; nee Socratem ipsum : nam hie, etsiomnia in ejus mente arete inter se conjuncta fuisse, in antecessum statuere liceat , doctrinam suam uni- versam nunquam continue sermone explicuisse videtur : contra ducebatur variis eorum , quibus- cum colloquebatur , indole , vitae genere , studiis- que , et varia colloquendi opportunitate. Praeterea solet mihi perictili plenum videri, in exponenda viri cujusdam doctrina placitorum dispositione uti, aliunde quam ab ipso doctrinae auctore , v. c. e recentiore quodam philosophiae systemate, desumta. Hac enim ratione saepe fit , ut ea doctrina cogatur in certos quosdam locos , ab auctoris mente plane alienos , eaque , quae locum sibi assignatum non explent, quemadmodum in illo Procrustis lec- to, ad definitam mensuram protrahantur quasi et extendantur , ea vero , quae ampliora sunt spati- umque sibi assignatum excedunt , resecentur, mul- ta item distrahantur , quae in auctoris mente arc- tissime conjuncta erant. Sic fieri aliter nequit, quin ilia doctrina componatur , vel potius misere contorqueatur ad alienam sentiendi rationem ; sic contorta et nostras ipsoruin cogitandi formas indu- ere INTRODUCT10. 13 ere coacta, non poterit referre accuratam imaginem ejus , quern interpretamur. Omnino igitur id est agendum, ut, quantum fieri possit, perspiciamus , quomodo singula in ipsa So- cratis mente conjuncta essent , quid priusesset, quid posterius , unde proficisceretur , quo tenderer , et ut huic rei accommodata sit argumenti dispositio. Quare visum est , praemissis nonnullis generalio- ribus de So crate ej usque philosophia universa, utpote qtiae viam ad ulteriorem inquisitionem muniunt et faciliorem reddunt, primum agere de argumentis, quibus Socrates Deos esse probavit ; deindc de iis, quae Socrates Divinum Numen agere existimabat ; porro deproprietatibus , sive vir- tutibus , qnas Divino Numini tribuebat ; deniquc ex his efficere notionem, quam Socrates sibi Deorum informabat. Subjungemus autem nonnulla de uiodo , quo colendi sint Dii : haec enim , in exponenda Socratis de rebus divinis doctrina, omitti prorsus nequeunt; etenim hie in omnibus ad vitae usum spectabat et ad vim, quam in ho- minum animos moresque regendos singula haberent; Haecce dispositio eo videtur imprimis commendari, quod conveniat ipsi Socratis cogitandi rationi. S- i. . I. De Socrate ejusque philosophia universe. i ante Socratem fuerunt philosophi , rite dicuntur P h y s i c i. Nam , cum philosophia sit , quod ad naturam suam, studium unitatis , studium multitudinem aliquam sub uno stimmo^ubjungendi, et ita ad unitatem redigendi ; illi philosophi id age- bant , ut omnia ea , quae in rerum mtura turn observabant , turn ex efFectibus adesse concludebant, ad unum quoddam systema reducerent, et univer- sum aliquod , omnia ilia complectens , sibi reprae- sentarent. Nee mirum , eos hue primo convertisse mentis oculos. Nam exstiterunt deinceps, qui hominum studia , consilia , actiones ad unitatem redigerent , verbo , qui de rebus moralibus philo- sopharentur; sed hoc turn demtim factum est, cum per temporis rationem tales disquisitiones necessa- riae factae cssent : nondtmi autem necessariae erant illo aevo , quo fiorebant philosophi Physici. Nam turn res hominum morales regebant partim commu- nis patriae amor , partim religio a patribus accepta. Porro haec esse , apud singulos homines et in ge- nere hiuiiano , progressio solet, utprimum res exter- nae hominis sc'iisns afficiant phantasiamque move- ant , COMMENTATIO THEOLOGICA. 15 ant, deinde de his cogitare incipiat, et ubi hisce cogitandis mentis vires exercuit, turn demum ad res spirittiales procedat. Denique sponte ad eas , quas dixi, res tractandas perveniebant philosophi illi : nam ante eos omnis cultus processerat a poc- tis sacerdotibusque et religionum conditoribus , qui, in puerili adhuc Graeciae aetate, phantasiae proposuerant carminibus mythisque Cosmogonias et Theogonias ; cum igitur philosophi Physici primi essent, in quibus mentis cogitantis vis se exsere- ret, sponte de iisdem illis rebus philosophabantur, de quibus antiqui illi vates cecinerant. Prima etiam cultus initia ab Orientalibus ad Graecos venerunt : Orientates autem omnium maxime delectabantur ex- struendis ejusmodi systematibus , quibus singulae mnndi partes conjunguntur, et ordine disponuntur , ita ut unum aliquod totum inde exsi-stat. Cum igitur sensibus perciperent innumeram re- rum multitudinem , plura etiam adesse auguraren- tur, quorum efFectus videbant , nempe vires mo- ventes et molem intus agitantes : vinculum quod- dam horum omnium invenire sponte studebant. Nam prim urn homo obruitur quasi rerum externa- rum vi , et has simpliciter in se agere patitur , sed mox hisce rebus in se agentibus se opponit , et ipse in eas agere vult : non fert amplius multi- ludinem , quam videt et experitur , sed ad imam quandam repraesentationem hanc rcdigere vult. I line exstitk apnd philosophos Physicos nutio ilia 16 COMMENTATiO TQV xdffftou 9 sive 7% TV TTUVTUV (Pvvsug , de qua omnes illi disquisivere , et de qua agunt fere , quotquot ab iis ad nos pervenerunt , scripta. Unita- tem autem hanc , vinculum omnia copulans , ut invenirent , variam varii iniveruat viam. Jonici quaerebant unam quandam materiam , ex qua om- nia essent et ad quam omnia redirent. Pythago* raei unitarem inveniebant in mensura omnium rerum communi , numerorum nempe relatione. E 1 e a t i c i longius etiam procedebant : nam mul- titudinem rerum exsistentium esse posse negabant, et statuebant , unam tantum vere exsistere sub- stantiam absolutam. Cum autem nondum satis mente exculti essent , non est , quod miremur , eos mundi huius partes habuisse quoque eas res, quas nos a materia diversas cogitamus, resideales^ conscientiam , animum , Deum ; de his philoso- phabantur non aliter ac de reliquis. Erant omnes Rcalistae , qui idealia e realibus derivabant. Jonici Deum habebant aut vitam , aut vim etiam, illi materiae, quam principii loco ponebant , inhaerentem , et huius materiae indoli convenien- ter agentem ; animum humanum vis huius aut vitae partem : unde mens est iis omnibus , certe plerisque , idem quod vita , (vovg idem ac $v%ft) , cogitarc idem ac rebus externis affici. Pytha- goraei Deum habebant vitam per omnia diffu- sam , omnia agitantem , mundi animam. Eleatae, cum unam esse absolutam substantiam statuerent, hanc THEOLOGICA. 17 hanc mundum eandemque Deum habebant. A to- rn is tae, cum mundi originem ex atomis , quae pondere suo deorstim traherentur , et una alteram attraherent aut repellerent, explicare posse sibi viderentur, nullam in mundo formando naturae divinae vim agnoscunt (i). Sed (i) Excipiendus ex his non vidctur Anaxngoras: natu non alii processit vid , quara reliqui. Quod yim movenlem VQVV diceret , eo nil peculiare statuit : uam jam Heracli- tus principio suo ageuti conscientiam sui diserte tribue- hat; Xenophanes de mundo eodemque Deo suo dicerc solebat : ovXo$ op, ouAo$ Se voe? , ot/Ao$ r'ecxovet. Cf. T en n email n 1.1. T.I. p. 168. Cons tat quidem , Anax- a go ram mantem istam posuissc extra Q(jt,oiO(tfta.$i quod per systematis sui rationem non poterat non facere : sed non constat, imo improbahile est, cam ah omni materia ip- sum sejunxisse. Praecipuum , quod menti illi tribuebat , est id, quod svccrnat omnia : quia autem secernit, et id cum conscientia , nee aliunde excitata , agit , ideo causani agentem vot/v dixit: nam mentem videbat solam esse , quae se ipsa determine! , (quod uvroKpocr^i; dicebat) , et omnia sejuugnt. Menti autem eas tantum tribuit partes in mundo formando, ut res movere incipiat: mof.u primum indito , omnia in gyrum aguntur , et singula pro natura sua repellunt se aut .conjungunt. Anaxagoras tantum quaerebat , non secus ac reliqui , vim quaudam physicam , ex qua re- liqua, quae in reruni natura sunt , explicaret. Ipsum autem minime intellexisse cut is rationales naturam , inde patet t quod hominem eo tantum reliquis animnlibus praestanlio- rem esse client, quod manibus hie praeditus sit. Anax- a go ram denique nou diversum esse in philosoplinndi ra- tione a reliqais Physicia % patet e placitis Archelai, cjus discipuli , qui principium morens mcnti* nomine in- tigw GRAT. H 18 C O M M E N T A T I O Sed haec conditio philosophiae mutata est dein- ceps. Per ipsas illas de rerum natura disquisitio- nes , per bella cum Persis , summa virium omnium contentione et felicissimo successu, gesta , per merca- turam et cum variis populis conjunctionem , ad majorem cultum pervenerat apud Graecos intellec- tus. Sed major item per hasce,causas orta est civium opulentia cultusque externus : ita simul invaluit avaritia et lascivia , et fractum est apud permultos antiquum illud generosumque patriae communis studium. Cum ita hoc tempore , quod Periclis acvum dici solet , intellectus excolere- tur , virtus imminueretnr , non amplius morum corruptelam coercere potuerunt, quae antea Grae- cos rexerant , religionis traditionumque antiquarum reverentia, cum qui has colerent, agrestes et sim- plices haberentur ab omnibus paullo cultioribus , nee patriae amor, cum plerique patriae salutem suae utilitati postponerent. Ex hac rerum condi- tione exstiterunt Sophistae: hi enim , cum apud omnes ortum essei studium cognitionis, palam ea tractare coeperunt, quae antca a viris normullis, a vita communi recedentibus , tractata erant , sed simul destruebant omnia turn scientiae, turn virtu- tis, turn civitatis princiuia , quae hucusque value- rant, signivit , sed simul id in maleria , in acre posuit. Cf. Terinemann 1. 1. p. 696 not. 5g5 not. 4oo not. 4o4, 4i8 , 4ig. Sed non licet diutius excurrere in his, quae breviter attingenda erant , ut et rite exponi , et suo pretio aslimaii possit S o r t i s doctrina. THEOLOGICA. 19 rant, sed nunc antiquata erant. Doccbant suum cuique , quod opinatur , verum esse ; hominem colere non veritatem , sed veritatis speciem ; cum duci non veritatis amore, sed opinionum studios hinc illud Protagorae, omnium rcrum mcnsu* ram esse homintm. Deos esse negabant , vel nuifl essent, in medio relinquebant, omnia exstitisse dicentes Qfoet , ru%tf , rs%vy n Legem omnem , tarn moralem quam civilem , ortam esse T%vy , excogi- tatam ab hominibus debilioribus , ut coercerent ho- minum felicioris ingenii vim. Praecipiebant justitiae speciem prae te ferre, et esse quam maxime pos- sis injustum : nam justitiam esse dMorptov ciy&Qbv 9 ohslxv fihapwi pulcrum aliud esse natura , aliud legc: natura pulcrum esse TO TT^SOVSKTS'IV , injuste agendo plura sibi acquirere , lege vero , nolle plus aliis habere (i). Haec (l) Cf. Tennemann 1. 1. p. 52i-5a5. Plato passim, speciatim de Republica Lib. II. V. Heusdii Initia Vol. II. Pars I. pag. i5 sqq. alibi. Gonvenire apprime S o- phistae videntur cum Neologis, et philosophis pleris- que superioris saeculi , ad finem vergentis. Nam hi etiam principia scieiitiae et virtutis antiquata destruxernnt , sed nova ipsi antiquis substituerc 11011 potuerunt , quia scili- cet eorum plerique anituo non erant ad yirlutem iufor- mati. Quae Heusdius de illis philosophis rcceutioribus dicit 1. 1. pag. 3. Scholam turn reliquit philosophic et in hominum luce et celebritate vcraari coepit 5 popularitati illi autem baud raro cessit interior rerum inquisilio j et hominem externum diligentissime explo- ran* B 2 ao C O M M E N T A T I O Haec S o p h i s t a e maxima cum ostentatione docebant. _Se dicebant Gracciae imtitutores , pro- fitebantur eorum nonnulli , se fysrw Trapotiouvat xflAA/cr' avQpuKuv KKI T&XUFTM* Se ipsi maxim e admirabantur , et mirifice sapientes habebant , cum scilicet se liberassent ab omnibus iis , quibus homines sv^sig et aypoixoi se vinciri et coerceri sinerent. Nee tantum a se ipsis, sedet.a multis aliis sapientes habebantur , multique eorum sen- tentias probabam et accipiebant : nempe S o- phistae aevi ingenio conveniebant , ex eoqtie orti erant. Non tamen ab omnibus ita probabantur: nam vulgus magna ex parte adhaerebat etiamnum religioni suae et avitae morum integritati : quod decent Prodi ci aliorumque eirtietZsiG 9 quibus, ad yulgf gratiam captandam , virtutis laudes cele- brabant; turn et exilium Protagorae et con- demnatio Socratis , quern Sophist ae nomine, qui juvcnes corrumperet , et patriot Deos non coleret , populo exosum reddiderant ejus inimici. Talis erat rerum conditio , cum existeret Socra- tes. Jure hie apud Platonem se praedicat , divinitus Atheniemibus concessum , ut eos a per- niciosis illis vitiis liberet , et populum , tamquam equiira generosae indolis > sed indomitum, coerceat. Nam rant.es , horainis nafuram moralem , aeteruitati destina- tarn , riou exj)licarunt , sed obscurarunt prorsus," haec verbotenus in Sophist as quadrant. Pulchre Sophis- tarum doctrinam , quo sui aevi phiiosophos perstringeret, exposuit Wi eland , sfgathon B. II. THEOLOGICA. ai Nam turn a natura tali praeditus erat ingenio , turn hoc ingenium ita cxplicitum crat per mortis ejus conditionisque externae rationem , ut et philoso- phis i!/is se opponeret, et Sophistis corumque alumnis. Attendamus primum ad ejus ingenium. A natura acceperat intellectum alacrem et subtilem , judicium sanum et integrum ; sed non erat rerum reconditarum et sublimium capax , nee valebat ingenii vi procreatrice , (quod ipse de se apud Platonem fatetur.) Dominabatur in eo sensus , ita ut hie saepe rationem vinceret , maxitne autem sensus boni justique, minus pulcri sensus. Cum autem nonnulli homines proniores sint ad vitam contemplativam , alii ad practicam , in Socrate tanta erat animi vis incitans , ut nollet contem- plando vitam degere, sed ad agendum semper tra- heretur. Ratio , quae in aliis facilius voluntatem regere solet, in aliis difficilius, ita in eo valebat, ut levi negotio omitteret , quae prava esse intellU geret sentiretque (i). Tale Socrates privum sibi ingenium deindevita sua manifestavit. Ut autem feliciter se explica- ret, (l) Cf. PI a ton is Theaetetus?*%. i5o,a. Ad Socratis ingenium cognoscendum facit , quod nou delectaretur na- turac pulcritudine , sed mallet inter homines ver?ari , a quibus proficere posset; ci'. Pialonis Phacdrus pag. 287; ut etiam , quae de daemonic Socratis infra vide- Limufi , quibus declarator , qunntopcre scnsu duccretur; turn et , quod interdum intgros dies stabnt mcditaus , ita ut noil nmplius animus ejus cum rebus externis viJcrctui- juuctus. Cf. Tcnncm.'inu 1.1. Tom II. p. 26* fia CO M M E N T A T I O ret , multum contulit sortis ejus ratio. Natus erat parentibus pauperibus , de plebe hominibus ; ob- scure educatus est , et satis diu patris opificium exercuit. Hinc factum est , ut non contaminaretur animorum corruptela , turn apud cultiores invales- cente : contra cum , ut modo videbamus , vulgus adhaereret patriorum Deorum cultui , jam mature ad religionem et pietatem informatus est , et sensus ejus moralis et religiosus egregie se explt- cuit. Cum parentes ejus pauperiores essent , et ipse manuum labore, primo aetatis tempore, vitam sustentare deberet, non potuit multos doctores audire , quo factum est , ut ingenium ejus sua se ratione excoleret , suam viara secutum , non ab aliis ductum. Audivit rionnullos philosophos , forte etiam Sophistas aliquos, publice disputantes; tamen non per hos se informari sivit , sed ipse se informavit per alios, ut acute Tennemann dicit (i). Cum, ita informatus 9 inter homines prodiret, tit muneribus, quae ( lex omnibus civibus , ad viri- lem aetatcm progressis , peragenda imponebat , fungeretur , non potuit non improbare ea , quae apud plerosque aequales suos videbat. Videbat , philosophos illos physicos ea tractare , quae vel procul essent ab hominis cognitione, vel 5 si maxime cognita essent , nihil tamen con- ferrent ad benc vivendum. Quaerere solebat, num is- (i) 1. 1. Tom, U. pay. 37. THKOLOGICA. a 3 isti , coelestia tractantes , sibi viderentur res huma- nas jam satis exploratas habere; porro ostendebat, disquisitiones illas infructuosas plane esse, cum nee ad ullum certum exitum perducerent , sed potius ii , qui maxime his gloriarentur , insanien tium more in contraria omnia abirent , nee , si vel succederent , hominibus prodessent , nam neminem istorum , ubi venti causam repererit , posse tamen ventum elllcere. Imo non tantum inutilia, sed impia etiam eos agere existimabat. Deos enim coelestia ilia omnia homines celare ; cum hi autem ea patefacere noluerint , hominibus non licere in ea inquirere (i). Ferre itaque non poterat Socrates, qui semper agere aliisque prodesse studebat , illos in his rebus vitam consumere , rebus utilioribus destina- tam , eoque minus id ferebat, quo graviora et majora peragenda praebebat temporis conditio , quo majori virium omnium contemione perversitati resis- tendum esse videbat. Ipse igitur hasce res , quibus primum aliquam operarn dederat, mox reliquit, et in ea tantum incumbere praecepit , quorum cognitio hominibus data sit , et ad bene vivcndum aliquid conferat. Hinc noluit disquirere , quomodo sc ha-* beat istc , qui a Sophistis dicitur 9 mundus ; imo geometriam , astronomiam , arithmeticam eatenus tantum coli volebat, quatenus sufficeret ad agrum metiendum, ad diei noctisve teinpus definiendum. Mi- (i) Cf. Mem. Lib. I. c. i. . 11-16. Lib. IV. c. 7. . 6 , 7, 2 4 C O M M E N T A T I O Minus etiam ferebat , imo nobili animi fyy% in* dignabatur , Sophistas eorumque discipulos , Demagogos. Videbat , quam perniciosam exer- cerent vim , turn in cives singulos , turn in civita- tem omnem. Juvenes imprimis nobiliores, qui civitati regundae deinceps interesse cupiebant , ab iis ita informabantur , ut veritatem sonum inanem habentes , justitiam virtutemque contemnentes , Deos aut non esse, aut procul a rebus humanis abesse existimantes , id unice agerent , ut , quam maxime possent , voluptatibus fruerentur , et suum commodum proveherent , communem omnium uti- litatem negligentes. Hi autem juvenes, ad rem- publicam accedentes , cum mukitudinem ducendam esse existimarent specie veritatis , et a magistris artem didicissent facicndi rem inferiorem dicendo superiorem , populo adulabantiir , ejus erroribus gratificabantur , ejus libidini indulgebant , ut sic populum, quasi animal ferum incantamentis de- mulcitum , ita ducerent, uti sibi ipsis quam maxime prodesset ; wide dicti sunt demagog*. Sic populus fiebat ignavus et iracundus ; gloriabatur de proa- vorum virtute, ipse virtute destitutus; et si quis, yere ejus saluti consulens, ingratam ipsi veritatem ob oculos poneret , efFervescebat , et veros sui amicos ad mortem ducebat. Ita, deceptus ab pratoribus , suo tantum commodo provehendo in- tcntis , suscepit expeditionem in Siciliam, bella- que adversus alios Graecos, in carcerem injecit op- THEOLOGICA. 25 optimos belli duces et civitatis rectores , simulac ^ quam ferre non ainplius poterat , t'ortuna adversa inciderat. Quo ipso interitum sihi paravit Athc- nicnsium civitas , ita ut mox Maccdonum imperio subjiceretur, nee unquam libertatem re- cuperaret (i). Haec Socrates videns , et summo cum dolore videris , num quievit, et in obscuro delimit? Hoc non ferebat ipsius ingenium , quod ad agendum semper trahebatur, contemplatione non contenttim. Ex antro illo egressus , nefas duxit non in illud redire, aliosque etiam inde educerc : quod Plato in pulcherrima ilia speluncae imagine philosophis praecipit. Voluit omnes, plures conatus est, informare ad sapicntiam , quac constat maxime stti cognitions. , ut hac fierent temper -antes , fortes, justi , has autem virtutes nacti , essent xatoxyyM , et eo ipso vere feliccs. Quod Socratis consilium, ita brevibus verbis expressum , patillo uberius expli- cemus. Quid est ilia xMK$yaMx 9 quam ut finera sibi proponebat ? Quod ut explicemus , primum videndum, quid sit xAoi/, quid uyMv* Ipse So- crates haec ita explicat: M non aliud quid est uyMv 9 quam TO utp&iftov , sed utilc est bonum w ei rei , cui utile est (2). fulcrum non ad (i) CfT. quos citat Tenncraanu 1.1. Tom* II. p. 6. Momor. Lib. III. c. 5. Plato de Republica Lib. VI. pag. 492. s advitam; et xakoic$y*0os dicitur is , qui haec facit. Quae- nam autem sunt haec xatoxpyM ? sunt ea , quae fiunt per virtutes, K tofts upsTaig irp&rrfreu (3)* Virtutes autem sunt tres imprimis , temperantia , fortitudo 9 justitia : quae his virtutibus fiunt, ea esse xtzhowyufa , utilia aptaque ad vitam , osten- (1) Ibidem . 9. (2) Ibidem Lib. III. c. 8. $.5, 7. Magna inde orta est confusio , quod y#9ov apud Socratem Xenophonteum intelligeretur, quasi significaret honestum. Quod perverse fit: nam honestum dicitur ab eo S'ucatov; TO ayafiov nunquam , quod scio , in Memorabilibus significat hones-* turn , sed semper aptum , utile : ita eliain x^Aov ; hiiic non loquitur de r$ uyctttu, xAw per se , scd semper de ay^QftJ, x#A TTfoq ft. Cf. Mem. Lib. III. c. 8. imprimis . 3, 5. L. IV. c. 6, . 8, 9. coll. IV. c. 2. . 3i j hinc opponitur y6w TO fihafapov, III. c. 5. . a8. et x^Aoxr-- yafl5 /3Aaj35pO(- xat xTyfA(TTo^, II. c. 6. $. 38. coll. IV. c. i. . 5. II. c. 6. . i4-i6, 20. Hinc iii celebrate illo praecepto rion dicit : Si yelis bonus videri , sis bonus ," sed si bonuvS ad aliquid videri velis, sis bonus ad hoc. 19 Cf. P. van Limburg Brouwer in comm. An et qua tenus philosophi etc. in Opp. Leg* Stolp. i8a4. pag. 44* sqq. Idem in v. K amp en Magazyn 1.1. pag. 5ao. sq. (3) Mem. L. III. c, 9. . 5. T H E O L O G 1 C A. 27 dere Socrates solebat. Tcmpcrantia quidem fundamcntum est omnis virtutis : nam temperans demum judicare potest, quid sit vere utile> idque sequi; cum imemperans et videre hoc nequeat, et, si vel videat, cupiditatibus abripiatur, ut 60, quae statim voluptatemafferunt{\)^ eligatprae iis, quae vere et mine utilia sunt, et majoris etiamnum, in futurum percipiendae , utilitatis spem praebent. Ipsis autem illis voluptatibus , quarum cupidine intemperans se abripi sinit, vere demum fruitur temperans: nam voluptas demum percipitur ex aliqua re, si ea turn fruimur, cum ea indige- mus, e cibo, verbi causa, ubi esurimus. Nee difficile est, illas cupiditates reprimere in tempus: nam temperans incitatur spe praemii , quod hide percepturussit, quemadmodum venatores multos la- bores praedae spe incitati perferunt. Etenim Tempe- rans solus potest aliquid discere et facere eorum , quae sunt xaXcxvyM ; solus potest addiscere artcm regiam , quae est eorum , qui civitati praesunt : vi- vunt autem jucundius ii, qui regunt, quam ii, qui reguntur; solus ille corpus robustum ani- mumque fortem conservat , et ita domum suam bene regere, civitati prodesse potest, bonos nan- ciscitur amicos, ab omnibus colitur. Nam turpis est intemperantia , quae facit, ut quis, bruti ani- ma- (i) Hacc dicit ra i&4* 9 rttq syyvroiru y\$Qvu.$ t rats fK rov xupccxpvpa tfovetq , quas opponit , non rebus Ao- nestis, sed rebus vtre utilibus, IV. c, 5. $ G. 10. Lib. II. .20. ft8 COMMENTATIO mails ad instar, abripiatur cupiditatibus, ut id, quod vere mile est, postponat ei, quod statim jucundum est. Temperans est felicissimus: nam Deus, qui est omnium felicissimus, nulla re in- diget (i). Fortitudo etiam est xakoxpyMv, aptum et utile ad vitam : nam haec facit , ut quod utile esse agnoverimus, constanter faciamus, nee metu aut ignavia ab eo abducamtir (a). Junitia est observatio kgum 9 tarn civitiumqpam divinarum : nam TO vcpipw SUTI Wxaiov 9 justum est id 9 quod lege praecipitur ; justa autem qui facit, hie Justus est. Complectitur igitur otnnia, quae homo facere debet, in conjunctione cum aliis natu- ris : complectitur pietatem erga Deos , gratum ani- mum erga beneficos , reverentiam parentibus debi- tam : nam haec legibus Dii praeceperunt ; complec- titur denique observationem omnium earum legum, quae in civitate ab hominibus sunt institutae. Hanc autem virtutem imprimis commendat, ut xxhoxpya- 6jv* Civitas ea, in qua leges observantur, in pace felicissima, in bello invictissima est: civitate autem bene se habente, singuli etiam cives felicio- res evadunt. Justus porro non incidit in poenas in civitate constitutas , numquam in judicio causa excidit , ab omnibus colitur , ipsi omnium maxime ci- (i) Ita temperautiam comuaeadat I. c. 5 , c. 6. II. c. I. IV. c. 5. (a) Cf. Mem. IV. c. 6. $. 10, XL coll. III. c. 7. T H E O L G I C A. 29 civitas muneja, privati res suas committunt, ipsi adco hostes ei fidem habent. Cum omnia bene- ficia accepta grato animo referat , plurima benefi- cia experitur , omnes quaerunt ejus amicitiam , ip sum inimicum habere metuunt. Justus demum particeps esse potcst pulcerrimac illius maximae- que virtu t is , artis rcgtae, per quam scilicet homi- nes ad civitatem regundam idonei sunt. Idem etiam evitat poenas a Deo constitutas, quibus legum di- vinarum violatores puniantur; et solus Deorum favore beneficiisque fruitur, et ab iis admonetur de optima res omnes agendi ratione (i). Ea igitur, quae fiunt per tres has virtutes, sum K&toY.q.'yaQa , et qui ea facit , o xuhoxyyMs 9 hie demum felix est. Nam qui non est aya$o$ jcxi xakoq ad aliquid, et tamen speciem prae se fert, quasi hoc sit, simulac ad agendum veuerit, apparet qualis est, et incidit in summum dedecus et damnum : ut aptus ad aliquid esse videaris , id agendum , ut apt us ad id sis (2). Si autem non sis xoit.CKCf.yMi; , nee ipse efficere aliquid. poteris, nee alii tibi quidquam praestare velint: nam id, quod inutile est, contemnitur et abjicitur, etiamsi sit carissimum; ipsos adeo Deos si tibi propitios esse velis , eos colere debes ; iis , a quibus coli ipse ve- (1) Cf. Mem. IV. c. 4. $. l4-ig; c. a. . It ; c. 3. 5. 17. I. c. i. $. 9. III. c. g. . i5. (2) Afcm. IT. c. 6. $. Sy. sqq. I. c. 7. 3 o COMMENTATIO velis et utilitatem percipere, ipse primus utilem te praestare debes (i). Omnino igitur ad xtoK$yu6luv tcndendum est, ut sisfetix: nam ab hac percipiuntur ptyisou &QI- teioii KOU f$Qvoii , maximae et utilitates et vofaptafes. Haec enim sola est, qua quis potest corporis ani- mique ratione bene se habere, res domesticas bene administrare, bonos consequi amicos, inimicossuos superare, sibiipse, amicis civitatique prodesse; hie vivitseipso contentus , aliorum sibilaudes, Deorum favorem conciliat, et post mortem memoriam sui apud omnes relinquit (2). Ad hanc autem x&toxcf,yaQla,v unice ducit sapicn- fta, (ro(p!& sive quod nee equus , ncc jugum bourn , nee servus , nee aliud quidquam , tain mile sit , quam bonus ainicus , qui amico in omnibus rebus opituletur (i). Mine dicit , ami- corum , aeque ac servorum , rionidem, sed maxime variuni esse pretium 5 pro utilitare quam praestent ; et loquitur de ainicis , quos operae pretium sit sibi conciliare : hi autem sunt , qni plurimum pro- desse amico possunt, minima ab eo sibi flagi- tant (2). Sed jam diutius in hisce rebus versatus sum, Socrates, etsi virtutem commendat, ut felicitatis effectricem , non tamen ideo earn coluit : in eo enim , ut in multis , natura pravam vincit doctrinam. Sponte autem per rerum conditionem eo perduce- batur, ut imprimis virtutis respiceret bonas seque- las: nam Sophistae docebant, multisquepersua- serant, justitiam ei , qui ipsam colit, essenoxiam, reliquis utilem. Quod autem omnia ad civitatis rationem exigat , et ad consilium terrenum referat , id cum uni versa fere amiquitate Graeca et Romana commune habetfs), non est privum ipsius vitium. Haec univcrsalia de Socrate latius exposuimus, quia (1) Mem. II. c. 4. Eodem modo , quf quern quum Deorum cultum negligere et contemnere cognovisset , ad aliam mentem pcrduccrc conatur; et ei ostendir , cum Deos esse , turn res humanas curare , et cultu prosequen- dos esse. Illud quidem sic aggreditur. Rogat Aristodemum, num sint homines, quos ob sapientiam admiretur? quod quum ille affirmasset, et artificum quorundam nomina laudasset, Socra- tes quaerit, quinam magis admiratione digni sint, qui simulacra mentis moiusque expertia , an ii , qui animantia ratione et motu prae-dita efFor- ment. Aristodemus, jam videns , quo tendat Socratis oratio , respondet , hos longe magis esse admiratione dignos , si nempe non casu , sed pru- denti consilio haec exstiterint. Quum igitur sic aperuisset fontem , unde mn^abat iste Deorum cultds contemtus , nempe quod dubitaret , an non haec omnia, quae in rerun i -i.tura a sum, casu potius , quam naturae cujus.Lm superioris vi , ex* (i) Memor alii turn I. c. 4. c * 36 C O M M E N T A T I O exstitissenc ; hanc perniciosam dubitationem Socra- tes ci eripere conatur. Primum quidem, prouti solebat ratiocinia exordiri a rebus simplicissimis et maxime notis , constituere aggreditur , quid sit fortuitum , quid causae consulto agenti tribuendum, et notam utriusque rerum generis definire. Rogat igitur , quaenam casu , quae prudenti consilio ex- stiterint , ca , quae ad usura aliquem praestandum idonea esse constet , an vero ea , quibus nullum utilitatis alicujus indicium insit. Aristodemus, incorruptum naturae judicium secutus, non dubitat pronuntiare , haec fortuito exstitisse, ilia causae consulto agenti esse tribuenda. Jam Socrates pergit , ut ea , quae in rerum natura occurrunt , ad hanc notam exigat , videat- que , ad quodnam rerum genus singula pertineant : quae sane via tutissima est et efficacissima ad eliciendum et confirmandum Divinae Naturae sen- sum. Non autem progreditur ultra hominem ip- sum, ejusque partem deteriorem. Corporis humani fabricationem explicat, et ostendit, singula quaeque membra prudentissime et solertia admirabili dispo- sita esse, et ita fabricata, ut saum quaeque usum optime praestent. Sic certos ei ostendit fines , in corporis structura conspicuos , ad quos attingendos singula , oculi , aures, nares , lingua, dentes , liberos procreandi studium , vitae appe- titus, interitils aversatio, cetera sapientissime sint .adaptata. Aristodemus, tanta conspiciens sapi- eri- THEOLOGICA. 37 entiae , in renim natura conspicuae , documcnta , a Socrate rogatus, num haec o.nnia casti, an potius consilio exstitisse censeat , agnoscit prudens auctoris cujusdam consilium, ct fatetur, omnia ilia efFecta videri ab auctore sapient! et animantiura amanti. Ita quum sponte jam ille eo adductus esset , ut ipse pronuntiaret, esse mundi auctorem rationc praeditum ; hanc persuasionem alio etiam argumento Socrates confirmat : Tune," inquit (i) tibi videris ratione praeditus, et extra te nullibi rationem adesse putas ? Novisti enim profecto , terrenae materiae, quae magna mole adest, par- ticulas corpori tuo admixtas esse , item aquae , cujus ingens adest vis , particulas in corpora tuo adesse; verbo, corpus e singulorum elemen- torum , quae extra nos vasta amplaque copia adsunt , particulis esse conflatum. Existimabisne igitur , rationem , secus ac reliqua omnia , nul- libi extra te adesse, sed felici quodam casu te H earn arripuisse , horuni autem omnium , quae in rerum natura adsunt, ordinem et ornatum a causa M quadam rationis experti profecta esse ? " Cujus ratiocinii haec esse vis videtur. Ea , quae in homine adsunt, non in homine solo adsunt, sed extra ipsum eadem haec habenrur ingenti mole, quo- (l) Tdemorab ilium I. c. 4. $. 3. 3 8 C M M E N T A T I O quorum particulae quaedam ad corpus nostrum defluxerunt. Sic v. c. in nobis habemus particulas terrenas et humidas: terra autem et humor non in nobis solis adsunt , sed extra nos immensa eorum vis adest, cujus particulae corpori nostro inditae sunt. Eodem modo, quum nos ratione praediti simus, statuendum est, rationem non nobis solis inesse, sed extra nos quoque exsistere rationem, et quidem major! etiam , quam ea, quae nobis inest, vi pollentem, cujus particula nobis sit data. Haec igitur est mens divina , a qua repetenda est omnium illarum rerum numero et amplitudine infinitarum sapiens dispositio, Hujus argument! vim persentiens , Aristode- TIIUS nil contra id obmovet; sed sapientem uni- versi auctorem esse negat , quia scilicet non videat oculis suis auctorem ilium , quum taraen omnium rerum , ab hominibus factarum , artifices conspiciantur. Hoc autem non impedire, quominus Deos esse credat, Socrates simplicissimo modo ostendit. M Ipsum etiam animum tuum," ait, qui intus corpus regit , non conspicis : adeoque eodem jure concludere liceat , te casu , non ,, prudenti consilio, in omnibus duci , quod tamen non ita se liabere sentis." Etsi igitur non con- spiciatur, potest esse divina natura, omnium rerum auctor. Socrates igitur, tit Deos esse probaret, duobus argumentis usus est. Prim urn quidem et praccipue ex- T II E O L G I C A. 39 explicuit physico-theologicum , ut dicitur, ar turn. Quod sane omnium cst excclleutisshmim , et ob perspicuitatcm , et ob vim in homimim ani- mos ; unde etiain eo usi sunt pleriquc , qui de rebus divinis philosophati sunt. Primus autcm tcleologicam hanc argumentationcm instituit Socra- tes. Nam priores philosophi, qui divinam na- turam vi quadam , non mcntc contineri existima- bant, ad earn pervenirc omnino non poterant. Anaxagoras, qui primus naturam divinam mentis nomine insignivit, et mentis actionem in mundo efficiendo agnovit , neglexit tamen mentis sapicn- ter agentis vestigia et documenta , ut ita dicam , in rerum natura ostendere : e causis physicis , non ex auctoris cujusdam sapienti cousilio, omnia expli- care studuit. Quod jam Plato et Aristoteles vituperarunt (i). Socrates primus fuit., qui mentem divinam non ad id tantum assumeret, ut mundi motdsque omnibus rebus inditi originem explicaret , sed ut ejus quoque sapientiam in omni rerum natura luculcnter patefactam cernerer. In ratione autcm, qua Socrates argumentum illud explicuit, observari potest priva ejus ac pecu- liaris sentiendi ratio. Nam respicit tantummodo ad eas res , quae utilitatem afferunt hominibus , et destinatae sunt , ut horum voluptati er commodis in- (i) Cf. Reinhold, Handbuch der allgemcinen Ge-*. ichichtc dtr Philosophic, t. I. p. 58. 40 C O M M E 1ST T A T I inserviant. De finibus aliarum rerum , a nostro usu remotarum, non loquitur. Tanquam finem summum ac generalem , ad quern singuli tines peculiares conspirent, cogitabat hominis utilitatem: htmc habebat centrum quasi totius universi, ad quern omnia referrentur. Id autem praecipue pro- bandum videtur , quod sedulo adhibuerit finis notionem , et ab initio definiverit , quid sit fortui- tum , quid causae consulto agenti tribuendum. Qua in re multuin superat Cicerone m , idem hoc argumentum explicantem (0 9 g , id est , vis omnia secernem , ita secernit materiam, ut homogenea se conjungant, heterogenea se invicem repellant, et sic materia se- cernatur eatenus, quatenus fieri possit, nam omnino secerni pernaturam homoeomeriarumritqmt. Ex So- cratis vero sententia, Deus agit secundum prudens suum consilium , et secundum leges , quas ipse tulit. Verbo, philosophis Physicis Deus est vis quaedam physica^ secundum physicas leges in mimdo agens, Soc rat i ens rationale^ secundum rationis fines et constantem voluntatem in rebus humanis nioderan- dis versans. Patuit etiam nobis, Socratcm ex (i) Ita existimasse Socratem, jure omnino efficitur ex verbis ejus tnodo allatis , si haec referenda sunt ad Euthydemi dictum proximo antecedens . 12; sednouiiulh interpretes, imprimis Valckenaeret Schneider, existi- inant , locum non esse intcgrura , etininilio <. i3* e excidisse nonnulla , ad quae pertineunt Socratis verba allata. Cf. cl. Schneider ad h. 1. (a) Cf. Tennemann 1. J. Tom. I. Edid. Am. Lip.-. 1829. p. 126. item p. 696 in nota, p. 4o3. sq. 64 COMMENTATIO ex animo addictum fuisse vulgaribus antiquitatis opinionibus de divinatione , ita ut non solum oracu- lis aliisque divinandi generibus uteretur , sed pe- culiari quoque ratione Deos sibi per daemonium consilia dare existimaret. In quo si quis velit su- perstitionem ejus observare , et inde opportunita- tem sumere, qua in Socratem invehatur, facile id ei largimur. Socrates superstitiosus erat , et adhaerebat patrio Deorum cultui , ut deinde magis etiam videbimus : non autem doctrina est, in qua cernitur Socratis praestantia; ipse profitetur, se non esse magnopere sapientem , nee ullum sibi esse in- ventum sapiens , ex animo suo natum. Si quis vi- rum rite aestimare velit , respiciat ejus vitam , ani- mum ejus , ad virtutem et religionem informatum ; valebat sensu morali et religiose , et sensum hunc religiosum imprimis prae se fert haec de divinatione opinio. Nam fides divinationi habita duabus re- bus se commendat , quas in omnibus illi errori addictis, sed speciatim in Socrate non possumus non laudare. Proficiscitur enim ex animo et inti- me sentiente, homines 'quacumque in re indigere auxilio divino, et plane Deorum sapientiae be- nignitatique confidente : omnes , qui divinationi operam dant , eo ipso patefaciunt , se haec duo , et humanam indigentiam et Deorum vim benigni- tatemque , persentire. Quod imprimis in Socrate nostro animadvertimus ; nam hie divinationi non operam dabat , ut vanae cuidam curiositati satis- fa- THEOLOGICA. 65 faceret, nee est inter cos, qui hominis naturam quam maxime possunt deprimunt. Contra alte sentiebat de hominis ingenio , hoc etiam uti jube- bat semper quam maxime; imo illicitum habebat, ad Deos recurrere , ubi ratio nostra nobis sufficere possit. Sed simul penitus sentiebat, multa esse, ad quae ipsi non sufficiamus; saepe fieri, ut majore quadam quam ea , qua homines gaudent , sapien- tia hominibus opus sit ; et omnibus iis , qui hoc sentiebant , suadebat divinationi operam dare (i). Simul quoque, quod rite observat Xenophon(2), non usus fuisset divinatione, nee Deortim consi- liis semper obtemperasset , nisi sibi persuasum ha- buisset , Deos et posse et velle hominibus consu- lere. Talem animi sensum non possumus non in So- crate diligere, sed prave est directus. Erravit in eo Socrates, quod, quum ihtelligeret , multa Deum sibi reservasse, non intelligent , Deum nihil nos celare , quod scire nostra intersit. Deus enim eo ipso, quod ilia sibi reservat, ostendit se velle, ut homines fidente animo ea sibi committant ; nori ut haec oraculis et divinationibus a se percon- tentur. 5.4. (1) Cf. Mem. IV. c. 7. . lo. (2) Cf. Mem. I. c.i. $.5. GRAT. E 66 COMMENTATIO S- 4- De Divinae Naturae proprietatibus. Quum exposuerimus , quaenam Deos agere exis- timaret Socrates, eo progredimur, ut videamus, quasnam perfectiones sive proprietates Divinae na- turae tribueret. Hac in re adeunda sunt cum argumenta, qui- bus Socrates Deos esse probabat, turn Socra- tis de Deorum operibus sententiae, a nobis supra expositae. Ilia necessario adeunda sunt: nam si quis argumenta affert , quibus esse Deum probet , non potest non ipsorum horum argumentorum ra- tione ostendere, qualeni sibi informet naturam earn , quam divinae naturae loco habet ; ita , qui argumento utitur e fortuita naturae conditions, ducto , eo ipso declarat , id se habere divinae na- turae proprium , quod sit omnium rerum causa prU ma ac neccssaria. Hae in Socratis doctrina om- nino sunt consulendae: nam Deorum proprietates in operibus ipsorum patefactas cernebat , et semper monebat, ad Deorum opera attendendum esse, et ex his eorum naturam cognoscendam (i). Hinc divinas proprietates ex operibus divinis derivabat ; eas- (i) Cf. Mtm. IV. c. 5. f. i3. THEOLOGICA. (^ casque partim ipse in operibus illis conspicuas os- tendit , partim de Deorum operibus ita locutus est , ut inde efficere queamus , quaenam Diis pro- prietates, ex Socratis mente, tribuendae sint. Haec causa est, quare primum egerimus de Dei operibus , et his expositis veniamus ad eorum pro- prietates ; nam haec unice ratio psychologies proban- da videtur, et composita est ad rationem , qua ipse ille , quern interpretamur , progressus est. Proprietates igitur, quas Socrates divinae na- turae tribuebat, hae stint: Sapietuia , quam , quasi in maximo theatro , in oumi universe egregie manifestatam cernebat. Hinc insthuit egregium illud argumentum teleologicum , quod exponens ostendebat , rerum natiiram ita apte et sapienter ad certos fines attingendos com- positam esse, ut casu existere non potuerit, sed agnoscenda sit ejus causa, natura quaedam divina sapientissima. Etiam ex eo , quod homines ratio- nis participes sint , eamque aliunde eos accepisse necesse sit, probabat, csse naturam divinam ra- tione praeditam. In argumentis igitur, quibus esse Deos probat , dominatur notio naturae rationc et sapientia praeditae ; adeo ut, si Socrates id sibi sumere voluisset , ut divinae naturae definitionem exhiberet, ita hanc instituturus fuisse videatur, esic mentem summam , omnium rerum causam. Prae- cipue hanc divinam sapicntiam amicis suis conspi- cicndam praebebat in ratione, qua Dii moderantur 1C 2 ea , 68 C O M M E N T A T I O ea , quae ad homines pertinent : cstendebat iis , quam prudenti consilio et corpus nostrum exorna- tum sit , et animus variis facultatibus instructus , et utrumque ad conspirationem inter se composi- turn (i). Benignitas : nam fines ii , ad quos attingendos Dii rerum naturam composuere, sunt fines benigni; finis hie non est , e. Socratis sententia, pulchri- tude aut aliud quid ejusmodi , sed hominum utili- tas. Omnis rerum natura artificem arguit^ non tantum ad propositum quoddam omnia sollertcr adaptantem , sed etiam animantium amantem (2). Haec autem benignitas primo loco Iiominem spec- tat : ad reliqua benignam suam curam Dii extendunt unice hominum causa , ut hominibus haec inservi- ant (3). Hujus erga homines benignitatis docu- menta ostendebat in corporis animique humani ra- tione et in reliqtia rerum natura, ad hominum usus plane adaptata. Magnam quoque benignitatis de- monstrationem hoc habebat , quod Dii, ubi nos deserat ingenii nostri vis , adesse nobis velint con- siliis suis, et de rebus suscipiendis omittendisve nos admoneant (4). Hanc divinae naturae perfectionem limit at am es- se existimabat alia, nempe Jiistitia.- Juste enim De- (i) Cf. Mem. I. c. 4. alibi, (a) Cf. Mem. I. c. 4. . 7, (3) Cf. Mem. IV. c. 3. . lo. (4) Cf. Mem. IV. c. 5. passim. THEOLOGICA. 6 9 Deos ccnsebat omnia ordinare et regere. Primum quidem Dii hominibus tulerunt leges, ab omnibus gentibus observandas. Deinde eos, qui has leges violant , severe puniunt: nam quicumque contra illas agit , incidit in poenam divinam inevitabilem. Denique beneficia iis tantum praebent , qui leges il* las observant (i). Omniscicntia : nihil Deos latet; sciunt et quae dicimus et quae agimus et quae animo cogita- rnus (2). Sic juste omnia regere possum , et sin- gulis pro merito retribuere: nam ea etiam, quae in deserto perpetramus , ab hominum oculis retnoti , Dii sciunt (3). Etenim quum oculus humanus possit nuilta stadia prospicere , oculum divinum ad omnia pertingere existimandum est (4). Fu- tura etiam nonmt, nam ea hominibus praenun- tiant: Quum c: quid futurum sit sciant , et om- nium rerum vim optime perspiciant, melius quam homines ipsi, sciunt, quid hominibus conducat : unde simpliciter precari Socrates jubebat, ut nobis, quae bona sunt, praebeant (5). Omnipotcntia : hac enim opus est ei , qui res infinitas numero et magnitudine disposuit et regit , mundumque conservat detrimenti exper- tem- (1) Mem. IV. 4. ^.ig. sqq. (2) Cf. Mem. I. c. i. . 19. .* (3) Cf. Mem. I. c. 4. $. 19. (4) Cf. Mem. I. c. 4. . 17. (5) Cf. Mem. I, c. 5 . a. 70 C O M M E N T A T I O tern. Quemadmodum animus humanus corpus suam ad voluntatem regit , ita quoque mens divina, quae, prouti animus corpus nostrum , sic rerum univer- sitatem pervadit quasi ac permeat , ciincta agere censenda est , convenienter voluntati suae sapient! et benignae (i). Cum bac proprietate junctum est aliud quid, quod Socrates divinae naturae tribuebat, nempe illam nulla re indigere , et plane esse sibi ipsi suffi- cientcm (2). Omnipraesentia : existimabat , Deos ubique ades- se, omnia curare omniaque scire (3). Narn mens humana non adstricta est spatii limitibus , sed simul versatur in regionibus longissime dissitis : curat novitque et quae in Sicilia , et quae in Aegypto, et quae in Graecia fiunt. Mentem igitur divinam , quae tam longe supra humanam eminet, omnia complecti , ubique adesse , et ubique vim suam exserere existimandum est (4). Proprietates igitur, quas Socrates Divinae na- turae tribuebat, sunt sapientia , bcnignitas ? justi- tia , ommscientia , omnipraesentia^ omnipotentia. Ex his proprietatibus forte quis existimet, plures justa conclusione effici posse, utpote ex illis pen- dentes et cum illis conjunctas , adeoque ex S o- cra- (i) Cf. Mem. I. c. 4. $. 17. (a) Cf. Mem* I. c. 6. . 10. (3) Cf. Mem. I. c. i. . 19. (4) Cf. Wem. I. c. 4. . 17. THEOLOGICA. 71 c rat is etiam mentc Deo tribuendas. Sic v. c. cum omnipraesentia conjuncta est spiritualttas , ica ut Hla sine hac , e nostra cogitandi ratione , esse ne- queat ; cum omnipotcntia arete cohaeret Dei liber- tas , qua se ipse determinat, nee faio cuidam sub- jectus est ; cum eo , quod nulla re indigeat , necessitate qua non esse non potest, et aeternitas , qua semper existit. Itaque has etiam , spiritua* lit at em , liber tat em , necessitate , aeternitatem Deo tribuere Socratem, non temere statui, cuipiam videri possit , quum scilicet et illas , omnipraescn- tiam , omnipotentiam , avT&pxslav Divinae naturae tribuat. At vero, si quid video, non ita licet ratiocinari. Nequaquam licet nostram cogitandi rationem Socrati obtrudere, ex eaque conclu- dere ad id, quod Socrates sentiret. Nos con- juncta ilia cogitamus, omnipraesentiam et spiritua- litatcm , caet. : sed inde non sequitur , ea in S o- cratis etiam mente tarn arete conjuncta fuisse , ut, cum omnipraesentiam Deo tribueret, spiritual^ tatem etiam non potuerit non Deo tribuere. Non est boni interprets , sententiam , quam auctor nullo modo prae se fert, ipsi tribuere ob earn causam, quod cum reliqua ejus doctrina apte co- haereat , aut quod reliqua ejus doctrina, e nostra cogitandi ratione, illam postulet. Nam non ex eo , quod esse possit , licet concludere ad illud , quod sit. Historia multis exemplis docet, homi- nes, etsi vuritatis viam jam ingrcssos, sacpe tamen iu 7 a COMMENT ATIO in ea non procedere, sed subsistere , ita ut quum jam pervenerint ad principia vera et egregia, tamen haec principia non ulterius persequantpr , nee per- veniant ad ea , quae ex illis necessario efficienda sunt. Fieri igitur omnino potuit, ut Socrates agnosceret v. c. Dei omnipraescntiam , non .item Dei spiritualitatem , etsi haec ex ilia necessario sequatur. Adeoque, si illo modo concludere ve- limus, aliena Socrati obtrudemus; quod caventi ea tantum referre mihi videbatur, quae ipse So- crates prae se ferebat, omissis iis, quae, etsi potuerit et e nostra cogitandi ratione debuerit agnoscere , non tamen certum est 5 utruni revera agnoverit (i). Sunt sane paucae, quas enumerabamus , a So- crate Divinae naturae tributae proprietates , et hodie in scholis longe plures numerari solent. Sunt tantum eae , quae ad modum agendi , ut dicitur, per- (i) In hunc cri-orera inter alios saepius iucidit Doct. C. J. Brand, in spec. lit. inaug. , exhibenti quaestiones in Socratis sententiam de Deo (Lugd. Bat. 1820); cf. p. 7 et 8 , ubi , Dei Socratici propriain esse act emit at em pro- haturus, hoc ratiocinio utitur : Si Deus non est aeter- nus , vel ab alio extra se originera habet , vel a se ipso : x utrumque autem absurdum , igitur e sententia Socratis Deus est aeternus." Ibidem p. 10. JDeum e sententia Socratis afftioparov esse, probat ex eo , quod hoc libartati , omnipotent iae , necessitati , omnipr assent iae , omnes proprietates Socrates Deo tribueret , optima T H E O L O G I C A. 73 pertinent. Et recte sane Socrates pro consilio, quod ob oculos habebat , has tantum complexus est. Voluit enim religione aiuicos ad xxhoKpyaQi&v informare; non aliquam dc rebus Divinis doctrinam tradere: quod ncgotium inutile, impium , periculi plenum Sophistis relinquebat (i). Hinc non in- quisivit in eas Divinac naturae proprietat.es, quae ad modum cxsistendi referuntur: hae enim et vix coguosci possunt, uec cognitae prosunt ad homines regendos. Quod ad rationem , qua illas proponeret, attinet: eas non derivabat e princtpiis metaphysicis , v. c. e notione causae ticcessariae ; sed eas conspicuas ostcndebat in rebus facti , in omni rerum natura sortisque humanae moderatione. Quae sane ratio efficacissime in hominem agit: nam homo, quippe corpore indutus , et corporisopepleraquepercipiens, semper magis movetur iis , quae sensibus se oiFe- runt, quam iis, quae mente intelliguntur. Deinde Socrates eas illustrabat , petitis ex humana natura comparationibus : nam si humanae naturae, tamo inferiori, haec illave perfectio adsit, eo magis hanc tribuendam csse divinae naturae (2). Quod magnam ostendit ingeuii huniani existimationem : nam ha- bctur hoc imago mentis divinae, et quasi pate- factio. Por- (l) Cf. Mentor. I. I. $. li. (a) Cf. Mem. I. c. 4. . 17. 74 C O M M E N T A T I O Porro proprietates divinas proponebat fere relate ad homines. Sapientfa divina inprimis in iis , quae ad hominem pertinent , demonstrata est ; benignitas hominem speciat ; omniscientia in eo conspicua est, quod Dii sciant, quid homines agant , quid cogitent , quid iis conducat. Quod non improbandum: nam ad hominem omnium maxime pertinet , ut sciat , quo animo sit Deus erga homines. Sed hoc interdum ultra , quam par est, urgebat Socrates; inprimis Dei benignita- tem tarn arctis limitibus circumscribebat , ut hanc homines tantum spectare, Deumque reliqua omnia hominum causa curare diceret. Quod sane parum digmim est Dei benignitate , omnia complectente , singulis animantibus earn felicitatem concedente , cujus capaces sunt. Sublimius et dignius de Dei benignitate jam loquuntur Hebraeorum poetae , qui Deum proponunt tamquam patremfamilias , qui singulis , quae in rerum natura, veluti in domo sua degunt, animantium generibus suo tempore alimenta praebeat (i)* 5- Quamnam Socrates sibi inform aver if Divinae naturae notioncm ? Jam adhibitis iis, quae vidimus de Dei operibus et (i) Cf. Psalmus io4 et alibi. T H E O L O G I C A. 75 et proprietatibus , videamus , quamnam sibi So- crates infonnaverit Dei notionem. Ad hunc locum prinuim pertinet , ut inquira- mus , num Socrates ununi esse Deum statuerit , an vero plures. Et sane gaudeo , quod inquisitio cum habuerit exitura , ut constet , egregium ilium virum a polytheismo se erexisse ad monotheismum , etsi impurum etiamnum et avitae superstitionis ves- tigiis commaculatum. Nam agnovit unum Deum supremurn , omnium rerum parentem et conser- vatorem, plures autem ei adjunxit Deos inferiores. Qua de re unus tantum apud Xenophontem exstat locus disertus, 1. IV. c. 3, .13, ubi So- crates distinguit reliquos Deos , qui nobis beneficia praebeant , et unum ilium universi totius auctorem et conservator em. Sed quod unus hie locus diserte pronuntiat , idem egregie aliunde confirmatur. Nam uni versa Socratis doctrina ducit ad unius Dei notionem. Causa , quae reliquos adduxit ad Deos plures colendos, haec imprimis erat, quod aut Deo summo indignum haberent, omnia curare et ad minima quaeque descendere, aut non pos- sent mente par urn exculta sibi informare notio- nem vis tantae , quae una , uni personae propria , omnia amplecteretur. Uaec autem causa in So- crate non aderat : imam enim agnoscebat provi- dentiam 5 omnia , tarn magna quam parva , com- plectentem , unam curam divinam in omnibus efficacem ; adeoqtie causil stiblatil , probabile est , in 76 COMMENTATIO in Socrate cfFectum quoque non affuisse. Porro eandem videbat in omni rerum natura manifestatam sapientiam et benign! tatem , eosdem fines, ad quos omnia tendercnt. Observabat ubique eandem jus- titiam , qua fieret , ut per omnem terrarum orbem eaedem leges divinae ratae haberentur, et boni praemiis ornarentur , pravi poenis afficerentur. Haec omnia certe ducunt ad agnoscendum unum Deum. Simul tamen constat, Socratem Deos patrios religiose coluisse (i); omnes cultus public! partes accurate peragebat , sacrificia , preces , divinationes. Eumque haec ex toto animo et non simulata pietate fecisse , non invidiae tantum detestandae causa , declarat tota ejus indoles ; nam is, qui ne mortis quideni periculo se absterreri sinebat ab eo , quod rectum bonumque existimabat, certe nullo modo permoveri potuit, ut Deos coleret , quos non esse sibi persuasum haberet , et sic summo Numini cul- tus debiti partem detraheret. Praeterea , ut mox videbimus , non unum omnibus Deo cultum esse praestandum dicebat, sed variis varium, pro diver- sis civitatum legibus. E quibus probabile fit, Socratem phi res esse Deos credidisse. At vero cur Socrates, quum imam vim divi- nam , omnia agentem , ubique efficacem , agnosceret et persentiret, non item agnovit unam pcrsonam Di- (i) Cf, Mem. I. c. l. 2. THEOLOGICA. 7? Divinam ? quum imam videret providcntiam , omnia , tarn parva quam magna , complectentem , cur sum- mo Deo alips subjunxitV Eflfecisse hoc videtur communis Gracciac opinio , ab ornni inde tempore recepta et civitatis legibus firmata. Nam Socra- tes conlidebat viribus ingcnii humani insitis , ita ut ea , quae din apud multos recepta fuerant , naturae judicia haberet, de quorum veritate non facile esset dubitandum. Simul de sua scientia modice sentiebat ; quo fiebat, ut, quum civitates , rerum humanarum antiquissimae , et ii homines , qui sapientia excellere solerent , opinionem illam ab omni inde tempore tenerent , ipse inagnae temeri- tatis et arrogantiae loco habuisset , de ea suo nisu discedere velle. Hinc , ut supra jam vidimus, Deos res humanas curare probat ex constant! et com* muni hominum opinione, vetustate confirmata. Eodem modo probare potuisset, plures esse Deos: certe haec sentiendi ratio fuisse videtur, quae efFecit , ut de ea opinione , quam apud omnes vigere et jam diu viguisse videbat; qua ipse jam a pueris inde imbutus fuerat; quaeque cum omni Graccorum vita civili et domestica, cum eorum poesi et cultu sacro arctissime cohaerebat, dubitare et inquirere non in mentem induxerit: Si enim falsa esset, quomodo fieri potuisset, ut per tantam temporis diuturnitatem homines earn prv) vea habuissent , nee se decipi vidissent? Quomodo Dii orinior.eii) existentiae suae et po- ten- 7 8 COMMENTATIO tentiae hominum animis indidissent, si non es- sent? "CO- Forte etiam accessit Socratis studium , ut se Sophistis opponeret, religionis popularis con- temtoribus. Sophistae enim plerique, Deorum aut existentiam aut certe vim in res humanas ne- gantes , religionem popularem legislatorum arte exstitisse dicebant (2). Qua ratione inferiores illos Deos cum summo Deo conjunctos existimaverit Socrates, non li- quet. Nescimus , num eos a supremo Deo procre- atos habuerit , an vero semper suae naturae vi existentes ; num supremo illi subjectos ejusque mandata exsequentes , an vero ab illo non penden- tes et suo in rebus agendis consilio utentes. De his omnibus nihil constat: hoc unum ex loco illo IV. c. 3, J. 13, effici potest, Socratem his minorem quodammodo agendi vim , et efficaciam non ita late patentem tribuere , quam summo Deo , et illos huic aliquo modo subordinare. Quod egregie confirmare videtur ea , quae diximus de causa, quae effecerit , tit Socrates hanc de plu- ribus Diis opinionem teneret, cum universa ejus doctrina minime congruam. Nam earn susceperat tan- (1) Cf. Mem. I. c. 4. $. 16. (2) Cf Cicero , de Nat. Dear. ! a3 , 4a ; Stobaei jrm. Tit. XLI ; Sextus Empiricus, adversus phy- sicos , IX, . 18; I mm, Berger, Gsscl. III. c. i. THEOLOGICA. 79 tantummodo , utpote omnium cunsensu confirma- tam , non diligenti et accurata inquisitione proba- tam. Hinc pertinet ad Socratis praxin, et in hanc modo vim habet: in doctrina cjus nullus est Diis inferioribus locus; ubi philosophatur, cogitat tantum dc natura, summa vi et sapientia praedita, quae omnia efFecit et continet. Quod autem Xenophon Dtorum vocabulo pie- rumqiie utatur , hoc populariter et ex consueto loquendi more dictum est; quod certe nemo re- prehendet , quum id agat, ut magistrum ab im- pietatis et novandi aliquid in religione crimine liberet. Animadvert! tamen potest , eum , ubi de mundi ortu et gubernatione sermo est , unum sae- pius Deum memorare , interdum quoque aliis dic- tionibus uti , ut v. c. j ev ^KVTI Qpovy , quod supra vidimus , a Socrate natur sed Af9fTWTaTflv xxl xect&puT&rov TTXVTUV xwptiTuv. Cf. Re in hold, 1. 1. p. 55. not. 3. Tenneraann, 1. 1. p. 4o4. Cf. tamen etiam De'gerando, 1.1. Tom. i. p. 365 j qui contrariae seutentiue favet. (a) Hanc rcm pulcherrime explicuit Fr. K em s ter h ui 8 , Opp. Tom. I. p. 281, sq. , usu-i couipnratione monumcuti { in divcrsis laterilmt diyersarum linguarum inscription*-* habcnlia. F a 84 C O M M E N T A T I O tur (i). Philosophi et religionis doctores id agere tantum debent , ut omnes cogitationes terre- nae a Divino numine removeantur : ipse Deus Qug O}KI airpfoirov , ov si^ev ov&iiq avQp&irav , cu<5f ftelv ^vvuTKi , ut dicit apostolus Paulus (2), ipsis fere verbis cum So crate consentiens. Nee unquam philosophi plus praestitere, quam ut omnia terrena a Divinae naturae notione removerent : notio enim Dei spiritds, quod ad ipsam Dei naturam ac tssenttam 9 tantum negativi quid pronuntiat, nempe ab ea abesse omne cor pore u tn. Haec igitur quum esset Socratis sententia , patet, nobis , in exponenda Socratis de rebus Divinis doctrina versantibus , non inquirendum essc , quid statuerit de Deorum substantia , forma , habitu , de loco , ubi commorentur , de eorum simplicitate, libertate , reliquis, quae a Philosophis agitabantur , quaestionibus : nam in has ipse non inquisivit. Nullus e doctrinae Socraticae interpretibus, quos consulere mihi licuit, vidit illam Socratis senten- tiam , tarn luculenter patefactam , ita congruentem eius ingenio studioquc; imo, quod mirurn accidit, neglectis disertis Socratis verbis, cut a priori, aut e locis nonnullis hue non pertinentibus efficiunt^ quid (1) Dicta euira , qualia sunt: figo? scrrt TTVSV pa , u,ya,7FYi , (f)8s , spectant moralem , non jnetaphysicam Divinae natu- rae rationem. (2) /. ad Tim. VI. vs. 16. Cf. Joh. f, vs. 18. c. 6. vs, 46. T H E L O G I C A. 85 quid Socrates hac'dc re cx'stimaverit. Ipsi cttarti antiqui vidcntur ferre non potuissc Socratis modcstiam, idcoque scntentiam ipsi hac de re tri- buunt, minimc cum ipsius disertis effatis congru- entera. Pseiido-Plutarchus(i) refert , Socra- tem habuisse Deum x&pirrov silos , i.e. aliquid ab omni materia sccretum , et nulH permixtum pati- bill rei. Quaestionem hanc non attingunt Sweig- hauser(a) et Imm. Berger (3). Wiggers (4) monet, e modesto Socratis ingenio jam in an- tccessum probabile cssc, tcmeritatis, liumani ingenii terminos transgredieritis , emu duxisse, de Deorum substantia aliquid statuere velle. Tenneinann item dicit , Socratem non id sibi sumere voluis- se, ut de substantia divinae naturae philosopharc- tur ; etsi idem , parum sibi constans , dicat , S o- c rat em divinam naturam habuisse immatcriahm (5). Ddgdrando (6) non dubitat assercre , agnovisse Socratem Deum immaterialem , etsi in loco XcnbphbfttcO) quern ad id probandum affert , nihil inveniatur , quod huic sententiae faveat. Mei- ners (i) De plac. philosoph. I. 7. (a) Theologia Socrat. e Xenophontis Mem. excerpta, Opusc. Tom. 1. cf. . i4. (3) Geschichte der Religionsphilosophie lib. in. c a- cf. p. 191. (4) i. 1. p. 199. (5) 1. I. Tom. 11. p. 73. (6) 1. 1. Tom. I. p. 168. 86 COMMENTATIO pers (i) probabiliorem dicit sententiam , qua So- crates statuitur mentem Divinam tamquam corpo- ream substantiam cogitasse 5 quia et Deos inferio- res, et hominum animos ex summi Numinis sinu effluxisse statuat. Primum illud ex eo probat, quod omnes deinceps Socratici in ea opinione fue- rint , et quod non appareat , quo alio modo Deo- rum inferiorum originem sibi explicare potuerit. Ita vero e discipulorum sententiis ad sententias magis- tri concluditur : quod liceat forte in Pythagoraeis , minime vero in Socraticis: nam Socrates non scholam philosophicam , certo systemati adhaeren- tem, condidit, 'sed homines instituit, et in viam deduxit, ut ipsi deinceps, stio quique modo, phi- losophari possent. Et quod attinet ad id, quod alio modo Dcorum inferiorum originem sibi expli- care non potuisse videatur: supra jam vidimus, So- cratem non cogitasse de horum origine explicanda. Loca an tern , quae afFert Meiners, ut probet , Socratem animos humanos e mente Divina de- cerptos esse dixisse, nempe Memor. I. c. 4. .8. ct IV. c. 3. . 14. , id minime probant (2). Haec s quam exposuimus, Socratis sententia cfFecisse videtur, ut tarn facile aliorum auctoritate, opinion! communitcr receptae fidem habens, plures esse (0 1. 1. [>. 368. sq not* !> THEOLOGICA. 87 essc Deos crediderit. Nam cum ea sentiemli IM- tione plane cungruit, quod mm lam pliilosophare- tur de persona divina , quam de vi ac voluniate divina. Inquirebat, quid divinum Nunicn homi- nibus praeberc velit , quid ab hominibus postulet; num haec vis et haec voluntas pluribus cumin u- nis esset , an vero uni tantum pcrsonae tribucuda , hoc fortasse minus curabat ; adeoque, quum vide- ret, ab omnibus receptam esse sententiam de plu- ribus Diis , hanc facile suscepit , et diligcnter in earn inquirere neglexit. In notione auteni , quam Socrates sibi divinae naturae informavit , exponenda, gravissiuuim aliquid superest. Quae hucusquc disquisivimus, num ma- tcrialis sit nee ne , num uni an .pluribu* personis propria : haec ad externam magis JJei naturam per- tinent. Oculos convertere debemus ad Socratis sententias de interior! Dei natura; ct turn reperi- mus, Socratem Deum sibi proponcre, ut cr;s rationale et morale. Quac Dei notio in umni cjus doctrina .dominatur , et partim diserte ab eo pro- nimiiata cst. Nam Deus , e Socratis sententia, in mundo ordinando et regendo sibi finem aliqucm proponit , et cum quidem , ut hominibus omnia optime inserviant, adeoque habetur nacura ratio- nalis , quae secundum lines, ratione sua sibi con- stitutes, agit. Ilos fines Socrates in rcruni natura manifestatos cernebat, et exponcre solebat t quam conveniemer his finibus, id cst, quam 58 COMME.NTATIO enter Deus omnia agat(i). Idem ex eo concludebat, quod nos homines naturae simus rationales: nam rationem accepimus ex summa quadam natura rati* onali (a); unde patet hoc ipsum , Socratem Deum sibi proponere , ut qui sit natura rationalis , genere homini similis , etsi gradu superior. Ratio autem aliud jam a Socrate habetur, quam vis vitalis : antiqui philosophi rationem a. vita non dis- tinxerant, nam omnibus naturis vita gaudentibus eandem rationem, scilicet divinam , communem esse dixerant , imo plantis etiam , in quibus illi vitae indicia nonnulla observabant; unde Pythagoraei docebant , animos humanos in animalium corpora migrare, et iterum in corpora humana invadere. Socrates vero diserte negat, rationem e materia terrena , ex elementorum aliquo horumve conjuncti- one, oriri potuisse; et dicit , solis hominibus Deum rationem praebuisse (3). Vis autem rationis non ponitur a Socrate in eo, in quo positum fuerat principiwn cogitans ab antiquiorihus philosophis , nempe ut afficiatur animans rebus externis cum CQJI-> $cientia (4; , sed in eo , ut utilia a noxiis dignos* cat , (1) Cf. ({uae diximus supra de argumento Teleologico. (2) Mem, I. c. 4. . 8. (3) Men%. I.e. 4. $.8, i3, i4. IV. c. 3. . 11. e. 5. $.11, (4) Cf. Tennemann 1.1. Tom. 1. p. a65 , 355; hinc iliud philosophc^um physicorum placitutn To7$ ouoio($ TU, , 1. 1. p. 3o5. sqej, T H K O L O G I C A. 89 cat , ilia comparer , liacc arceat (i). Deiuu igitur sibi proponebat ut naturam rationalem , coque ipso supra materiam terrei,am ct vitam earn, quae in rerum natura est , elatam. Deum etiam habet naturam moralcm: Deus enim est, qui instituit et vindicat leges non scriptas; Deus constanter vult, ut hae observentur, nee ullare permoveri potest , ut a justitia sua decedat , et in- justis faveat, ne ipsis quidem sacrificiis et donorum splendore (2). Etenim , si Dii flecterentur sacrifi- ciis, non possent non improbis saepe magis favere quam probis : hoc auiem Deo indignum csset , ToTs 6so7<; ou xahug e^oi ," ait Socrates, si id facerent." Hac autem in scntentia Socratis egregia pror- sus observanda est progressio ad vcram Dei notio- nem. Dcum sibi proponens naturam rationalem , plane discedit a philosophis , qui ante ipsum fue- rant , omnibus , et his longe praestat. Nam hi Deum habebant vim quamdam , cui conscien- tiam quidem tribuebant , eamdem autem , quam et hominibus tribuebant omnibusque nattiris viventi- bus, non vero rationem ; ex illorum mente, divina natura agit, non secundum fines > quos ipsa sibi posuit , sed secundum leges physicas , e materiae conditione profectas. Ipse adeo Ana x agorae vow se- (O Mem. IV. c. 3. 11. coll. lib. 1. c. 4. , i3. IV. c. S. . 11. (*) Mem. I c 3. f 5. 90 C M M E N T A T I O secernit particular inter se similes secundum mate- riae naturam, et eatenus , quatenus materiae natura id permittit. Minus ab hac pane Socratica Dei notio discedit a religione Graecorum populari: nam in hac quoque Dii coluntur ut entia rationa- lia , hominibus genere suo similia. In religionibus mediae Asiae, et ipsa antiquissima Graecorum religione, divinae naturae loco colebantur naturae vires et element a unde illae religiones dici sclent religiones physicae (natuurgodsdiensten) : in his igi- tur religionibus Dii efformabantur non minus ani- mali, quam humana figura. Aegyptiorum , Babylo- niorum idola erant ex hominis et animalis hujus il- liusve figura mixta , aut plane animalis figuram referebant. In Graecorum vero religione Dii efformabantur forma humana, eaque pulcerrima(i). Sed in eo maxime Socrates discedebat a religione populari 9 et notionem divinae naturae habebat praestantiorem vulgari Graecorum notione, quod Deum haberet naturam moralem. In Graecorum religione non prorsus quidem desideratur notio Dei, ut entismoralis: nam Jupiter, verbi causa, est, qui jura hospitii et jurisjurandi religionem tuetur (2) ; sed tamen hanc negligebant pleri- que ii , qui nondum religionem popularem con- tem- (l) Cf. DeWette, iiber die Religion , ihr Wesen , ihre Erscheinungsformen, etc. pag. 3ia sq. et Varies. XV. (a) Cf. Pe Wette 1.1. pag. -5 7 4 , 58x. T H E O L O G I C A. |J teinnere coeperant. ilinc crat opinio , Deos munc- ribus corrumpi , et sacrifices flecti posse , ita tit ei, qui pluriina sacrificia olferret, etsi esset ne- quissiinus homo, maxime faverent; itaque, si quid ilagitii comreissum esse privatim aut publice vide- batur, sacrificia ofFcrebantur, quibus Dii permo- verentur, ut sontes poena justa eximerent, etianisi non conjuncta essent cum animi , malarum actio- num fontis, conversione (i). Non ita Socrates: hie Deum semper tueri leges suas , et juste in re- bus humanis regundis versari existimabat. Haec autem egregia progressio ad vcram dignain- que Dei notionem , cuinam causae tribuenda vide- tur? Causa erat, quod ipse Socrates pervenerat ad conscientiam dignitatis suae rationalis et mora- lis. Id, quod homo in se ipso praestantissimum et dignissimum videt, solet divinae naturae tribuere: si homo corpus praecipuam naturae suae partem habet , vel etiam unice corpore naturam suam con- tineri censet , divinae naturae loco habet et colit id, cui corpus subjectum est , externam nempe rerum naturam , vires physicas ; sin vero rationa- lem suam partem , id colit , cui naturae morales subsunt , naturam moralem summam , legis mora- lis auctorem. Sic et in So crate res se habet. Cum sibi conscius esset , se ratione praeditum es- (i) Cf. Plat de /{<[>. Lib. II. pag. 364, ubi afiertur Homericum illud : ffrpeTFTQi 2% ye Kzi Qe pi COMMENTATIO esse , qua praestaret animalibus , Deum etiam na- turam rationalem habebat ; cum ipse sentiret , ho- mine indignum esse, ut improbis magis faveat, quam probis , ideo etiarii existimabat , roTg QeoTg cu xahus %eiv 9 si ea ratione agerent. Religio omnino excolit hominem , et explicat ejus facultates spirituales: sed vicissim major miftorve harum fa- cultatum explicario est, quae facit, ut religio in aliquo sit praestantior , aut minus praestans. Ut autem aequi simus , addendum est hoc : fines , quos ratione sua Deus sibi proponit, sunt parum sublimes, positi nempe ex Socratis sententia in eo, ut hominis utilitati senstiali rerum natura inserviat ; et leges , quas Deus praescribit, non animum spcc- tant, sed actiones externas. Cur et quomodo Dii cokndi sint. Quid sit pietas. Dii colendi sunt, quia ipsi hominibus id prae- ceperunt: prima enim est legum ayp&Quv 9 quae jubet Deos colere. Has autem leges observare debemus , ut sic poenas effugiamus , et divinis be- neficiis fruamur. Nam non aliter ab iis beneficia possumus exspectare, nisi ipsos propitios nobis habeamus, optime autem eos propitios nobis red- dimus eorum legibus obtemperando (i). Nee (i) Mem. IV. c. 4. . 19; c. 3. . 17? I. c. 4. $. 18 j II. c. 2. . i4 alibi. THEOLOGICA. 93 Nee retinere nos debere a cultu Diis praestan- do , existimabat Socrates, excellentiae eorum cogitationem , qua putemus , naturam divinam praestantiorem esse, quam ut hominura. cultu in- digeat. Nam earn nulla quideui re indigere, sed tamen colendam esse , quia , etsi excellentissima sit, et immense supra nos elata, tamen velit res humanas curare, et nos beneficiis aflicere (i). Quomodo autem Dii colendi sum? Socrates semper docebat , eos colendos esse vofttp Trfaeus , lege civitatis. Qua in re utebatur auctoritate Apollinis Delphici : nam hunc , si quis rogaret , quomodo se Diis acceptum reddere posset, re- spondere : lege civitatis (2). Ipse quoque , in om- nibus rebus sacris , sequebatur civitatis legem ; et eos , qui secus agebant , existimabat esse ultra , quam par est , curiosos et vanos (3). Quae sen^ tentia, etsi earn confirmabat oraculi Delphici re- sponso , egregie cum omni Socrates cogitandi ratione conspirat, et ex ea manavit. Nam ipsi, quemadmodum universae antiquitati , ciyitas sum^ mum est, quod novit; ad cujus salutem omnia conferri, et cui inservire omnes debent; cujus commodum promovendum est omni vi , etiamsi ita intend urn singulorum civium jura et commoda lae- () Cf. Mcmor. I. c. 4. $. 10. (a) Cf. Memor. IV. c. 3. . 16. (5) Cf. Memor. I. c. 3. $. j. 94 C O M M E N T A T I O laedantur. Igitur religio etiam est civilis ; est institutum , quod , etiamsi non civitatis causa or- tum (i), tamen praecipue acl civitatem spectat , hujus constituit vinculum ac fundamentum , et de qua igitur civitati leges ferre licet. Hinc So- crates plum dicit esse eum, qui novit , quid leges erga Deos praecipiant , et ea observat (a). Quid autem hoc est , quod civitatis lex praeci- pit ? Lex ubivis praecipit , ut Diis pro viribus sacrlficia ofFeras (3). Praeter haec ad cultum sacrum pertinebant preces et divinatio : has igitur nunquam negligebat Socrates, et aliis eas ob- servare suadebat (4). Precari autem simpliciter a Diis jubebat, ut bona nobis praebeant , omissis longis illis votorum enumerationibus , quibus illo tempore Deos fatigare solebant : nam Deos meli- us , quam homines ipsos , perspicere , quid ipsis conducat , quum eventum plerarumque rerum ultra hominura perspicaciam posuerint (5). Itaque Deus , etsi sit avrapmiG 9 tamen vult , ut sibi ab hominibus praestetur cultus, isque civitatis le- (i) Hoc Sophistae statuebant , qui Deorum cullum ex legislatorum arte repetebant. Socratejs contra eum repetebat ex lege a Deo iata : pritna eiiira est legum uypdtpuv , quae jubet ut Deos colamus. (a) Cf. Mem. IV. c. f>. . 4. (3) Cf. Mem. IV. c. 3. . 16. (4) Cf. Mem. I. c. 3. . i-4. (5) Cf. Mffm. I. c. 3. . i. coll. I. c. i. . 7 t 8. THEOLOGICA. 95 legibus constitutus. Ex quo declaratur , qualis sit, ex mente Socratis, pictatis natura. Primum quidem est externa , posita non in animo Deo consecrando, sed in ritibus externis peragendis: nam Dii colendi sunt civitatis more; hie autem mos, uc sponte patet, externa tantum injungere potest. Negat Socrates, licere unicuique ex animi sententia, prouti velit, Deos colere: pietas est posita in observandis iis , quae leges erga Deos praecipium (i). Deindc, pietas potest esse sine justitia. Justus (honcstui) est , qui observat TO, fl-f/s) TOUS avQpu7rou<; vdf4,i(A 9 qui in rebus huma- nis convenientter legibus versatur (2): pins, qiti observat ra Kepi TOVS faovs vfoipK , qui legibus convenienter Deos colit (3). Qui igitur pro viri- bus Diis sacrificia ofFert, pius est, atque potest esse simul injustus et improbus , cum in rebus humanis non versetur convenienter legibus. Igitur pietas esse sine justitia potest: etsi, quod non omit- tendum , ea pietas, cui justitia deest, non sufficiat, ex Socratis sententia, ad Deorum favorem sibi conciliandum ; nam ut Deo grati simus , omnes divinas Jeges observare debemus(4). Haec Socra- tis de pietatis natura sententia accedit ad ratio- nem (1) Cf. Mem. IV. c. 6. . 4. (2) Ibidem . 5 , 6. (3) Ibidem . a-5. (4) Cf. Afc-w. I. c. 3. . 5. 11. c. I. $. a3. III. c. 9. . iS, 96 COMMENTATIO nem jam diu explosam Moralistarum eorum , qui uno eodemque loco habent , et juxta se invt- cem ponunt officia erga Deum et officia erga ho- mines , ita ut altemm officiorum genus ex altero non pendeat : quo ipso fit , ut res moralis a re religiosa divellatur , gravissimo utriusque damno , et utraque fere ponatur in observandis quibiisdam officjorum praeceptis, Judtcium de universa Socratis doctrina; con* junctio., quae in ea est homines inter et naturam Divinam. Conclusio. Jam in singulis Socratis de rebus Divinis sen- tentiis diximus, quid de iis judicandum videatur. Constanter autem invenimus simplicitatem et so- brietatem, cum in rebus ipsis, quas tractavit , negligens omnia ad ipsam Deorum cssentiam per- tinentia , et in ea modo inquirens , quae Deorum naturam, quatenus nobiscum juncta est, spectant ; turn in forma , qua eas proposuit , non scholae sed vitae, non doctis modo, sed omnibus homini- bus apta. Quod tribuendum studio, quo Socra- tes ferebatur summo, ut hominuin utilttatem cum privatam , turn publicam promo veret , et vitae societatique humanae prodesset. Ex quo ipso pa- THEOLOGICA. 97 patet , id , consilii , quod sibi proposuerat , ratione habita, summopere esse laudandum. Invenimus multa apud eum praeclara. Sensus religiosus ad optima quaeque eum duxit. Mentem divinam veneratur omnium rerum auctorem ; pro- videntiam , ad singula descendentem , atque rerum humanarum regimen divinum agnoscit; videt at persentit sapientiam , benignitatem , justitiam divi- nam in omnibus , quae in rerum natura sunt , aut in societate humana fiunt. Deum habet natu- ram rationalem ct moralem , nulla re indigentem. Ille in rebus moderandis fines a se ipso positos sequitur, et leges tulit hominibus omnibus obser- vandas. Sed haec praeclara conjuncta sunt cum gravibus erroribus, quibus aevi illius conditio ea inquinavit. Etsi sensus eum ad optima quaeque ducit, ratio tamen nondum exutis aevi erroribus adhaeret ; hinc , etsi unam vim Divinam , eandem sapientiam benignitatem , justitiam ubique agnoscat , simul plures personas divinas colit. Hinc etiam supersti- tiosis multis , e religione popular! petitis , opini- onibus imbutus est, de divinatione; de immediata Dcorum in res humanas vi ; de cultu externo civi- tatis lege praestando , in quo pietas erga Deos posita sit. Haec singula jam vidimus. Nee tamcn ita jam satis liquet , quonam pretio habenda sit doctrina Socratica. Nempe vidimus , quid judicandtim sit GRAT. G de 98 C O M M E N T A T I O dc singulis iis , quae in ilia adsunt. Haec autem singttla specrasse , non sufficit : singula possum esse laudanda, et tamen in universa doctrina multa deesse, multa inesse prava. Universam igitur Socratis doctrinam contemplari debemus, ut rite liqueat , quid de ea sit judicandum. Hoc autem optime facere possumus , si videmus , quaenam sit, in Socer sortem suain cielius cdob*us , sub vi- T H E O L O G I C A. 103 Ea conjunctio hominum cum natura divina , qua haec colitur, ut amore imprimis coiispicua , quae spiritualis dici meretur, his imprimis se patefacit animi sensibus, adorationis^ amort s , grati animi ^ fiduciac. Hi aucem scnsus in ea conjunctione, quam diximus legalcm , qua Deus colitur legislator et judcx , aut vix adsunt , aut oronino desunt. Nam qui ita Deum colunt, ado ram non divinam natu- ram, sed potius Dei justitiam et legem ; grati animi sensu non ducuntur, quutn non a Dei amore, sed ab ejus justitia omnia bendicia exspectem; tiduciaiu non vitae fincin ratiociniuni suum yidetur iavertisse. Aufca existimaverat, cum, qui Diis gratus esset, ab iis prospera sorte remunerari : unde sequebatur sponte , eum , qui cala. mitatibus prcmeretur, Diis ingratum ease, et pocnis divinis aubesse. Sed , cum ipse in calamitates incideret , et tarucu sibi coiiscius essct , se legibus divinis semper obtemperas- se , ratiocinabatur paulo aliter ita yui Diis ob temper at , eorum favore utitur , et ab iis beneficia accipit / ego autem semper quam maxime Deorum voluntati obtempc- rasi , olf quod ipsutii hominum odia experior non possunt Dii mi/ii adversi esse ; id ov X&hus %0i, Memor. I. c. 3. $. '5. tt id, quod mi hi nunc accidit , vrdctur forte malum y sed revera esse malum non potest. Itaquu tihi Vciriis ratiouibus persuadcl>nt , mortem sibi won esse iuielicetu , prouti et e}us discipulus Xenophou co])iosa or.itionu ostenderc studet, ejus mor- tem fuisse fclicem , $o(pthyj , beiiiguitatis potius divin^c ducumeutum; el ita Socrati aut orta aut contirmata est vitae fuluroe felicioris spes, quam, testibus PI a tone ct Cicerone, fovcbnr. Vid. Memor. IV. c. 8. Plat. Apol. e. 17. et conf. id i|uu.t ,i,:ea Socrates dixit , Alcmor. 11. c. a. Cj- 3. 104 C O M M E N T A T I o" non habcnt , nam si ofiicio suo desint , divino favore se excidere censent ; amorem omnino non habent, sed potius metuunt Deum , judicem severum. Ad dijudicandum autem religionis doctrinae ali- cujus pretium , imprimis respiciendus est effectus ejusacvis, quam habeat in hominis vitam moralem. Haec autem vis, ut sponte patet, diversa est pro vario conjunctionis inter Deum et homines modo. Quaenam esset vis doctrinae Socratlcae in disci- pulorum animos , Xenophon expressit. Mihi quidem," inquit, efficere videbatur Socrates, ut discipuli non turn modo , ubi in hominura con- spectu versarentur , absdnerent a malis , injustis, et turpibus agendis , sed et, ubi in deserto essent ab hominum conspectu remoti ; quandoquidem existimarent , nihil eorum , quae agerent , Deos la- tere."(i). Tails igitur erat haec vis, ut cogita- tione Dei omniscientis et severe punientis adigerentur ad bene vivendum. A perversis abstinebant , quia iis persuasum erat , nil mali se agere posse, quin id Deus videret , et severe puniret : adeoque ob causam exter- nam , non avTOKivyroi , virtutem colebant (2}. Ducit igitur haec notio naturae Divinae, quam Socrates sibi informabat , ad virtutem impuram , quando- quidem impura est virtus, quae ob causam exter- nam colitur , et ad Icgakm virtutem , i. e. earn , quae (1) Cf, Mem, I. c. 4. . 19. (2) Cujus rei exemplum ex Socratis vita affert Xe- nophon Mem* I. c. I. $. 18, 19. T H E O L O G I C A. 105 quac colitur , ut Lcgi alien i satisfiat: legalis autem virtus semper impcrfecta est, cum ipsi non Deus summe perfectus, nunquam attingendus, ut norma proponatur, sed lex aliqua, quae attingi potest; plerumque etiam civilis , quia lex ista solet civilem habere rationem; quod in So crate obtinere, jam in Introitu vidimus. Non opus sane erit , multis exponere , quanto prae- stantior sit vis ca ? qnam in vitam hominum mora- lem exerceat talis Dei notio, qua habetur rbayaMv, qua colitur , ut qui non possit nocere , qui natura sua ad benefaciendum ducatur. Talem Deum non possumus non amare ; sic enim fit illud , quod antiquitas dicebat : fyag dvrspuTa TMTSI ; Dei amor nos cogit, ut ipsum redamemus. Quern autem cum amemus , ei non possumus j ivQsvSs (pevystv ort ra%iffTa 3 (fiwyy as b(toiu(rt$ rw 6ew etc. Socrates ornnino loquitur de quadara hominis cum Deo similitudine , in eo nempe posita, quod animus hu- manus corpus regat , nee tameu conspiciatur , prouti Deus universum regens ipse quoque non conspiciendum se prae- bet : sed haec est similitudo naturalis , non moralis , ad quam homo recta ingeuii sui diviui explicatione pervenit, Couf. Mem. IV. c. 3. . i4. I. c. 4. $. 17. Cf. van V e 1- zen, Dissert, de hominis cum Deo similitudine , Grouing. i835. p, g3 sqq. T H O L O G I C A. 107 redamandum adducuntur, sed Deum col tint , ut ille ipsis favere velit. Hinc non ex animi indi- gcntia ad Deum accednnt ; sed, ut legibus divinis satisfiat , praestant Deo cultum externum , legibus praescriptum. li autcm , qui Deum amant , interna vi amoris agente , ad Deum accedunt : haec ipsis est animi indigentia , cui sponte satisfaciunt , non legibus adacti ; hi non opus habent certa quadam norma, legibus constituta , cxterna, sed animo suo omni loco ac tempore Deum colunt (i). Lubet, brevitcr Kantium et Socratem inter se conferre. Uterqtie ea se ratione cum Deo conjunctum sentiebat, quae legalis dici potest; uterque non pro- greditur ultra legis observationem ; religionem habet uterque , non primario quodam loco , ut fundamen* turn fastigiumque simul omnis facultatum humanarum explicationis, sed postposuit rei morali, et ut liujus adjumcntum , postulatum dixit ille 9 adhibuit. Conve- niunt igitur universa sua sentiendi ratione : sed in spe- cialibus sententiis longe inferior Kantio est Socra- tes. Hie a Deo repetebat etlegum moralium originem ct jtistam retributionem ; ille legem moralem (nam non amplius loquebatur de diversis legibus) ex ipsa ho- (i) Quatn verum Loc sit, ceruitur ex eo , quod So- crates, dissereus de modo Dt>os coleiuli , uterctmr oraculi responso. Ipsc aulcm dicubat, ad Deorum consiliuni 11011 recurreudum cs.se , nisi in iis , quae ipsi non possimus ingenii noslri rite exculti ope dijudicare ; adeoque existnnn- bat , homines aliunde discere debere , quomodo Dii coleudi siut. Cfr. Mem. IV. 3, iG. coll. I. c. i. . 9* io8 C O M M E N T A T I O hominis natura repetebat, a Deo id tantum vole- bat, ut justa retribueret hominibus. Kantius legem moralem observari volebat ipsius hujus legis reverentia", Socrates ob bona inde manantia. Quo cernitur , Kantium sublimius cogitasse de virtute , tamquam ipsi rationi humanae congruente. Praeterea Kantius causam invenit, in ipso Deo positam, ob qua'm hie debeat retribuere: Socra- tes non quaesivit de causa in Deo sita, qua hie adductus sit ad leges illas ferendas. Denique ipsa ilia Kantii lex internam animi virtutem spec- tat: Socratis leges civilem rationem habent, et unice actiones legibus consentaneas praecipiunt. Constat igitur, Socratis de rebus divinis doc- trinam in inferiore subsistere gradu, in eo , quo Deus habetur legislator et judex. Sed vel sic tamen mulds de causis laudanda est. Deus in ea proponitur , ut qui res humanas juste moderetur , ut natura rationalis et moralis. Quae Dei notio, etsi, ut vidimus, procul a perfectione absit, tamen praestantior longe est , quam ea , quae tune apud plerosque regnabat : qui Deum cogitabant humanis afFectibus omnibus praeditum , qui modo iratus esset hominibus ob levissima quaeque, ob linguae v. c. in precum formnlis recitandis lapsum , modo placaretur et ad beneficia praebenda permoveretur sacrifhiis et victimarum nidore. Socrates Deum cogitabat legislatorem et judicem justum , qui leges suas severe tueatur, nee tillo modo decipi aur T H E O L O G I C A. 109 aut corrumpi possit. Plerisque turn Deus habeba- tur quasi homo levis et inconstans , cui modo hoc , modo illud placeret , qui aeque facile homi- nibus succenseret, et donis propitius redderetur. Socratis de rebus divinis doctrina ducebat, ut vidimus, ad virtutem civilem: sed id ipsum eo tempore jam magnum erat. Turn Sophistae evertere studebant, et apud permukos jam ever- terant virtutis et civitatis fundamenta. Socrates ea restituebat et confirmabat; illi legtim praecepta et hominum inter se officia orta esse dicebant , vel casu diuturnavc consuetudine , vel legislatorum arte: hie ea repetebat a divino Numine , et vindicari sem- per ab eo dicebat. Talis divinae naturae notio non poterat non, eo tempore, quam maxime prodesse. Si ita sublimis fuisset, ac Platonica de rebus Divinis doctrina, longe minus profuisset. Turn in scholis philoso- phorum mansisset , nee extra eas vim exseruisset : nunc in vitam publicam vim habuit, et multos adduxit ad colendam , si non puram religiosamque, certe civilem virtutem ; ut sic aliquando ad pu- riorem et religionem et virtutem adduci pos- sent. Sic in Socrate videmus , quam vere Cle- mens Alexandrinus, Pauli apostoli mentem exprimens , dixerit (cujus verbis jam ut symbolo utor) : 'ETrafi&yuyfi $ QikoffoQia TO 'EMyvixw , w